
«Φανερά περισσεύω σε αυτό τον τόπο»
Ο μεγάλος σκηνοθέτης Θεόδωρος Αγγελόπουλος μιλά στην “Π”
Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος βρέθηκε στο Ηράκλειο για να παρουσιάσει την καινούρια του ταινία «Η σκόνη του χρόνου», προσκεκλημένος της Νέας Κινηματογραφικής Λέσχης Ηρακλείου, η οποία πρόσθεσε ακόμα μία επιτυχημένη εκδήλωση στη δράση της, σε συνεργασία με το Τεχνόπολις.
Η «Π» συνάντησε τον διεθνούς φήμης σκηνοθέτη στο ξενοδοχείο Atrion που τον φιλοξένησε, και μίλησε μαζί του για το σινεμά, τον χρόνο, τη φήμη και πολλά άλλα.
«Π»: Με τι μας “σκονίζει” ο χρόνος;
Θόδωρος Αγγελόπουλος: Η σκόνη είναι η λήθη. Το πρόβλημα είναι ότι λειτουργούμε πάρα πολύ συχνά ξεχνώντας το παρελθόν άρα δε μπορούμε να διαβάσουμε το παρόν. Έλεγα όταν είχα κάνει το «Βλέμμα του Οδυσσέα», ότι ο 20ος αιώνας άρχισε με το Σεράγεβο και τελείωσε με το Σεράγεβο. Αυτό σημαίνει ότι είναι επανάληψη του ίδιου λάθους. Όταν κανείς δε διαβάζει το παρελθόν, αυτό δε γίνεται ανάγνωση του παρόντος -αυτό προσπαθώ να κάνω μέσα στην ταινία, μια συνύπαρξη παρελθόντος/παρόντος, για να μπορει να ʽδιαβαστείʼ το παρόν.
«Π»: Αυτό είναι δηλαδή το διακύβευμα; Να αποφύγουμε τα ίδια λάθη;
Θ.Α.: Όχι μόνο, αλλά και να ορίσουμε το μέλλον.
«Π»: Στην ταινία, το μέλλον ενσαρκώνεται από την κόρη του σκηνοθέτη.
Θ.Α.: Ναι, είναι ένα όραμα το οποίο δεν ορίζεται, αφήνεται σε μια αοριστία μέλλοντος. Είναι περισσότερο μια ευχή του ίδιου, μια και ο ίδιος αποτελεί μέρος της ταινίας του στην τελική ανάλυση. Δηλαδή η πλοκή αρχίζει με έναν σκηνοθέτη που επιστρέφει στην Cinecittà για να ολοκληρώσει μια ταινία, στο πρώτο μέρος βλέπει αυτό που έχει κάνει, και μετά αρχίζει το δεύτερο μέρος στο οποίο είναι ταυτόχρονα ηθοποιός και σκηνοθέτης. Ό,τι σημαδεύεται με Ρώμη είναι παρόν, αλλά τα υπόλοιπα είναι πλάσματα της φαντασίας του, η σκέψη του δηλαδή πάνω στην ταινία. Εικόνες ας πούμε του μέλλοντος, με την έννοια που ορίζει το μέλλον ο Χάιντεγκερ, περισσότερο όμως ποιητικά από τον Έλιοτ, που λέει ότι ο μέλλων χρόνος είναι παρών χρόνος.
«Π»: Στις περισσότερες ταινίες σας δε νιώθατε ότι έπρεπε να κόψετε το πλάνο για να περάσετε σε άλλη χρονική ενότητα, κάτι που εδώ πια είναι η κύρια τακτική σας για νʼ αποδώσετε τον χρόνο της ιστορίας.
Θ.Α.: Στη «Σκόνη», η ταινία που φαντάζεται ο σκηνοθέτης είναι μια ταινία του μέλλοντος. Εφόσον βρίσκεται στο μυαλό του και δεν έχει γίνει, είναι μια ταινία στο μέλλον. Ακριβώς γιʼ αυτό υπάρχει αποσπασματικότητα, επειδή ανταποκρίνεται σε μια σκέψη δεν είναι ολοκληρωμένη, δεν έχει επιγεύσεις όπως θα είχε σε μια κανονική ροή, είναι περάσματα τα οποία μερικές φορές είναι και σκληρά, που εγώ δεν τα ʽχω ξανακάνει.
«Π»: Είναι πολύ προφανής η αλλαγή του ύφους.
Θ.Α.: Ε βέβαια είναι. Όταν έκανα τον «Θίασο», μέσα στον ίδιο χρόνο βρισκόταν το παρελθόν, το μέλλον και το παρόν. Ο ιστορικός χρόνος εκεί όμως. Δεν ανταποκρίνεται στη μνήμη κανενός αλλά στη συλλογική μνήμη ενός λαού, που είναι τελείως άλλο πράγμα, δεν είναι ένα πρόσωπο. Όταν έκανα το «Ταξίδι στα Κύθηρα», δεν υπήρχε παρελθόν, υπήρχε ταινία και πραγματικότητα.
Μετασχηματισμός και μπάσιμο σε μια ταινία. Πάλι εκεί ο σκηνοθέτης γίνεται πρόσωπο του έργου του, αλλά μʼ έναν άλλο τρόπο. Εκεί τα ερωτήματα είναι πάνω στον ρυθμό, πάνω στην ταινία την ίδια, δεν υπάρχει μνήμη.
Στο «Βλέμμα του Οδυσσέα» επίσης δεν υπάρχει μνήμη, υπάρχουν κάπου-κάπου μέρη ιστορικού χρόνου, που όμως είναι η οδός που οδηγεί στις τρεις χαμένες μπομπίνες, στο χαμένο βλέμμα. Κι αυτό είναι το ιδιαίτερο, πρωτότυπο χαρακτηριστικό του «Βλέμματος»- το οποίο σύμφωνα με το Time ανήκει πια στις 200 καλύτερες ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου.
Εδώ γίνεται ένα μεγαλύτερο βάθεμα σʼ αυτή την ιστορία γιατί οι τρεις χρόνοι είναι ένας. Ακόμη περισσότερο είναι η άποψη του Χάιντεγκερ, ότι ο χρόνος είμαστε εμείς.

