Φτάσαμε έτσι στις φυλακές της Αγυιάς και κατεβήκαμε στην είσοδο της φυλακής. Ήταν μια φαρδιά είσοδος με 1-2 σκαλοπάτια και έμπαινες σε μια αίθουσα χωλ ευρύχωρη αρκετά και γύρω γύρω τα γραφεία. Σαν να ήταν ένας χώρος σκεπασμένος σε όλη την νοτική πλευρά των φυλακών βάθους 15 μέτρων περίπου και από μια πόρτα μεγάλη μας κατέβασαν στην μεγάλη αυλή της φυλακής, όπου μας οδήγησαν σε κάτι μεγάλα κτήρια στην κάτω πλευρά της αυλής. Ήσαν 2 ή 3 κτήρια δεν θυμάμαι καλά που το κάθε ένα είχε 4-5 μεγάλους θαλάμους και προορίζοντο για τους υπόδικους ή δικασμένους σε φυλάκιση. Σʼαυτό το κτήριο μας συνόδευσε ο αρχιδεσμοφύλακας των φυλακών ονόματι Ρόκος και από πίσω κοντά ένας αδέσποτο κακόσκυλος κούτρουλος, τεμπέλης, (κούτρουλος ίσον με κομμένη την ουρά), και μας έβαλε σε ένα θάλαμο που ήταν αρκετοί άλλοι ήδη μέσα. Αν δεν με απατά η μνήμη μου, είμαστε μαζί με τον Χατζησπύρου τον Κώστα, (προϊστάμενο στο ΙΚΑ Ηρακλείου), τον Γιάννη τον Λαθουρά και το Χρήστο το Σπίρτζη, από τον Κατσαμπά και ένα δυο άλλοι. Μας έβαλε ο Ρόκος όλους μαζί σε ένα θάλαμο και βολευτήκαμε κάπως, σε κάτι φαρδιά ξύλινα κρεβάτια με στρώματα.

Τους Χατζησπύρου Λαθουρά Σπίρτζη τους είχανε συλλάβει για κομμουνιστική δράση επειδή ο συνεταίρος του Σπίρτζη στο μαγαζί που έκανε στο Καμαράκι ο Τάκης ο Ξυλάς τους είχε προδώσει για να φάει το μαγαζί. Τέτοια πράγματα γινόντουσαν αρκετά, δηλαδή προδοσίες για προσωπικούς, οικονομικούς και οικογενειακούς λόγους, ήτανε κάτι το συνηθισμένο.

Στο θάλαμο μέσα συναντήσαμε και άλλους γνωστούς όπως τον Γιώργο Χατζάκη ενωμοτάρχη της χωροφυλακής με 2 άλλους που τους είχαν πιάσει γιατί σε ένα κοινό απόσπασμα με Γερμανούς βρήκαν κάτι λίρες που είχαν εγκαταλείψει οι Εγγλέζοι και τις είχαν μοιράσει μεταξύ τους αντί να τις παραδώσουν στις υπηρεσίες τους και είχαν δικαστεί 9-12 μήνες φυλακή.

Οι ημέρες που περάσαμε σαν υπόδικοι ήταν καρμπόν η μια με την άλλη. Το πρωί έξω για τουαλέτες και πλύσιμο πρωινό καφέ νεροζούμι και ένα μικρό διάλειμμα έξω στην αυλή, ύστερα μέσα μέχρι το μεσημέρι, φαγητό πάντα μέσα, βραδινό φαγητό και ύπνος. Καταλαβαίνεται βέβαια τι βαβουρανιά γινόταν εκεί μέσα που ο κάθε ένας έλεγε το δικό του πρόβλημα ζητώντας την γνώμη των άλλων, ελπίζοντας σε μια καλή πρόγνωση. Εμένα και τους άλλους τρεις, (υπόθεση Σπίρτζη), μας είχαν ήδη καταδικάσει γιατί οι κατηγορίες που μας βάραιναν ήταν πολύ σοβαρές σε σχέση με τους άλλους που συνήθως κατηγορούντο για κλοπές, λαθραίες αγορές και μαυραγορίτικες συναλλαγές, με Γερμανούς όπως τον Νίκο Μπαλαχούτη π.χ. που είχε δικαστεί 6 ή 7 μήνες φυλακή. Οι ημέρες λοιπόν περνούσαν εν αναμονή της δίκης μας πουν δεν θʼαργούσε και πολύ. Τα πρωινά που βγαίναμε έξω για λίγο συναντούσα μια μελαχρινή νέα κοπέλα Χανιώτισσα που ούτε το όνομά της δεν ξεύρω με την οποίαν ανταλλάσσαμε βλέμματα συμπαθείας, όπως κάνουν τα νέα παιδιά όλου του κόσμου στην ηλικία μας. Ήταν μια διαφορετική νότα της άχαρης ζωής μας. Στις 30 Γενάρη, την ημέρα των Τριών Ιεραρχών, έγινε η δίκη μας ! Λέω μας, γιατί μας ήταν γνωστό ότι θα γινόταν η δίκη η δική μου με την άλλη των τριών την ίδια μέρα. Πρώτα πήραν τους 3 και μετά μιάμιση ώρα που γύρισαν πέσαμε όλοι απάνω τους.

-Τι έγινε ρε παιδιά ;

Θάνατος στους Χατζησπύρου Λαθουρά. Πέντε χρόνια στον Σπίρτζη που είχε σπάσει και είχε ομολογήσει εν αντιθέσει με τους άλλους που δεν ομολόγησαν. Οι εις θάνατον καταδικασθέντες μάζεψαν τα ρούχα τους και τους πήρανε για τα κελιά των μελλοθανάτων που ήταν στο κάτω δεξιό μέρος της μεγάλης αυλής των Φυλακών. Ο Σπίρτζης έμεινε στον ίδιο θάλαμο. Οι δίκες μας γινόντουσαν κεκλεισμένων των θυρών γιʼαυτό και με οδήγησαν σε μια αίθουσα κατάλληλα διασκευασμένη, επιβλητική και αυστηρή για να με δικάσουν και εμένα, χωρίς δικηγόρο αλλά με ένα Γερμανό εξ επαγγέλματος διορισμένο. Οι δικοί μου συγγενείς και φίλοι είχανε κάνει τόσα και τόσα για να επιτύχουν κάτι το καλό δηλαδή μια καταδίκη σε ισόβια π.χ. όπως μου έλεγε μετά την απελευθέρωση ο μακαρίτης γαμπρός μου Νικ. Πίκουλας. Ήταν όντως συγκινητικό και μεγάλο το ενδιαφέρον που έδειξε ένα πλήθος κόσμου, για να με σώσουν. Οι Εγγλέζοι λέει είχαν διαθέσει αρκετές λίρες στον Χάρτμαν, ένα ύπουλο και τρομερό αξιωματούχο Γερμανό που έλυνε και έδενε την εποχή εκείνη στο Ηράκλειο αλλά και σε όλη την Κρήτη. Ο Πίκουλας μου είπε ότι συνήντησε ένα από τους Στρατοδίκες μασόνο, μασόνος και αυτός και είχανε δώσει γνωριμία μεταξύ τους με τον τρόπο τους και πως αυτός έδειξε μια συμπάθεια για την περίπτωσή μου. Αλλά όσα και όσοι κι αν μου είπαν μετά την απελευθέρωση τίποτε ποτέ δεν διασταυρώθηκε και ούτε σήμερα και εγώ δεν ξεύρω γιατί μου έδωσαν χάρη μετά την εις θάνατον καταδίκη μου.

Η δίκη μου λοιπόν διεξήχθη με όλους τους τύπους που σʼαυτά ήταν τυπικότατοι οι Γερμανοί, μέσα σε κλίμα αυστηρότητας και σοβαρότητας. Όταν εκλήθη η κατηγορούσα αρχή να καταθέσει η G.F.P. δηλαδή, υποστήριξε πως πέραν από αυτά που είπα έχει τη γνώμη ότι γνωρίζω και άλλα που δεν τα ομολόγησα, αυτή ήταν η κεντρική ιδέα της G.F.P. Στην σειρά μου να απολογηθώ, είπα ότι είχα πει στα κρατητήρια του Πλεύρη (G.F.P.) και κατέληξα με μια φράση που ίσως κολάκευσε τους Στρατοδίκες μου :

-Περιμένω ήσυχος ότι η γερμανική δικαιοσύνη θα αρθεί στο ύψος της.

Απόφαση, θάνατος ! Στην ανάγνωση της αποφάσεως τίθενται και οι όροι γύρω από τους οποίους θα υποστηριχθεί η υποχρεωτικώς υποβληθησομένη αίτηση χάριτος στον Ανώτερο Διοικητή της πτέρυγας. Είχα ακούσει μερικά πράγματα για τους όρους που αποκλειστικώς θα επικαλούμην στην αίτηση χάριτος που χτύπησαν κάπως ευχάριστα στα αυτιά μου, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι πίστεψα έστω και προς στιγμήν αυτό το πράγμα γιατί θα ήτανε από τις ελάχιστες περιπτώσεις απονομής χάριτος.

Εν πάση περιπτώσει στους λόγους που έπρεπε να επικαλεστώ ήταν και τούτα, ότι είπα την αλήθεια, το νεαρό της ηλικίας μου και η πίεση και απειλή που είχα δεχθεί ώστε να κάνω αυτό που έκανα. Παρεκάλεσα τον Ρόκο που με συμπαθούσε να με βάλει στο ίδιο κελί με τους δύο άλλους ώστε οι τελευταίες ημέρες να περνούσαν με μια συντροφιάς και όχι απομονωτισμού πράγμα που έκανε. Μάζεψα κι εγώ τα πράγματά μου και με πήγαν στο κελί με τους άλλους δυο. Ήτανε πια βράδυ και μας έφεραν να φάμε ως συνήθως και μετά μας έβαλαν χειροπέδες στα χέρια και μας άφησαν να κοιμηθούμε.

Τα κελιά των μελλοθανάτων χωριζόντουσαν στα 2, δηλαδή μια πόρτα σιδερένια, ένας προθάλαμος, δεύτερη πόρτα επίσης σιδερένια και ένας σχετικά φαρδύς χώρος με ένα ξύλινο φαρδύ κρεβάτι που έπιανε όλο το φάρδος του κελιού και ένα φεγγίτη πάνω ψηλά σιδερόφραχτο. Ο Γιάννης ο Λαθουράς, (μέχρι τότε λεγόταν Κουντουρούδας), ήτανε γύρω στα 35-40 χρόνων, γλυκός άνθρωπος, μειλίχιος, συμπαθέστατος δε γιατί είχε ένα γλυκό χαμόγελο και κάμποσες ρυτίδες στο μέτωπο και τα μούτρα του που πρόδιναν ένα σοβαρό ύφος. Ήτανε λιγομίλητος και οι κουβέντες του βαριές σημαδιακές, (όπως έμαθα πολύ αργότερα ήτανε δυνατό στέλεχος του ΚΚΕ-ΕΑΜ), απλές στο νόημά τους παρʼόλο το δογματισμό που τις διέκρινε που και που. Ο Χατζησπύρου, κοντός, μελαχρινός, με κάπως αδρά άγρια θα έλεγα χαρακτηριστικά, πανέξυπνος ομιλητής, πολύξερος και σπουδαίος μαθηματικός. Είχαμε ένα κουτί σπίρτα με τα οποία πόσα και πόσα μαθηματικά προβλήματα δεν μας έβαζε να λύνομε. Εγώ τα κατάφερνα πιο καλά από το Λαθουρά γιατί και στην Εμπορική Σχολή που πήγαινα ήμουν πολύ καλός σʼαυτό το μάθημα.

Το πρωί ακούσαμε τις βαριές πόρτες να ανοίγουνε και τα βαριά βήματα του δεσμοφύλακα που μπήκε στο κελί και αφού μας έβγαλε τις χειροπέδες μας οδήγησε έξω για τα σχετικά πρωινά. Απʼέξω στην αυλή είχαν τους 3 χωροφύλακες να κόβουν ξύλα για τις σόμπες τους ή τις κουζίνες τους, οπότε γυρίζει προς εμένα ο Γιώργος ο Χατζάκης και μου λέει αυτό το αμίμητο :

-Μην φοβάσαι Νίκο, δεν είναι τίποτα.

Απόρησα και του λέω :

-Ρε Γιώργο, τι ήθελες να είναι για να είναι κάτι αφού αυτό δεν είναι τίποτα ;

Ο άνθρωπος βέβαια βουβάθηκε και εμείς προχωρήσαμε για να πλυθούμε. Θυμάμαι ότι στην εξωτερική βρύση που πλυνόμαστε συναντήθηκα με την κοπέλα που με κοίταξε με ένα τρόπο τόσο θλιμμένο και με μάτια βουρκωμένα που μου προξένησε και μένα βαθιά θλίψη και απόγνωση. Στα είκοσί μου χρόνια να εγκαταλείψω με τόση απανθρωπιά τον κόσμο τούτο που ακόμα καλά καλά δεν είχα γνωρίσει. Σήμερα καμιά φορά που τα σκέφτομαι όλα αυτά διερωτώμαι και λέω μήπως θα ήταν πιο καλά να φύγω τότε από τη ζωή παρά να ζήσω και να γνωρίσω την τόση απίθανη βρωμιά και ασυναρτησία που μας περιβάλει. Ίσως κάνω αυτές τις σκέψεις γιατί η ζωή μου στιγματίστηκε από ένα σωρό ατυχίες στο πέρασμά της που είναι δυσβάσταχτες για τον άνθρωπο. Μου έτυχε βαρύς σταυρός να σηκώσω αλλά τέλος πάντων. Το βράδυ που ήλθε ο φίλος με περασμένη την πρώτη νιότη της ηλικίας του να μας περάσει τις χειροπέδες τον παρακάλεσα λέγοντάς του πως δεν μπορούμε να κοιμηθούμε με τις χειροπέδες, από πού θα φύγομε ; Γίνεται αυτό ; Όχι βέβαια. Άφηνέ μας τις ανοιχτές και το πρωί με την εξώπορτα που θα ανοίξει θα τις περάσομε στα χέρια μας και θα μας βρίσκει ο οιοσδήποτε σιδηροδέσμιους. Ήτανε καλός και αγαθός άνθρωπος φαίνεται, απλοϊκός, και μας συμπόνεσε και μας άφησε λυτούς προς μεγάλη μας χαρά γιατί όντας ήταν βασανιστικό να κοιμάσαι με χειροπέδες συνοδευόμενες μάλιστα με τις μαύρες και θλιβερές σκέψεις που από μόνη της η νύχτα σου δημιουργεί

Τη δεύτερη ή τρίτη μέρα, δεν θυμάμαι, ήλθε ο Γερμανός δικηγόρος μου με την αίτηση χάριτος συντεταγμένη να την υπογράψω μαζί με έναν άλλο που πρώτη φορά έβλεπα. Με βγάλαν έξω στον προθάλαμο του κελιού και έκλεισαν την βαριά πόρτα, εκεί ο άλλος της G.F.P. φαίνεται, μου υποσχέθηκε χάρη αν ομολογούσα ότι ήξερα. Μέχρι τέλους προσπαθούσαν με αυτή την ψυχολογική βία να σε κάμψουν ώστε να ομολογήσεις. Η απάντησή μου ήταν η στερεότυπη. Δεν γνωρίζω τίποτα περισσότερα από αυτά που είπα. Φύγανε αφʼότου ο δικηγόρος μου είπε τα τετριμμένα πως έχω ελπίδες κλπ. ενώ εγώ ξαναγύρισα στο κελί όπου στις ερωτήσεις των δύο είπα ότι συνέβη.

Τότε ήταν που και οι δυο εξέφρασαν την ευχή αν κάποιος από τους 3 πάρει χάρη αυτός να είμαι εγώ γιατί έχω ζήσει πολύ λιγότερο από αυτούς και καλό θα είναι να πει κάποιος προς τα έξω ότι ποτέ δεν χάσαμε το ηθικό μας ούτε πτοηθήκαμε από το τι επρόκειτο να συμβεί και πως το πρόγραμμα της εκτέλεσής μας θα το τηρούσαμε κατά γράμμα. Το πρόγραμμα αυτό ήταν όταν θα μας παίρναν για εκτέλεση να τραγουδούσαμε μέσα από την φυλακή ακόμα τον Εθνικό μας Ύμνο και εγώ που γνώριζα τα γερμανικά να απηύθυνα τα εξ αμάξης στο εκτελεστικό απόσπασμα τις τελευταίες στιγμές. Το τήρησαν το πρόγραμμα όπως έμαθα μετά. Την άλλη μέρα το πρωί θυμάμαι ο καιρός ήταν καλός, λιακάδα, και παρακάλεσα το δεσμοφύλακα να αφήσει να με κουρέψει ο Μπαλαχούτης, (κουρέας ων), με τα εργαλεία που είχε μαζί του να καθίσω λίγο παραπάνω στον ήλιο. Το επέτρεψε ο καλός αυτός άνθρωπος γιατί όντως μας φερνότανε τόσο ανθρώπινα και καλοσυνάτα που και αυτό το βλέμμα του έδειχνε συμπόνια συμπαράσταση και θλίψη.

Την πέμπτη ημέρα 4/2/1944, όταν ήλθε το πρωί ο δεσμοφύλακας και μας έλυσε, γύρισε σε μένα και μου είπε :

-Πάρε τα πράγματά σου από εδώ γιατί θα πας αλλού !

Αποσβολωμένος τον ρώτησα γιατί θα με χωρίσει από τους άλλους και μου είπε απλά χαμογελώντας :

-Σου έδωσαν χάρη ! (Du bist beknadish worden), στα γερμανικά.

Γύρισα στους 2 συντρόφους μου και τους είπα τα ευχάριστα για μένα νέα. Αγκαλιστήκαμε και φιληθήκαμε αφού ο δεσμοφύλακας μας άφησε μόνους διακριτικά και με δάκρυα χαράς και λύπης τους είπα :

-Και στου βουγιού το κέρατο να με βάλουνε θα επιζήσω και σε όλη μου τη ζωή θα μιλώ για σας τα παλικάρια με όλη τη θέρμη της ψυχής μου !

πράμα που έκανα και κάνω όποτε έλθει η κουβέντα. Εκεί χωριστήκαμε με ανάκατα αισθήματα χαράς εγώ αλλά και πίκρας για τους συντρόφους μου.



ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

Με μετέφεραν στο θάλαμο που ήμουν πριν τη δίκη. Με υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό και φωνές χαράς, με αγκάλιαζαν, με φιλούσαν, με τραβολογούσαν με ρώταγαν τα καθέκαστα μέσα στο κελί των μελλοθανάτων για τους άλλους δυο που έμειναν πίσω και με μια φωνή όλοι παρακαλούσαμε και για τους άλλους το καλό.

Στη βρύση συναντηθήκαμε με το κορίτσι, τα μαύρα μάτια της γελούσαν από χαρά και με κοίταζε με ανείπωτη τρυφερότητα, ήλθε κοντά μου και με χάιδεψε στο κεφάλι και στο μάγουλο. Ήταν τόσο τρυφερό και γλυκό που έσκυψα και τη φίλησα στο μάγουλο. Έγινε κόκκινο σαν παπαρούνα και επειδή δεν μπορούσαμε να παρατείνομε το πλησίασμα πισωπατούσε φεύγοντας. Τι όαση είναι αυτή ; Σε τέτοιες ώρες πως υπάρχουν τέτοια γεγονότα που σε υψώνουν πέρα κι από τον ουρανό ; Ακόμη και σήμερα με νοσταλγία και συγκίνηση θυμάμαι το όμορφο μελαχρινό κορίτσι της φυλακής !

Πέρασαν 4 ημέρες και στις 8/2/1944 μας ετοίμασαν 9 ή 10 άτομα για φευγιό, θα μπαρκάραμε όπως και έγινε για τη Γερμανία στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως και καταναγκαστικής εργασίας.

Το σούρουπο με αυτοκίνητο μας μετέφεραν στη Σούδα και μας ανέβασαν σε ένα καράβι, τεράστιο το KAVO PINO, άνω των 10 χιλιάδων τόνων. Το καράβι ήτανε γεμάτο Ιταλούς περίπου 3.500-4.000 από αυτούς που είχαν υποδηλώσει υποταγή στους Γερμανούς, δηλαδή τους αντιμπαντολικούς που θα συνέχιζαν τον πόλεμο στο πλάι των Γερμανών. Και ακόμα 1.500 Γερμανούς αδειούχους ή μετατιθέμενους στα μέτωπα του πολέμου, που για να πω την αλήθεια δεν ξεύρω, γιατί δεν μου δόθηκε η ευκαιρία να μάθω, δεδομένου ότι μόλις ανεβήκαμε στο καράβι, βράδυ πια, μας άρπαξαν με βία 2-3 από το πλήρωμα μας κατέβασαν στο 2ο αμπάρι και μας πέταξαν στην αριστερή μεριά του κήτους. Συνειδητοποιώντας σε λίγο που βρισκόμαστε με έπιασε δέος γιατί ήξερα θετικά, (βλέπετε ήταν η δουλειά μου πριν με πιάσουνε), ότι το καράβι θα προσπαθήσουν να το βουλιάξουν οι Εγγλέζοι (σύμμαχοι) και μάλιστα με υποβρύχιο τορπιλισμό, από την πλευρά σίγουρα του Ακρωτηρίου και όχι βέβαια από τα ρηχά των Καλυβών. Δηλαδή είμαστε ακριβώς πάνω στο σημείο που δεχόταν την τορπίλη, αν συνέβαινε κάτι τέτοιο. Χωρίς καθυστέρηση πήρα τους συγκρατούμενούς μου και τους πήγα, παρʼόλες τις βρισιές ενός ναύτου κέρατο που μας ήθελε στην πρώτη θέση που μας είχε, απέναντι στη δεξιά πλευρά με απώτερο σκοπό αν τα καταφέρναμε να φύγομε από το αμπάρι για πιο ψηλά.

Πέρασαν μια δυο ώρες και μας φωνάζουν να μαζέψομε τα μπογάζια μας και με ένα καΐκι μας μεταφέρουν σε ένα μικρό καράβι το Σαν-Χουάν με Έλληνα πλοίαρχο και πλήρωμα και μερικούς Γερμανούς που επάνδρωναν τα κανόνια και αντιαεροπορικά μέσα του καραβιού που ήταν δεν ήταν 1000 τόνοι. Ήτανε από εκείνα τα καράβια που έχουν πίσω τη γέφυρα και τις καμπίνες και από εκεί και μπρος τα αμπάρια τους που ήτανε σκεπασμένα κανονικά. Εκεί συναντήσαμε μια εκατοστή, ίσως 110 Ιταλούς, που δεν δεχόντουσαν να πολεμήσουν πλέον και τους μετέφεραν και αυτούς άγνωστο που. Μεταξύ τους ήταν και ένας Κυριάκος ονόματι με τον οποίο είχαμε γνωριστεί στον Τεκέ που υπηρετούσε στον όρχο αυτοκινήτων και είχαμε μάλιστα κάνει και παρέες κάποια βραδάκια εκεί και πίναμε στου Μπαλαχούτη, παιδί γελαστό καλοσυνάτο και ευχάριστο μου είπε μέσες άκρες τα δικά του όπως και εγώ τα δικά μου και χάρις σʼαυτό συναγελαστήκαμε με τους υπόλοιπους εύκολα και ευχάριστα. Ήρθε η νύχτα και κοιμηθήκαμε στην κουβέρτα πλάι στις κουπαστές, στριμωγμένοι και μόλις ξημέρωσε άρχισε ο απόπλους να ετοιμάζεται. Τρεχάματα, φωνές, διαταγές, τα γνωστά τέλος πάντων, ο πλοίαρχός μας ήταν ένας λεβεντάνθρωπος γύρω στα 45-50 ψηλόκορμος και όμορφος άντρας, αθυρόστομος όπως όλοι οι ναυτικοί με φωνή βροντώδη όλο αυταρχισμό. Το KAVO PINO είχε αρχίσει να κάνει πρύμνα για να μανουβράρει την πορεία και μεις το ίδιο όταν δε είχε γυρίσει την πλώρη του προς την έξοδο του κόλπου έδωσε φαίνεται σήμα στο δικό μας να μπει επικεφαλής της νηοπομπής δεδομένου ότι μας συνόδευαν 4 ταχύπλοα αλλά πολύ μικρά σκάφη και ένα δυο αεροπλάνα πετούσαν από πάνω μας προστατευτικά.

-Τι λες ρε τράγο ; Εγώ θα φάω τη νάρκα ; Δε σφάξανε ! Στʼαπόνερά σου ρε κόπανε θα μείνω και δεν θα ξεφύγω ρούπι !

Φώναξε στεντορείως ο Καπετάνιος μας μια και οι Γερμανοί δεν σκαμπάζανε ελληνικά. Έτσι και έγινε, το KAVO PINO μπροστά, εμείς σε κάποια απόσταση στʼαπόνερά του και πλάι μας τα συνοδευτικά προχωρήσαμε και βγήκαμε από τον κόλπο της Σούδας. Οι Ιταλοί είχαν στρωθεί στο να καταβροχθίζουν την ξηρά τροφή που μας είχαν δώσει για το ταξίδι !

-Ρε Κυριάκο τώρα θα τα φας όλα ; Τι θα γίνει μετά ;

-Και που ξεύρεις πως δεν θα μας φάνε τα ψάρια ; Καλύτερα χορτάτος, μου απήντησε.

Δεν θα είχε περάσει μια ώρα και ενώ εμείς ετοιμαζόμαστε καθισμένοι στην κουβέρτα σταυροπόδι να τσιμπήσομε κάτι, ξαφνικά στη μονοτονία των γνωστών ήχων του καραβιού και το βόμβο των αεροπλάνων πέφτει σαν κεραυνός εν αιθρία εκείνο το φοβερό αστροπελέκι και γεμίζει ο κόσμος από ιπτάμενα αντικείμενα που πετούσαν σφυρίζοντας και ξεκουφαίνοντάς μας μέσα σε μια τεράστια οχλοβοή, ανακατωσούρα και ασυναρτησία. Πέσαμε μπρούμυτα στην κουβέρτα προστατεύοντας με τα χέρια τα κεφάλια μας γιατί η πρώτη μας σκέψη ήτανε αεροπλάνα ! Ακούγαμε βλέπεις τον βόμβο των συνοδευτικών αεροπλάνων πράγμα που προκάλεσε μια αρχική σύγχυση και δεν καταλαβαίναμε τι έγινε. Όταν σταμάτησε η πολλή οχλοβοή και δεν ακούγαμε παρά μόνο τις σειρήνες των καραβιών και σηκώσαμε σιγά σιγά τα κεφάλια μας τι να δούμε ; Το KAVO PINO μπροστά

















μας είχε γείρει στα δεξιά και άρχισε να φαίνεται η καρίνα του από την τορπίλη ή τις τορπίλες που είχε φάει στην αριστερή του πλευρά και η θάλασσα γύρω του γεμάτη κεφάλια ανθρώπων που προσπαθούσαν να πιαστούν από κάτι που επέπλεε να κρατηθούν στην επιφάνεια. Τέτοιο κομφούζιο, τόσες κραυγές αγωνίας Μάμα μία οι Ιταλοί, προπαντός αυτούς που δεν γνώριζαν κολύμπι και αγωνιζότανε να αρπάξουν ένα ξύλο ή ότι επέπλεε δίπλα τους κραυγάζοντας Αγιούτε, Μάμα μια κλπ. εκκλήσεις βοηθείας. Εν τω μεταξύ ο καπετάνιος μας έπλεε συνεχώς ζιγκ-ζαγκ για να αποφύγει τυχόν επίθεση και εναντίον μας πράγμα που τελικά δεν έγινε. Το θέαμα που είδα δεν περιγράφεται ούτε σε κινηματογραφικές ταινίες. Το KAVO PINO είχε σχεδόν μπρουμουτίσει εξείχε από τη θάλασσα το κήτος του και η καρίνα ψηλά και πάνω του σαν μυρμηγκιά οι άνθρωποι να προσπαθούν να κάνουν τι ; Ούρλιαζαν ικετεύοντας για βοήθεια αλλά από πού ; Μέχρι που με μια μεγαλοπρεπή βουτιά όπως βλέπομε στα σινεμά το μεγάλο καράβι εξαφανίστηκε στη θάλασσα μέσα γεμίζοντας πια με κεφάλια τον κόσμο γύρω του, όσους δεν είχε παρασύρει η δίνη του ! Σε λίγο άρχισαν να εμφανίζονται διαφόρων μεγεθών καΐκια στο άνοιγμα της Σούδας που ερχότανε για βοήθεια. Εκεί είδα το φρικιαστικό φαινόμενο με τα μάτια μου, όταν οι Γερμανοί ρίχναν σωσίβια και τα έπιαναν Ιταλοί, τους σκότωναν από πάνω για να πιαστούν Γερμανοί από αυτά και να σωθούν ! Μα τόση απανθρωπιά σʼαυτή την κοσμοχαλασιά ; Μάλιστα κύριε. Φρίκη δεν θα πει τίποτα, ήταν μια εικόνα κολάσεως. Εκ των υστέρων έμαθα ότι ήταν το πιο πολυάνθρωπο ναυάγιο με χιλιάδες πνιγμένους, μιλούσαν για 3500-4000 Ιταλογερμανούς.

Το δικό μας καράβι δεν σταμάτησε καθόλου να μαζέψει ναυαγούς από το φόβο μήπως γίνει στόχος. Τότε μου πέρασε από το μυαλό να βουτήξω στη θάλασσα και έτσι καλός κολυμβητής που ήμουνα να τραβήξω για τις Καλύβες. Όμως εκτός που όλος ο κόσμος κοίταζε κάτω και θα με έβλεπαν, ήταν μην ξεχνάμε 8 του Δεκέμβρη, χειμώνας δηλαδή και η απόσταση 6-7 μίλια. Δεν θα τα κατάφερνα και γιʼαυτό προτίμησα να μην το κάνω. Κάποτε και με χίλιες τόσες προσπάθειες και ώρες αγωνίας τέλειωσε η περισυλλογή των επιζώντων από τα πολυειδή πλεούμενα και γυρίσαμε στη Σούδα και πάλι πίσω στην Αγυιά.

Ήταν σχεδόν μετά το μεσημέρι όταν φτάσαμε στην Αγυιά όπου μας υποδέχτηκε ο γνωστός μας Ρόκος, μας έδωσε συσσίτιο και μας έβαλαν πάλι στο γνωστό μας θάλαμο όπου όπως καταλαβαίνεται ο καθένας μας εξιστορούσε τα συμβάντα βάζοντας τη δική του σάλτσα και έτσι το θέμα προσέλαβε τερατώδεις διαστάσεις, που κράτησαν μέχρι το σούρουπο οι διάφορες διηγήσεις, όταν μας κάλεσαν πάλι στο αυτοκίνητο και μια και δυο πίσω στην Σούδα, στο πλοίο μας Σαν Χουάν.

Η Σούδα είναι ένα φυσικό λιμάνι από τα ασφαλέστερα στη Μεσόγειο γιατί περικλείεται και προστατεύεται. Από βορά είναι το Ακρωτήρι και οι ακτές του Αποκόρωνα προς νότο. Ο όρμος αυτός της Σούδας αποτελούσε από αρχαιοτάτων χρόνων ένα μεγάλο πολεμικό Ναύσταθμο που τον κατέλαβαν οι Ενετοί για να τον παραδώσουν στους Τούρκους. Στα νεώτερα χρόνια αποτελούσε τόσο στον Πρώτο όσο και στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο Ναύσταθμο πρώτης γραμμής για τους συμμάχους. Εκεί ήταν βυθισμένο το αγγλικό καταδρομικό YOΡKH που βυθίστηκε από τους Ιταλούς σε μια αιφνιδιαστική επίθεση με ταχύπλοα μικρά σκάφη (26/3/1941).

Θυμούμαι που καθώς πηγαίναμε από την Αγυιά για την Σούδα οι Γερμανοί με ρώτησαν :

-Τι λες μικρέ Έλληνα, θα περάσουμε τη θάλασσα ;

Τους διαβεβαίωσα πως το υποβρύχιο είχε κάνει τη δουλειά του και δεν υπήρχε πια κανείς κίνδυνος. Φοβόντουσαν πιο πολύ από μας γιατί σαν λαός με λίγες θάλασσες τρέμανε το υγρό στοιχείο σαν ο διάολος το λιβάνι ! Αναθάρρησαν και μου πιάσανε κουβέντα γιατί αυτό τους έκανε να ξεχνούν το φόβο τους. Σαλπάραμε βράδυ πλέοντας με μια μικρή ταχύτητα γιατί είχε λίγη θάλασσα και τα συνοδευτικά μικρά σκάφη υποφέρανε και δεν μπορούσαν να αναπτύξουν μεγάλη ταχύτητα έτσι ώστε θα φτάναμε το πρωί στην Μήλο. Εκεί κατά το ξημέρωμα και πριν να φωτίσει ακόμα μας έτυχε το περιστατικό που θα ήταν και το μοιραίο όλων μας. Ένα Αγγλικό αεροπλάνο, κύριος οίδε από που γύριζε, μας εντόπισε και περνώντας χαμηλά άφησε όσες βόμβες του είχαν περισσέψει φαίνεται από τις οποίες ευτυχώς καμιά δεν μας έπληξε, πέσαν δίπλα μας στη θάλασσα. Ο καπετάνιος που ξύπνησε όπως όλοι μας και πριν το επεισόδιο μας είχε πιάσει στον ύπνο, άρχιζε να βρίζει τους Γερμανούς που επάνδρωναν τα αντιαεροπορικά του πλοίου.

-Ρετούρα ρε, τους ούρλιαζε, κούκεν ρε, κούκεν !

Και τους έλουζε με τα γνωστά Ελληνικά επίθετα. Ευτυχώς το αεροπλάνο δεν ξαναγύρισε και έτσι χωρίς άλλο συμβάν πιάσαμε το λιμάνι της Μήλου.

Η Μήλος είναι ένα νησί που ανήκει στην επαρχία των Κυκλάδων και αποτελείται από το κύριο νησί και αρκετά άλλα μέχρι και Φολέγανδρο. Και έχει η επαρχία κάμποσες κοινότητες και γύρω στους 33 οικισμούς. Έχει έδρα την κωμόπολη Μήλο, (Πλάκα), και έχει ορυκτό πλούτο το νησί που ενισχύει την οικονομία των κατοίκων εκτός από την αλιεία. Θείο, μαγγάνιο γύψος, ψευδάργυρος, χαλαζίτης είναι τα ορυκτά της όπως και αρκετές θερμοπηγές για λουτρά ρευματοπαθών κλπ. με τα ανάλογα φυσικά αέρια. Το λιμάνι της Μήλου ευρίσκεται στον ομώνυμο κόλπο που έχει από το άνοιγμα του πλάτους 1 μιλίου πέντε μίλια είσδυση με αρκετό φάρδος είναι σχεδόν στρόγγυλος και θεωρείται ένα από τα πιο μεγάλα και προστατευτικά λιμάνια του Αιγαίου Πελάγους. Νήσος με πλούσια και πανάρχαια ιστορία, έτυχε ανά τους αιώνες πολλές επιδρομές γιʼαυτό οι κάτοικοι έφτιαξαν τις περίφημες κατακόμβες για προστασία από τους επιδρομείς και ανακαλύφτηκαν από τις αρχαιολογικές ανασκαφές και μάλιστα ο συνοικισμός Φυλακωτή γνώρισε μεγάλη ακμή εξ αιτίας του οψιανού λίθου τον οποίον διέθετε μονοπωλιακός κατά την προϊστορική εποχή. Λόγω της ασφάλειας που διέκρινε το λιμάνι της ήταν ένας σπουδαίος ναύσταθμος σε όλους τους τελευταίους πολέμους στο Νότιο Αιγαίο. Τώρα βέβαια κατήχετο από τους Γερμανούς που είχαν όταν φτάσαμε εκεί και ένα Ιταλικό τμήμα με 2-3 πολεμικά καράβια.

Στη Μήλο μείναμε 4 ημέρες λόγω της θαλασσοταραχής χωρίς να μας επιτρέπεται η έξοδος στη στεριά όμως οι κάτοικοι μας φίλευαν με διάφορα ζαρζαβατικά και ψαρικά. Δεν μας συνέβη κανένα επεισόδιο ούτε εκεί ούτε και στη διαδρομή μας προς Πειραιά από όπου μας οδήγησαν κατʼευθείαν στις φυλακές Αβέρωφ σε ένα τεράστιο θάλαμο με πάρα πολλούς κρατουμένους. Πιάσαμε μια γωνιά και κοιμηθήκαμε, ύστερα από μια εβδομάδα περίπου στη στεριά, του καλού καιρού.

Το πρωί γίνεται όπως σε όλες τις φυλακές του κόσμου το εγερτήριο, έξοδος για τουαλέτα και μετά μας κάνουνε κάτω στις αυλές ένα είδος γυμναστική λίγο περίπατο στον περίβολο και μετά πάνω ή μέσα στους θαλάμους. Εμάς μας είχαν πάει σε θάλαμο ψηλά δεν θυμούμαι αν ήταν 1ος ή 2ος όροφος. Στο θάλαμο μέσα υπήρχαν ένα σωρό αγωνιστές Έλληνες βέβαια όλοι, οι οποίοι κατά παρέες είχαν καταλάβει και ένα τμήμα του θαλάμου στον τοίχο και εκεί χωρίς να αλλάζουν θέση, φτιάχνανε τρόπον τινά το νοικοκυριό τους. Εντύπωση μου έκανε ένας σεβάσμιος περασμένης ηλικίας, όχι πάλι γέρος ραμολιμέντο, καλοστεκούμενος στον οποίον όλοι μέσα στο θάλαμο φερόντουσαν με ένα αίσθημα όχι απλώς σεβασμού αλλά κάτι σαν τυφλής υπακοής. Ήταν δηλαδή ο αναγνωρισμένος αρχηγός του θαλάμου, ήπιος, με μια ολύμπια ηρεμία, έδινε απαντήσεις χαμηλόφωνα σε όσους τον πλησίαζαν για κάτι. Ήταν ο περισσότερο ενημερωμένος άνθρωπος του θαλάμου και όπως διέκρινε κανείς αρκετά πλούσιος για να παίρνει τέτοια πλούσια δέματα. Δεν γινόταν βέβαια να μην ρωτήσω ποιος ήταν. Ήταν λοιπόν ο Φιλοποίμην Φίνος, ιδρυτής της ΦΙΝΟΣ ΦΙΛΜ, σπουδαίο αντιστασιακό στέλεχος με πλούσια δράση σε ηγετικό επίπεδο. Ο άνθρωπος αυτός σε σαγήνευε κατά κάποιον τρόπο και θεώρησα τιμή μου όταν κάποτε με εκάλεσε κοντά του, και σαν να ήταν ενήμερος του ποιος ήμουν, μου μίλησε με ύφος πατρικό, φιλεύοντάς με με ένα κομμάτι κοτόπουλο, για τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως και το τι έμελλε να αντιμετωπίσω. Μου εξήγησε ότι κατά τη διαδρομή με το τρένο κάπου εκεί στο Λιανοκλάδι που το τρένο θα άλλαζε γραμμή θα μπορούσα να πηδήξω προς την ελευθερία αριστερά πάνω γιατί το μέρος εκεί ανταρτοκρατείτο από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Μάλιστα στο φανελένιο πουκάμισο μου από μέσα μου έκανε ένα σκίτσο του μέρους. Δεν ξεύρω γιατί τον άνθρωπο αυτό τον συμπάθησα, τον εμπιστεύθηκα και τον περιέβαλα με τον προσήκοντα σεβασμό, ομολογουμένως και αυτός μου εφέρετο με ένα διαφορετικό τρόπο από τους άλλους γιατί συχνά με φίλευε με διάφορα δωράκια κυρίως τρόφιμα ! Φάε κάτι, μου έλεγε, θα χρειαστείς δυνάμεις να έχεις εκεί που θα σε πάνε. Έμαθα μετά την απελευθέρωση ότι τον είχαν εκτελέσει οι Γερμανοί ως εξέχοντα αντιστασιακό και όχι ασφαλώς μόνον αυτόν αλλά και πόσους άλλους αφανείς μέσα από τον θάλαμο αυτόν που ζούσαμε όλοι μαζί αγαπημένοι και μονιασμένοι. Εκεί στην Αθήνα δεν ήταν όπως στην Κρήτη, εδώ στην Κρήτη λίγο πολύ ο κόσμος έβρισκε κάτι να φάει και αν υπόφερε ένα μικρό κομμάτι του πληθυσμού αυτό ήταν το καθαρά αστικό τμήμα που και αυτό πάντως δε πέθαινε από πείνα. Στην Αθήνα αυτό το τεράστιο αστικό κέντρο τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά. Που να βρουν οι άνθρωποι της πόλης να φάνε και τι ; Τα πρώτα χρόνια της Κατοχής δηλαδή 1941-1942 οι άνθρωποι πέθαιναν σαν τις μύγες που λέμε από ασιτία και τυμπανισμό. Αν έβρισκαν καμιά φυλλάδα θα ήταν πολύ τυχεροί από λάδι δε και κρέατα άστα μην τα συζητάς καθόλου. Με δελτία τροφίμων και τενεκεδάκια γύριζαν οι άνθρωποι να βρούνε μια μπουκιά να φάνε κι αυτό οι νέοι που μπορούσαν αλλά οι ηλικιωμένοι, οι γέροι και οι γριές ; Θραύση φοβερή στον πληθυσμό, και ας μην το παραγνωρίσομε, ελειτουργούσε ο νόμος της ζούγκλας. Ο θάνατός σου η ζωή μου, ήταν τόση η απόγνωση και απελπισία μέσα στην τόση δυστυχία που οι άνθρωποι έκαναν πράγματα για τα οποία δεν υπερηφανευόταν καθόλου. Αλλά αυτό ήτανε μόνο ; Είχαν να αντιμετωπίσουν οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης εκτός τους Γερμανούς και τους ελεεινούς Έλληνες καταδότες, προδότες της πατρίδος τους, τους διαφόρους και ποικιλώνυμους ταγματασφαλίτες που έκαναν τουλάχιστον στην Αθήνα πολύ μεγαλύτερο κακό από αυτούς τούτους τους Γερμανούς. Δρούσαν οι περίφημοι κουκουλοφόροι που με μια κουκούλα στο κεφάλι για να μην αναγνωρίζονται επεδείκνυαν τους αγωνιστές από την σειρά των κρατουμένων στις γειτονιές και τους έστελναν έτσι χωρίς αιδώ, χωρίς κανένα ενδοιασμό, χωρίς ίχνος οίκτου, τους μέχρι χθες γνωστούς, φίλους ίσως, στο εκτελεστικό απόσπασμα. Αποβράσματα να τα πούμε της κοινωνίας ή τερατόμορφα κτήνη που με σαδισμό ενεργούσαν με τόση απάθεια λες και οι αγωνιστές που επρόδιναν δεν είχαν ούτε σπίτια, ούτε γονείς, ούτε αδέλφια, ούτε τίποτε. και αυτά όλα για να γλιτώσουν το άθλιο σαρκίο τους που τελικά μέσα στη σύγχυση που επακολούθησε της απελευθέρωσης και τα δραματικά γεγονότα του Εμφυλίου άφησαν πολλούς απʼαυτούς να διαφύγουν της θείας ή ανθρώπινης νεμέσεως. Όμως έστιν δίκης οφθαλμός, οι πολλοί επλήρωσαν για τα απάνθρωπα κακουργήματά τους είτε έτσι είτε αλλιώς. Μακρηγόρησα λιγάκι για να δώσω μια εικόνα του κόσμου που ζούσαμε μέσα στην αβεβαιότητα και την ανασφάλεια για το αύριο κάτω από μια στυγνή κατοχή ξένων και ντόπιων που οι ήρωες Έλληνες θυσιαζόταν κάθε μέρα στο βωμό για την απελευθέρωση της πατρίδας μας ! Και μην ξεχνάτε, με τι δυνάμεις ; Με όσα πενιχρά μέσα μπορούσαμε να έχομε μέχρι να ανδρωθεί το απελευθερωτικό κίνημα πανελληνίως με το όνομα Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) άσχετα αν πίσω από αυτό κρυβόντουσαν υστερόβουλες βλέψεις από μια μερίδα του τότε πολιτικού κόσμου. Ο κόσμος ο πολύς αγκάλιασε με αγάπη και πάθος το ΕΑΜ. Και συνεισέφερε ότι μπορούσε για να ευοδωθεί ο αγώνας κατά των ξένων και ντόπιων κατακτητών. Ήτανε μια υπέροχη έξαρση πατριωτισμού των ωραίων γνήσιων τέκνων αυτής της πατρίδας, της Ελλάδας μας, που μόνο υπερηφάνεια και μεγαλοσύνη πρέπει να αισθανόμαστε γιʼαυτήν την αγαπημένη πατρίδα μας !

Έτσι διάγοντας στις φυλακές Αβέρωφ πέρασαν μια δεκαπενταριά ημέρες οπότε ναʼσου και ήλθε η ημέρα που μας πήραν με ένα καμιόνι πάντοτε εμάς τους 9 ή 10, δεν θυμάμαι ύστερα από τόσα χρόνια όχι μόνο τον ακριβή αριθμό, αλλά ούτε καν τα πρόσωπα. Τα χρόνια που περνούν αμβλύνουν το μνημονικό, πολλώ μάλλον όταν γερνάς συγχρόνως.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ