Σ τα νότια παράλια θα βρούμε την αρχαία Μαρώνεια, 30 χιλιόμετρα από την Κομοτηνή, χτισμένη τον 7ο π.Χ. αιώνα στις νότιες πλαγιές του όρους Ίσμαρος από αποίκους της Χίου. Εγινε γρήγορα ένα μεγάλο γεωργικό και κτηνοτροφικό κέντρο, αλλά και μεγάλο εμπορικό λιμάνι.
Τον 5ο π.Χ. αιώνα υπήρξε με τα Άβδηρα, μια από τις πλουσιότερες πόλεις της Θράκης. Τον 4ο π.Χ. αιώνα περιτειχίζεται με υψηλό και ισχυρό τείχος, με πύργους περιμέτρου 10 χιλιομέτρων, και με τεχνητό λιμάνι. Το 350 π.Χ. την καταλαμβάνει ο Φίλιππος της Μακεδονίας και αρχίζει η παρακμή.
Τη Ρωμαϊκή εποχή ακμάζει πάλι. Τη Βυζαντινή εποχή γίνεται έδρα Επισκόπου. Το όνομά της το χρωστάει στον ιερέα του Απόλλωνα Μάρων ο οποίος και έκτισε ναό. Κοντά στην Μαρώνεια ο αρχαίος μυθικός Ίσμαρος, που λέγεται ότι από δω πήρε ο Οδυσσέας το κρασί που έδωσε στον Κύκλωπα Πολύφημο και ήπιε και τον μέθυσε, ώστε να κοιμηθεί και να τον τυφλώσει μέσα στην σπηλιά του και να μπορέσει να φύγει με τους συντρόφους του.
Αλλες αξιόλογες πόλεις του νομού είναι οι Αμαξάδες, πρώτο χωριό του νομού Ροδόπης στα όρια με το νομό Ξάνθης, χτισμένο στα ίχνη προϊστορικού οικισμού.
Μεγάλο συγκοινωνιακό κέντρο. Ο Ιάσμος που έχει εκκλησίες, τζαμιά, μιναρέδες και καμπαναριά, και με απομεινάρια της Εγνατίας οδού.
Οι Σάππες κοντά στο ΚιρΧάν, παλαιός σταθμός αλλαγής αλόγων και διανυκτερεύσεως ταξιδιωτών και το όνομα σημαίνει (Σαράντα Χάνια) στα τούρκικα.
Το Αρσάκειο που διατηρούν ακόμη και σήμερα το διονυσιακό έθιμο της Τζιαμάλας για την καρποφορια της γης.
Στην Κομοτηνή φτάνουμε αργά το απόγευμα, σε ωραίο ξενοδοχείο της πόλης, όπου και διανυκτερεύσαμε. Την Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ μετά το γεύμα, παρακολουθήσαμε τη λιτάνευση του Επιταφίου στον παρακείμενο μεγαλοπρεπή ναό της Παναγίας της Ευαγγελίστριας.
Νωρίς το πρωί αναχωρούμε για το νομό Εβρου που θα επισκεφθούμε τις σημαντικότερες πόλεις του φτάνοντας μέχρι τις Καστανιές που είναι συνοριακό φυλάκιο του στρατού μας, για να επιστρέψουμε το βράδυ στην Αλεξανδρούπολη για διανυκτέρευση και εορτασμό του Πάσχα.
Μια πανδαισία οπτικής και ψυχικής ομορφιάς και κάλλους η διαδρομή αυτή των 150 περίπου χιλιομέτρων, ανάμεσα σε χλοερές πεδιάδες, κυματιστούς γήλοφους με παρδαλόχρωμους χρωματιστούς θάμνους και ανοιξιάτικα αγριολούλουδα, πανέμορφα στολίδια της φύσης την εποχή αυτή που μαζί με την ομορφιά τους εκπέμπουν και το ευωδιαστό άρωμά τους σαν θεία θυμιατήρια στον Πλάστη και Δημιουργό, και δεν ζητάνε τίποτα απ’ αυτόν μόνο την χάρη του να τον στολίζουν και να τον ευωδιάζουν.
Οι Φέρες, πρώτη πόλη της διαδρομής μας, με πανέμορφα κτίρια, ξενοδοχεία και καταστήματα κτισμένη στα ερείπια της αρχαίας βυζαντινής πόλης Βηρά.
Στην πόλη μπορούμε να δούμε την Παναγια την Κοσμοσωτήρα, οικοδομημένη στις αρχές του 1152 από εργάτες της Κωνσταντινούπολης μέσα σ’ ένα μοναστήρι που ιδρύθηκε από το σεβαστοκράτορα Ισαάκ Αγγελο Κομνηνό. Το εσωτερικό στολίζεται με τοιχογραφίες της ίδιας εποχής από καλλιτέχνες της Κωνσταντινούπολης.
Από δω αρχίζει και το Δέλτα του ποταμού Εβρου. Εδώ προβλέπεται να γίνει η κατασκευή φράγματος που θα ποτίζει 800 χιλ. στρέμματα γης.
Μια διακλάδωση δεξιά οδηγεί στους Κήπους, συνοριακό φυλάκιο που γίνεται έλεγχος των ταξιδιωτών για την Τουρκία.
Στο 67ο χλμ. της διαδρομής μας, από Αλεξανδρούπολη, είναι το Σουφλί, χτισμένο στην πλαγιά μικρού γήλοφου. Η παράδοση το θέλει χτισμένο πριν 300 χρόνια από πρόσφυγες Σουλιώτες, κυνηγημένους από τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων.
Είναι μια όμορφη και γραφική πόλη με θαυμάσια και πανέμορφα κτίρια , καταστήματα και ξενοδοχεία με θαυμάσιους δρόμους και πλατείες με λουλούδια και πράσινο, αλλά προπαντός με θαυμαστούς ανθρώπους, που για λίγη ώρα που καθίσαμε, τους γνωρίσαμε και μας άνοιξαν την καρδιά τους προσφέροντας και μικρή αλλά γνήσια φιλοξενία στα καφενεία της πόλης τους.
Είναι η πόλη της κατ’ εξοχήν καλλιέργειας και επεξεργασίας του μεταξιού γι’ αυτό οι περισσότεροι από μας ψωνίσαμε αρκετά είδη, από πλεκτά, υφαντά μεταξωτά για τα σπίτια μας ή για τους δικούς μας σε αρκετά καλές τιμές.
Η περιοχή βγάζει ακόμη και εκλεκτό ροζακί σταφύλι.
Το Διδυμότειχο στην πορεία αφού απολαύσαμε μια διαδρομή με μουριές που άνοιγαν τα ματάκια τους από τον μακρόχρονο χειμωνιάτικο ύπνο τους, το ίδιο και τα χαμόκλαδα αμπέλια κοιτάζοντας με ζήλεια τις ψηλόκορμες μουριές. Δεξιά και αριστερά απλώνονται χωριά μέσα σε πυκνά δάση, σ’ ένα μάλιστα απ’ αυτά, το Σιδηρό, αρχίζει το δάσος για το κυνήγι του αγριογούρουνου.
Και τώρα το Διδυμότειχο κτισμένο στη θέση της αρχαίας Δύμης σκαρφαλωμένο σε λόφο αφήνει τον Κοκκινοπόταμο να του χαϊδεύει τα πόδια ενώ τα δίδυμα βυζαντινά του τείχη που του έδωσαν το όνομα φαίνονται να θέλουν ακόμα να το προστατεύουν.
Τα τείχη αρχικά ήταν Θρακοπεσλαγικά και αργότεαρ τα βελτίωσαν οι Βυζαντινοί και τα ανασκεύασαν τον 8ο μ.Χ. αιώνα. Ομως τα τείχη αυτά δεν εμπόδισαν αργότερα τον 13ο αιώνα τους Φράγκους να καταλάβουν την πόλη. Εχουν 18 πύργους και απέχουν 5 μέτρα μεταξύ τους. Με 3 μεγάλες και 5 μικρές πύλεις.
Η ιστορία της πόλης είναι πλούσια και πλήθος είναι οι άρχοντες που παρέμειναν εδώ ή γεννήθηκαν ή στέφθηκαν αυτοκράτορες.
Στις φυλακές της πόλης που ήταν μεγάλες και ασφαλείς, έμεινε φυλακισμένος για ενάμιση χρόνο ο βασιλιάς της Σουηδίας Κάρολος ο ΙΒ όταν σε μάχη κοντά στην Πολτάβα, νικήθηκε από τους Ρώσους το 1709, και τραυματισμένος και αιχμάλωτος μεταφέρθηκε εδώ. Στην πόλη αυτή γεννήθηκε ο Σουλτάνος των Τούρκων Βαγιαζήτ ο Β’. Είναι το λίκνο της οικογένειας των Κατακουζηνών που έδωσε έναν αυτοκράτορα στο Βυζάντιο.
Το Διδυμότειχο ήταν τόπος εξορίας Βυζαντινών αρχόντων.
Εδώ είχε εξοριστεί ο Βάρδας ο Σκληρός, στρατηγός του Βυζαντίου και Πατρίκιος επί Λέοντος Δ’.
Εδώ είχε καταφύγει μετά την Αλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους ο πατριάρχης Καματερός, το 1204. Το Διδυμότειχο το απελευθέρωσε από τους Φράγκους ο Θεόδωρος Αγγελος Κομνηνός το 1222. Από τις γραφικότητες του Διδυμότειχου, είναι το παλιό τούρκικο τζαμί, που έγινε το 1420 από τον Μωάμεθ Α’.
Εχει έκταση 1000 τ.μ. και είναι το μεγαλύτερο και αρχαιότερο της Ευρώπης. Τα ερείπια των τειχών με τις τρεις πύλες και τα σπήλαια που ανακαλύφθηκαν στο Καλαί και την Ακρόπολη, με πελώριους σταλαγμίτες και σταλακτίτες σαν πολυέλαιους. Η πρόσβαση όμως είναι δύσκολη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι γιορτές του Καρνάβαλου με την πομπή του Σκυλάρχοντα, επιβίωση παλιών διονυσιακών ειδωλολατρικών εθίμων της αρχαιότητας. Μεσημεράκι φτάνουμε στην Ορεστιάδα, 120 περίπου χιλιόμετρα από την Αλεξανδρούπολη.
Ηρεμα ξαπλωμένη στον καρπερό κάμπο που απλώνεται γύρω της. Νέα πολιτεία που δημιουργήθηκε μετά την Μικρασιατική Καταστροφή από πρόσφυγες που ήρθαν εδώ, χτισμένη με ωραίο σχέδιο και θαυμάσια ρυμοτομία, όλα σύγχρονα, σπίτια, καταστήματα, ξενοδοχεία, δρόμοι ωραίοι και πλατείς, πάρκα με πράσινο και λουλούδια, πλατείες τεράστιες με αναβρυτήρια, με πλάκες στρωμένες. Μια πόλη που κυριολεκτικά σε συναρπάζει και αιχμαλωτίζει με την ομορφιά της. Κέντρο αγροτικής περιοχής που τρέφονται μεγάλα ζώα για πάχυνση και πώληση, όμως γίνεται και καλλιέργεια ηλίανθου και σαρωθρόχορτου. Εδώ πήραμε το νηστίσιμο μεσημβρινό μας γεύμα σε ωραία ταβέρνα και συνεχίσαμε για Καστανιές, διασχίζοντας τις απέραντες πεδινές εκτάσεις που η Ελλάδα είχε καταλάβει μέχρι Τσατάλατζας το 1920 και κατείχε μέχρι το 1922, οπότε με την συνθήκη της Λωζάνης το 1923 κράτησε οριστικά μόνο τη Δυτική Θράκη μέχρι τον ποταμό Εβρο. Νωρίς το απόγευμα φτάνουμε στις Καστανιές τελευταίο σταθμό του οδοιπορικού μας για να χαιρετίσουμε τα νεαρά βλαστάρια του Εθνους μας, στο συνοριακό φυλάκιο με την Τουρκία.
Επιστρέφοντας επισκεφθήκαμε και το φυλάκιο των κήπων που ο επικεφαλής αξιωματικός μας ξενάγησε και μας κατατόπισε στην γύρω περιοχή και εμείς τον φιλέψαμε κρητική τσικουδιά και παξιμάδια και αναχωρήσαμε για Αλεξανδρούπολη όπου και διανυκτερεύσαμε.
Το Μεγάλο Σάββατο αργά το βράδυ παρακολουθήσαμε στον παρακείμενο του ξενοδοχείου μας Ναό του Αγίου Γεωργίου την ακολουθία της Αναστάσεως του Κυρίου εν μέσω κατανυκτικής ατμόσφαιρας και επιστρέφοντας μας περίμενε ζεστή μαγειρίτσα και πλούσιο πασχαλινό γεύμα σ’ ένα πολιτισμένο περιβάλλον.
Το πρωί απολαύσαμε το ψήσιμο του πασχαλινού οβελία στο προαύλιο του ξενοδοχείου και γευθήκαμε τα πασχαλινά εδέσματα που μας πρόσφεραν και βγάλαμε τις σχετικές αναμνηστικές φωτογραφίες της όμορφης πόλης της Αλεξανδρούπολης, λίγα χιλιόμετρα από το ξενοδοχείο μας.
Μια πόλη με 35 χιλιάδες κατοίκους σήμερα, αλλα με υποδομή και παρουσία μεγαλουπόλεως σε όλους τους τομείς.
Εχει άριστο ρυμοτομικό σχέδιο, από τα ωραιότερα των πόλεων της Ελλάδας, ίσως μάλιστα και το ωραιότερο, με δρόμους και λεωφόρους, ευθείς , φαρδείς πλέον των 30 μέτρων όπως μαζί με άλλους εκτιμήσαμε.
Καταστήματα, κτίρια, ξενοδοχεία, δημόσια κτίρια, Πολιτιστικά Κέντρα, πάρκα, κήποι και προκυμαία όλα ήταν πανέμορφα με άριστη αρχιτεκτονική δόμηση.
Αρχικά χτίστηκε στη θέση ασήμαντου οικισμού ψαράδων. Λέγεται μάλιστα ότι δημιουργήθηκε από Αυστριακούς όταν κατασκεύαζαν τις σιδηροδρομικές γραμμές της Μακεδονίας. Αρχικά λεγόταν Δεδεαγάτς - επί Τούρκων που σήμαινε (δέντρο του καλογήρου) γιατί όπως λέει μια παράδοση στη σκιά του δέντρου αυτού δίδασκε ένας δερβίσης, που όταν μάλιστα πέθανε, τάφηκε εκεί. Στα 1877 τα ρωσικά στρατεύματα, όταν κατέλαβαν την πόλη, μετά την ήττα των Τούρκων, λέγεται ότι έκαναν το σημερινό ρυμοτομικό της σχέδιο.
Σήμερα η Αλεξανδρούπολη έχει το αρχαίο της όνομα που της έδωσε ο Μ. Αλέξανδρος το 340 π.Χ. όταν την έκτισε στα ερείπια μιας άλλης αρχαίας πόλης που λεγόταν Μαίδων σε ηλικία 16 ετών όταν νίκησε πολεμώντας άλλους θρακικούς λαούς, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος.
Εχει ωραίες εκκλησίες όπως του Αγ. Νικολάου που χτίστηκε στη θέση της πρώτης μικρής εκκλησίας των πρώτων χριστιανών οικιστών, της πόλης της Αγ. Αναστασίας της Φαρμακολύτριας, βυζαντινού ρυθμού.
Υπήρχε και βουλγάρικη εκκλησία του Αγ. Ελευθερίου. Διαθέτει μια θαυμάσια πλαζ που συναγωνίζεται εκείνη της Γλυφάδας.
Το 1920 μετά την απελευθέρωσή της από τους Τούρκους, ξαναπήρε πάλι το αρχικό της όνομα, Αλεξανδρούπολη. Επιστρέφοντας στο ξενοδοχείο μας απολαύσαμε ένα πλούσιο και γευστικότατο πασχαλινό γεύμα και το απόγευμα συντροφιές - συντροφιές στο ευρύχωρο σαλόνι του ξενοδοχείου αφεθήκαμε σε ευχάριστες συζητήσεις.
Το βράδυ είχαμε κοινή συνεστίαση σε ταβέρνα της πόλης, με την ευχή και του χρόνου όλοι μαζί, να γιορτάσουμε το Πάσχα σε μια άλλη όμορφη πόλη της πατρίδας μας. Φυσικό όριο με την Τουρκία στο νομό αυτό ο ποταμός Εβρος με μήκος 515 χιλμ. από τα οποία τα 285 στη Βουλγαρία, τα 215 στην Ελλάδα και τα 15 κοινά πλωτά έχει 150 μέτρα. Στις εκβολές σχηματίζει Δέλτα πλατ. 12 χιλμ. με έκταση 100 τ.χλμ. Είναι δε σπάνιος βιότοπος μεταναστευτικών πουλιών.
Νωρίς το πρωί της Δευτέρας του Πάσχα, αναχωρήσαμε από την όμορφη Αλεξανδρούπολη επιστρέφοντας στα ίδια μέσω Κομοτηνής και σταματήσαμε για περίπου μισή ώρα στο Πόρτο Λάγο και την Βιστονίδα Λίμνη και απολαύσαμε το υπέροχο αυτό παραλιακό τοπίο με το γραφικό εκκλησάκι του Αγ. Νικολάου το οποίο και ευλαβικά πήγαμε και προσκυνήσαμε και μέσω Ξάνθης και της παραλιακής αρτηρίας απογευματάκι φτάσαμε στην πόλη της Καβάλας, αφού πρώτα πήραμε το μεσημβρινό μας γεύμα σε ταβερνάκια με φρέσκια μαριδίτσα και άλλα θαλασσινά, στην παραλιακή κωμόπολη της περιοχής, την Κεραμωτή, που συγχρόνως είναι και πορθμείο για το απέναντι γραφικό νησί της Θάσου.
Στο νομό αυτό η ζωή έχει αφήσει ζωηρά τα ίχνη της, από τα πολύ παλιά χρόνια. Οι Φίλιπποι, η Καβάλα παλιά και καινούργια, και προπάντων η Θάσος είναι οι τόποι που μπορεί κανείς να παρακολουθήσει την Ιστορία βήμα προς βήμα από πολλούς αιώνες προ Χριστού, μέχρι σήμερα. Εχει και μια άλλη ζωντανή Ιστορία, εκείνη που την έγραψαν τα καπνά της και η επεξεργασία τους, με τους ανθρώπους της.
Η Καβάλα είναι το διαμάντι της μακεδονικής γης “όπως αποκαλείται ή η Μέκκα του καπνού” όπως άλλως ονομάζεται. Χτισμένη από τα πανάρχαια χρόνια 600 π.Χ. από Ερετριείς που την ονόμασαν Νεάπολη στη θέση άλλης αρχαιότερης των Αντισσάρων.
Αργότερα ήρθαν οι Ίωνες και μετά οι Αθηναίοι, τους οποίους βέβαια τράβηξαν τα χρυσωρυχεία του όρους Παγγαίου. Στην Ιστορία της πόλης έβαλαν την υπογραφή τους και οι Γότθοι, οι οποίοι την κατέστρεψαν το 396 μ.Χ. Όμως, μερικούς αιώνες πριν, το 50 μ.Χ. είχε μπει το θεμέλιο για την αναδημιουργία της. Αποβιβάζονται εδώ ο Απόστολος των Εθνών Παύλος με τους Σίλα Τιμόθεο και πιθανώς τον Λουκά.
Οι Βυζαντινοί αργότερα που ήρθαν μετά τους Ρωμαίους, και θέλοντας να τιμήσουν τον τόπο που απιβιβάστηκε ο Απόστολος των Εθνών και οι σύντροφοί του και εκτιμώντας το λιμάνι και τη θέση που βρισκόταν, ίδρυσαν μια νέα πόλη στα ερείπια της παλιάς και την ονόμασαν Χριστούπολη.
Την περιτείχισαν με ισχυρό φρούριο και την μετέτρεψαν σε οχυρό, το 926μ.Χ. και συμπληρώνεται το 1307-8 επί αυτοκράτορα Ανδρόνικου του Β’ που σήμερα είναι άριστα διατηρημένο, βιγλίζει περήφανο με την γαλανόλευκη την παλιά του δόξα και καταγωγή. Πότε και για ποιά αιτία ονομάστηκε Καβάλα δεν είναι γνωστό. Αυτό πάντως έγινε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.
Τρεις εκδοχές υπάρχουν. Μερικοί λένε ότι ο “Μέγας Αλέξανδρος, όταν ήταν 17 ετών και η πόλη ήταν στην κυριαρχία των Μακεδόνων έφτασε εδώ και έκανε με το Βουκεφάλα του ένα θαυμάσιο περίπατο και ευχαριστημένος είπε “Α! τί ωραία καβάλα που έκανα” και από τότε έμεινε το όνομα Καβάλα.
Μερικοί πάλι λένε κάτι που πλησιάζει στην αλήθεια, ότι στη θέση της σημερινής πόλης στην αρχαιότητα, υπήρχε άλλη πόλη, με το όνομα Σκαβάλα και μάλιστα ήταν συμμαχίδα των Αθηναίων και όταν αργότερα καταστράφηκε, οι νέοι άποικοι, που την ξανάχτισαν, της έδωσαν το όνομα όχι Σκαβάλα, αλλά Καβάλα.
Και η τρίτη εκδοχή είναι ότι όταν ήρθαν γενοβέζικα καράβια, βλέποντάς της από το πέλαγος να μοιάζει σαν άλογο, την ονόμασαν με την λέξη Κάβαλο που θα πει άλογο. Στην είσοδο της πόλης θα συναντήσουμε την Μονή του Αγ. Σύλλα που λέγεται ότι εκεί σταμάτησαν και ξεκουράστηκαν ο Παύλος και ο Σύλλας βαδίζοντες για τους Φιλίππους. Το τοπίο είναι γραφικό με τον δασωμένο λόφο.
Από εκεί η Καβάλα είναι στα πόδια του επισκέπτη.
Το μάτι φτάνει ως τις δαντελωτές ακρογιαλιές, στους κάβους, τα λιμανάκια και το νησάκι της Καλαμάτσας, το ακρωτήρι της Ηρακλίτσας που οργιάζουν οι γλάροι και πέρα ως τον Άθωνα.
Συνεχίζεται
* Ο Μανόλης Σαβοϊδάκης είναι συνταξιούχος δάσκαλος

