Από της πρωΐας της προχθές ποικίλαι φήμαι κυκλοφορούσιν ανά την πόλιν. Λέγεται ότι κτυπώνται εις τα σύνορα. Οτι Γκέγκηδες διέβησαν την γραμμήν, ότι εκυριεύθησαν τα Χανιά. Οτι ο στρατός φεύγει.

Κόσμος τρέχει άνω κάτω περίεργος, ανήσυχος, ερωτών. Διπλασιάζεται η κίνησις των αμαξών.

Πλήθος πολύ σχηματίζει κατʼ ολίγον γραμμήν διευθυνομένην προς τα παραπήγματα, όπου η συγκέντρωσις είνε μεγάλη.

Εκεί παρατεταγμένα προ των στρατώνων των διάφορα σώματα στρατού εχουν στήσει πυραμίδας όπλων κι αναμένουσι την ώραν της αναχωρήσεως.

Ο κ. Στάικος συνταγματάρχης του πεζικού και αρχηγός των διαφόρων τμημάτων του Στρατού δίδει διαταγάς προς τους διαφόρους σωματάρχας, συνιστά την δʼ αποκέντρων οδών μετάβασιν του Στρατού εις τον σταθμόν του σιδηροδρόμου και απέρχεται όπως συνεννοηθή δια τρίτην φορά μετά του υπουργού των Στρατιωτικών.

Ο κόσμος περίεργος και αμφιβάλλων ακόμη, περιέρχεται και ερωτά τους αναχωρούντες στρατιώτας, οίτινες πάντες εύθυμοι στείνουσι χορόν.

- Και για πού παιδιά;

- Για τα σύνορα λεν, για τη Κρήτη λεν... ξέρουμε κʼ μεις;

- Και σεις πού θέλετε να πάτε;

- Στην Κρήτη

- Θα μας την δώσουν λέτε;

- Αμ τι άλλο!

- Και αν δεν μας την δώσουν;

- Την πέρνουμε με το σπαθί μας... δηλαδή με την ξιφολόγχη μας

Αίφνης αι σάλπιγγες ηχούσι βαθύ, και παρατεταμένον σάλπισμα.

- Προσοχή!

Οι χοροί, οι κύκλοι, οι όμιλοι διαλύονται και οι στρατιώται τάσσονται εις μακράν γραμμήν. Φρικίασις συγκινήσεως διατρέχει το πλήθος ότε αγγέλλεται ο Διάδοχος.

Η Α. Β. Υψηλότης προχωρεί, χαιρετά, διατάσσει και πυκνούνται κατά διμοιρίας.

Τότε δε λέγει.

“Αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και στρατιώται.

Εκεί που πηγαίνετε μη λησμονείτεότι είσθε στρατιώται Ελληνες και ότι η πατρίς εις σας στηρίζει τας ελπίδας του ενδόξου ονόματός της.

“Ζήτω ο Βασιλεύς! Ζήτω ο Στρατός!”

Μετά τούτο δίδει τας διαταγάς της αναχωρήσεως, ο δε στρατός δια της οδού Κηφισσίας, Ηρώδου του Αττικού, του Ζαππείου και του γύρου της Ακροπόλεως κατηυθύνθη εις Πειραιά.

Παρά την Πύλην του Αδριανού η βασίλισσα αποχαιρετά τους απερχομένους μετά της πριγκηπίσσης Μαρίας, εκείνοι δε εκρήγνυνται εις ενθουσιώδεις ζητωκραυαγάς.

Από όλα τα παράθυρα και τους εξώστας των οδών σείονται μανδύλια, δακρύζουσιν οφθαλμοί και όλοι εκφέρουσι μίαν κραυγήν.

- Ζήτω η Κρήτη!



Εις τον Πειραιά

εχάλασε ο κόσμος



Κόσμος προτρέχων του στρατού μεταβαίνει εις Πειραιά δια των προηγούμενων αμαξοστοιχιών, διʼ αμαξίων, σουστών, κάρρων.

Χιλιάδες συνωθούνται καθʼ όλην την παραλίαν και την πλατείαν Τζελέπη.

- Ζήτω η Κρήτη! Ζήτω το Εθνος! κραυγάζουσι πανταχόθεν.

Ο στρατός φθάνει περί την 2αν μ.μ. ώραν. Η φιλαρμονική του Πειραιώς κρούει ενθουσιώδη εμβατήρια.

Μια βοή σύμμικτος εκ μυριάδων φωνών εγείρεται προς τον ουρανόν·

- Ζήτω ο Βασιλεύς! Ζήτω το Εθνος!

Οι ναύται των ημετέρων και των ξένων πλοίων ανέρχονται επί των κεραιών.

Θέαμα απεριγράπτου επιβλητικότητος.

Οι στρατιώται επιβιβάζονται επί του “Πέλοπος” της “Θέτιδος” και του “Θηπέως”, εν μέσω απεράντων ζητωκραυγών, χειροκροτημάτων και πυροβολισμών. Οταν δε τα τρία πλοία εκκινούσι, κάτι τι ως βρυχηθμός, ως βροντή, ως κεραυνός αναδίδεται εκ του ενθουσιώντος εκείνου πλήθους.

- Ή την Κρήτη ελεύθερη, ή να μη γυρίσετε πίσω.

Αλλά τον ενθουσιασμόν συνέχει μετʼ ολίγον η συγκίνησις εις την θέαν των Κρητών γερόντων και γραιών, οίτινες κλαίουσιν ως μικρά παιδία.

Περί τας εκατόν λέμβοι συνοδεύουσι τα πλοία μέχρι τινός ενώ ραγδαία βροχή πυροβολισμών επακολουθεί την αναχώρησίν των.

Ολίγον πριν η εκκινήσουν τα ατμόπλοια εν αγγλικόν τορπιλλοβόλον εξέρχεται του λιμένος μετʼ αστραπιαίας ταχύτητος.

Αυτό μόνον φέρει την είδησιν του αναχωρούντος στρατού εις τα εν Κρήτη πλοία των Δυνάμεων.

Τι θα συμβή άραγε.

- Ο Θεός μαζύ σας γενναία της πατρίδος τέκνα.



Τα κατά την αναχώρησιν του στρατού μας εις την Κρήτην



Ηδη ότι από της χθες συνάδελφοι τινές εθεώρησαν αρθέντας τους λόγους προς τήρησιν της εχεμυθείας περί του εις Κρήτην αναχωρήσαντος στρατού, δημοσιεύομεν εν λεπτομερεία τα κατά την υπόθεσιν ταύτην λαβόντα χώραν.

Φαίνεται ότι ο βασιλεύς από δέκα περίπου ημερών είχε κηρυχθή υπέρ της αμέσου δράσεως εν Κρήτη, την ιδέαν δε ταύτην εξέφρασεν εις τον κ. πρωθυπουργόν όστις αγνοούμεν δια τίνας λόγους δεν ήτο σύμφωνος προς την πολιτικήν ταύτην.

Παρʼ ολίγον υπουργική κρίσις.

Η διαφωνία αύτη ολίγον έλειψε να λάβη τας διαστάσεις υπουργικής κρίσεως, ότι ο κ. Δηλιγιάννης μετʼ επανειλημμένας συνεννοήσεις μετά του βασιλέως εδέχθη τας ιδέας Αυτού, ούτω δε προχθές ολίγον μετά το μεσονύκτιον διετάχθησαν τα διάφορα σώματα του Στρατού να είνε έτοιμα προς αναχώρησιν συγχρόνως δε ο κ. υπουργός των Στρατιωτικών κ. Στάικον εις τον οποίον είπε: - Τμήματα των διαφόρων όπλων ετέθησαν υπό τας διαταγάς σας. Θʼ αναλάβετε την διοίκησίν των, θα επιβιβασθήτε των πλοίων και θα λάβετε γνώσιν των διαταγών σας άμα αναχθήτε εις το πέλαγος.

Απροσδόκητος περιπλοκή.

Συγχρόνως είχε διαταχθή το Τηλεγραφείον να μη μεταβιβάση καμμίαν είδησιν εις το εξωτερικόν, ούτω δε μʼ όλη την έλλειψιν της επιφυλάξεως περί του σκοπού της εκστρατείας ταύτης δεν υπήρχε φόβος να γνωσθή εν Ευρώπη η αιφνιδία αύτη ενέργεια ούτε να τη δοθή καιρός δια να την προλάβη.

Την στιγμήν όμως της αναχωρήσεως εκ Πειραιώς των ατμοπλοίων των μεταφερόντων τους στρατιώτας παρετηρήθη ότι τορπιλλοβόλον του Αγγλικού στόλου εξήλθε του λιμένος και με ταχύτητα βέλους εξηφανίσθη μετʼ ολίγον εις τον ορίζοντα.

Αλλαγή κατευθύνσεως.

Τότε οι αρμόδιοι υποπτεύσαντες ότι ήτο δυνατόν να εμποδισθή η εν ημέρα αποβίβασις του στρατού εις Κρήτην, μετέβαλον κατά την τελευταίαν στιγμήν τας διαταγάς αντι δε της Κρήτης διετάχθησαν να μεταβώσιν εις Μήλον εκείθεν δε νʼ αποβιβασθώσι δια νυκτός εις Κρήτην.

Διότι άλλως υπελόγιζον ότι δεν προελάμβανον, εάν αι προθέσεις των ξένων πλοίων ήσαν εχθρικαί να διαφύγωσι την συνάντησιν, καθόσον το αγγλικόν τορπιλλοβόλον διανύον το από Πειραιώς εις Χανία διάστημα εντός έξ ωρών θα είχε τον καιρόν να ειδοποιήση τους στόλους πολύ ταχύτερον αφʼ όσον απητείτο οπως εμποδισθώσι.

Ούτε δε κατά την προχθεσινήν νύκτα και την χθεσινήν ημέραν κατήφεια άκρα εβασίλευεν εν τοις ανακτόροις και τις υπουργικοίς συμβουλίοις, παρήλθον δε μακραί ώραι αγωνίας.

Η στάσις της Αγγλίας δεν εθεωρείτο εκ τινων ενδείξεων εύνους προς την ελληνικήν υπόθεσιν, εν γένει δε το ζήτημα ηδύνατο να περιπλακή κατά τρόπον λίαν δυσάρεστον. Με τα αισθήματα δε και τας σκέψεις ταύτας παρήλθε και η νυξ της χθες, σήμερον δε από στιγμής εις στιγμήν αναμένεται η είδησις της εκβάσεως του εγχειρήματος.

Διότι εάν ο στρατός κατώρθωσε νʼ αποβή εις Κρήτην από της σήμερον η αδελφή νήσος είνε ιδική μας.

(Εμπρός 3 Φεβρουαρίου 1897)