Ω φοβερωτάτη ημέρα αγωνίας, ήτις επέπρωτο να καταλήξη εις τόσον ενθουσιασμόν. Ο ελεύθερος Ελληνισμός ουδέποτε εδοκίμασε μελαγχολίαν και κατήφειαν όσον χθες.
Ημέρα, ήτις ήρχισε με αιθρίαν εις τον ουρανόν και εις τας καρδίας.
Ολοι ελπίζουν την πρωίαν και αναμένουν.
Εάν εξέπλευσαν την πρωίαν της Κυριακής από την Μήλον, το μεσονύκτιον έπρεπε να έχουν αποβιβασθή εις Κρήτην.
Και εν τούτοις είδησις δεν φθάνει καμμία.
Διαδόσεις όμως πολλαί.
Οτι απεβιβάσθησαν εις Πλατανιάν.
Οτι ευρίσκονται εις Μήλον επιβλεπόμενα υπό των αγγλικών.
Οτι ολόκληρος η Κρήτη ευρίσκεται υπό στενόν αποκλεισμόν.
Οτι την νύκτα θʼ αποπειραθώσιν υστάτην απόπειραν προς αποβίβασιν και εάν επιτύχουν... άλλως...
Η πόλις ομοιάζει νεκροταφείον.
Ομιλοι κατηφών και συνωφρυωμένων πολιτών περιέρχονται την πόλιν.
- Πάει και η Κρήτη.
- Η Αγγλία μας τα κάνει.
- Δεν αφίνει τα καράβια μας να προχωρήσουν.
- Ποιός θα το πίστευε αυτό από τους Αγγλους!
Η κυβέρνησις εν τω μεταξύ επαυξάνει τας υπονοίας θέτουσα-ανά ένα κλητήρα εις τας θύρας των τυπογραφείων δια να μη εκδοθώσι παραρτήματα.
Μετά μεσημβρίαν αι ειδήσεις διαδίδονται σοβαρώτεραι.
Λέγεται ότι είς βουλευτής-εξερχόμενος της Αγγλικής πρεσβείας εβεβαίωσεν ότι καθʼ ά έμαθε παρά τινος διπλωμάτου αγήματα των πλοίων όλων των δυνάμεων απεβιβάσθησαν εις Κρήτην και κατέλαβον αυτήν προβάντα εις διεθνή κατοχήν.
Η είδησις διατρέχει τας Αθήνας και τον Πειραιά εις μίαν στιγμήν.
Κόσμος πολύς έρχεται εις το γραφείον μας ωχρός και ανήσυχος, ερωτών περί των συμβαινόντων.
Αλλοι δε δια την τηλεφώνων μας ερωτώσιν ακαταπαύστως εκ Πειραιώς.
- Αλήθεια ότι έγεινε κατοχή της Κρήτης υπό των Δυνάμεων;
Αι διαδόσεις αύται συμπίπτουσι με τας ειδήσεις περί του Αγγλου πρωθυπουργού και με τα άρθρα του Λονδινείου “Χρόνου” αυξάνουσι την γενικήν δυσθυμίαν.
Εις τα πρόσωπα εκδηλούται θυμός, λύπη, απόγνωσις, μανία.
- Εστω λοιπόν! Θα πάμε όλοι στην Κρήτη επαναστάται. Αφού η Ευρώπη θέλει δια της βίας να επιβάλη την δουλείαν, ημείς δια της βίας θα την καταστήσωμεν ελευθέραν.
- Αχ αυτή η αφιλότιμη η Αγγλία τα φταίει όλα.
- Εκείνο το Αγγλικό τορπιλλοβόλο να λές καλλίτερα.
Εν τω μεταξύ οι έφεδροι, μεταβαίνοντες όπως καταταχθούν, διέρχονται τας οδούς μετά σημαιών και οργάνων ζητωκραυγάζοντες.
- Ζήτω η Κρήτη! Ζήτω ο πόλεμος!
Τούτο μεταδίδει πολεμικήν τινα ορμήν εις τα πλήθη, τα οποία κραυγάζουν·
- Ζήτω ο πόλεμος.
Αλλʼ η μελαγχολία είνε βαθεία, ως η ημέρα, την οποίαν σκυθρωπάζουν μελανά νέφη και υγραίνουν κατά καιρούς ψεκάδες βροχής.
Η ημέρα πλησιάζει προς το τέλος της και η αυτή αγωνία παρατηρείται εις όλων τα πρόσωπα.
Η ΔΙΑΔΗΛΩΣΙΣ
ΤΗΣ ΠΑΡΕΛΘΟΥΣΗΣ ΝΥΚΤΟΣ
Λόγος του Πρωθυπουργού
Περί την 7ην εσπερινήν ώραν μετά την μελαγχολίαν και αποθάρρυνσιν ήτις επεκράτει εις τας όψεις πάντων και ιδία των φίλων της Κυβερνήσεως, επεχύθη τέλος η φαιδρότης εις τας φυσιογνωμίας πάντων.
Το χαρμόσυνον άγγελμα:
- Ο στρατός απεβιβάσθη!
- Ο στρατός έφθασε στην Κρήτη!
Διεδόθη έν ακαρεί εις τα διάφορα κέντρα και μετʼ ολίγον πρώτον το παράρτημα του “Εμπρός” και είτα το παράρτημα της “Πρωΐας” διεπίστουν το ευχάριστον γεγονός.
Πάραυτα διοργανούται εκ της πλατείας της Ομονοίας διαδήλωσις ής προηγείται η ελληνική σημαία. Ζητωκραυγαί αντηχούν καθʼ όλην την οδόν Σταδίου. Η διαδήλωσις διελθούσα την οδόν Σταδίου φθάνει εις την πλατείαν των Ανακτόρων και συνωστίζεται προ των προπυλαίων.
- Ζήτω ο Βασιλεύς!
- Ζήτω η Κρήτη!
- Ζήτω ο ελληνικός στρατός!
Βροντοφωνεί συνεχώς το πλήθος.
Ψάλλεται ο εθνικός ύμνος και χειροκροτήματα συνεχή αντηχούν.
Εξέρχονται των Ανακτόρων υπασπισταί του Βασιλέως και κάτι λέγουν εις τους διαδηλωτάς. Είς εξ αυτών τότε λέγει προς το πλήθος τα εξής:
Κύριοι,
“Ο Βασιλεύς ευχαριστεί τον λαόν δια τα αισθήματά του. Επειδή δε αυτήν την στιγμήν γεύεται παρακαλεί ημάς να διαλυθώμεν”.
- Ζήτω ο Βασιλεύς! βροντοφωνεί το πλήθος και κατέρχεται προς το Ανάκτορον του Διαδόχου. Εκεί άλλαι ζητωκραυγαί υπέρ του Διαδόχου και της πριγκιπίσσης Σοφίας. Το πλήθος παραμένει.
Είς των υπασπιστών ευχαριστεί το πλήθος εκ μέρους του Διαδόχου και παρακαλεί αυτό να διαλυθή.
Κατέρχεται το πλήθος εν ζητωκραυγαίς και πυροβολισμοίς προς την πλατείαν του Συντάγματος. Ακούεται ψαλλόμενον και το ήσμα:
Από φλόγες η Κρήτη ζωσμένη κτλ.
Δια της οδού Σταδίου φθάνει το πλήθος προ του υπουργείου των Οικονομικών και ζητωκραυγάζει αναμένον να εξέλθη ο κ. Πρωθυπουργός. Μετʼ ολίγον εξέρχεται εις την ταράτσαν και κάποιος τον προσφωνεί.
Ο κ. Πρωθυπουργός απαντά ως εξής:
“Τοιαύτα αισθήματα αρμόζουσιν εις τους Ελληνας. Σας παρακαλώ να εξακολουθήτε αγαπώντες την Πατρίδα ως το δεικνύετε. Ας αναφωνήωμεν δε πάντες: Ζήτω η Πατρίς! ζήτω ο Βασιλεύς! Σας παρακαλώ να απέλθητε εις τας εστίας σας ελπίζοντες”.
Ζητωκραυγαί και χειροκροτήματα εκάλυψαν τους λόγους του κ. Πρωθυπουργού, μεθʼ ό το πλήθος ήρξατο να διαλύεται.
(Εμπρός 4 Φεβρουαρίου 1897)

