Μερικές φορές η Ιστορία δίνει την εντύπωση ότι επαναλαμβάνεται, όταν παρουσιάζονται φαινόμενα που μοιάζουν μεταξύ τους, παρότι εκδηλώνονται σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.
Αυτό ισχύει και για την περίπτωση του δημοψηφίσματος της Κυριακής, 5 Ιουλίου, στην προκήρυξη του οποίου αντέδρασαν οι 18 ευρωπαϊκές χώρες που συναπαρτίζουν με την Ελλάδα την Ευρωζώνη.
Την ίδια αρνητική στάση έναντι ελληνικού δημοψηφίσματος είχαν επιδείξει και οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις Αγγλία, Γαλλία και Ιταλία. Το δημοψήφισμα αυτό διεξήχθη την Κυριακή, 22 Νοεμβρίου 1920.
Και στις δύο περιπτώσεις (αυτής του 1920 και τη σημερινή) οι ευρωπαϊκές δυνάμεις έκαναν σαφές ότι δεν επιθυμούσαν να αναμιχθούν στα εσωτερικά της Ελλάδας, δεν μπορούσαν όμως και να μην διατυπώσουν τη θέση τους για την ελληνική στάση, δεδομένου ότι τις αφορούσε άμεσα.
Το διακύβευμα
Στην περίπτωση του 1920 το ζήτημα που ετίθετο στον ελληνικό λαό, για να το εγκρίνει ή να το απορρίψει, αφορούσε την επάνοδο από την εξορία του βασιλιά Κωνσταντίνου, ο οποίος στη διάρκεια του Αʼ Παγκόσμιου Πολέμου είχε επιδείξει στάση αντίθετη προς τα συμφέροντά τους και ευνοϊκή προς τα συμφέροντα του κοινού εχθρού τους, της Γερμανίας.
Την 1η Νοεμβρίου 1920, ένα άθυρμα μικρών κομμάτων, συνασπισμένων για να ανατρέψουν τον Ελευθέριο Βενιζέλο από την εξουσία, κατήλθαν στην εκλογική μάχη της ημέρας εκείνης, χωρίς κοινό όνομα του συνασπισμού τους, επειδή διαφωνούσαν σ΄ αυτό (!) αλλά με τίτλο “Ηνωμένη Αντιπολίτευση”.
Η τακτική
Η “Ηνωμένη Αντιπολίτευση” κέρδισε τις εκλογές και την επομένη, η κυβέρνησή της δήλωσε ότι θα πραγματοποιήσει δημοψήφισμα για την επάνοδο του εξόριστου στο εξωτερικό από το 1917, μετά την ανατροπή του από τους Αγγλογάλλους, βασιλιά Κωνσταντίνου.
Πρέπει να σημειωθεί, ότι το δημοψήφισμα της 22 Νοεμβρίου 1920 προκηρύχτηκε την επομένη της νίκης των αντιβενιζελικών δυνάμεων, όταν η επιτυχία τους, που εντυπωσίασε όλη την Ευρώπη, πήρε εξαυτού περαιτέρω διαστάσεις από άποψη επιρροής στην ελληνική κοινή γνώμη.
Ενώ το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015 θα διεξαχθεί πέντε μήνες μετά την εκλογική νίκη του Αλέξη Τσίπρα, της 25 Ιανουαρίου 2015. Νίκη που επίσης εντυπωσίασε την Ευρώπη της εποχής μας και που εκλήφθηκε απ΄ αυτήν, τότε, ως ευκαιρία για την πραγματοποίηση ευεργετικών για την ελληνική κοινωνία μεταρρυθμίσεων.
Από άποψη πολιτικής τακτικής, είναι φυσικό να θεωρήσει κανείς, ότι στην περίπτωση του 2015 ο χειριζόμενος τις πολιτικές εξελίξεις (ο κ. Τσίπρας εν προκειμένω) παρουσιάζεται εκ πρώτης όψεως να έχει απολέσει το πλεονέκτημα του πολιτικού αιφνιδιασμού και της εκμετάλλευσης, των κατά τον Ιανουάριο, ευνοϊκών γι΄αυτόν πολιτικών συνθηκών. Δύο σημεία στα οποία πέτυχαν “διάνα” οι πολιτικοί που αναδείχθηκαν νικητές της εκλογικής μάχης της 1 Νοεμβρίου 1920, παρότι δεν είχαν καμιά συνοχή μεταξύ τους και δεν συμφωνούσαν καν στο ποιος θα ήταν ο αρχηγός τους.
Υπάρχει μια διαφορά, μεταξύ αυτών που προκήρυξαν το δημοψήφισμα του 1920 και αυτών που προκήρυξαν το παρόν δημοψήφισμα. Αφορά την ιδεολογία. Τα κόμματα της κυβέρνησης του 1920 ήταν δεξιάς απόκλισης, ενώ τα κόμματα της σημερινής κυβέρνησης είναι αριστερής απόκλισης, με την εξαίρεση αυτού των Ανεξαρτήτων Ελλήνων.
Απομόνωση
Υπάρχει όμως ομοιότητα, ως προς την ευρωπαϊκή αντίδραση απέναντι στα δύο δημοψηφίσματα.
Οι ευρωπαϊκές χώρες που είχαν ταχθεί εναντίον του διακυβεύματος του δημοψηφίσματος του 1920, προειδοποίησαν την τότε ελληνική κυβέρνηση, ότι σε περίπτωση επιστροφής του Κωνσταντίνου, η Ελλάδα δεν θα έπρεπε να υπολογίζει σε συνέχιση της μέχρι τότε συμπαράστασής τους προς αυτήν στο ζήτημα της Μικρασιατικής εκστρατείας, είτε από άποψη στρατιωτικής βοήθειας σε υλικό, είτε από άποψη οικονομικής βοήθειας, για τη στήριξη της οικονομίας της.
Σήμερα, η στάση των Ευρωπαίων εταίρων μας απέναντι στην ελληνική κυβέρνηση είναι σχεδόν παρόμοια (ως προς το οικονομικό σκέλος, βέβαια). Οι εταίροι μας έχουν κάνει σαφές, ότι τα πάντα θα εξαρτηθούν από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της Κυριακής, τονίζοντας συγχρόνως ότι η επανέναρξη των μεταξύ μας διαπραγματεύσεων θα γίνει από ΄΄μηδενική βάση”, πράγμα που σημαίνει δυσχερέστερες συνθήκες για την Ελλάδα από αυτές που ίσχυαν μέχρι πρότινος!
Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, στάθηκαν συνεπείς προς τις προειδοποιήσεις τους πριν από το δημοψήφισμα της 22 Νοεμβρίου 1920. Σταμάτησαν τη ροή πολεμικού υλικού προς τον αγωνιζόμενο στη Μικρά Ασία ελληνικό στρατό και μας έκλεισαν την κάνουλα της οικονομικής βοήθειας, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή ακόμη και η καταβολή των μισθών στους μαχητές του μικρασιατικού μετώπου μετά τον Μάιο του 1922, γεγονός που ανάγκασε τον Πρωθυπουργό Π. Πρωτοπαπαδάκη να υποτιμήσει τη δραχμή κατά το ήμισυ και πλέον και να επιχειρήσει εσωτερικό δανεισμό.
Καταστροφή
Εκλιπαρούσε η τότε ελληνική κυβέρνηση επί διετία τη χορήγηση σ΄ αυτήν κάποιου δανείου από τις διεθνείς χρηματαγορές, αλλά εύρισκε κλειστές πόρτες.
Την περίοδο 1920-1922, η Ελλάδα ήταν όχι μόνο οικονομικώς εγκαταλελειμμένη, αλλά και διεθνώς απομονωμένη, με συνέπεια να οδηγηθεί στη στρατιωτική και οικονομική καταστροφή του Αυγούστου – Σεπτεμβρίου του 1922.
Το χειρότερο ήταν ότι δύο σύμμαχες χώρες, η Γαλλία και η Ιταλία, μας είχαν εγκαταλείψει από κάθε άποψη και υποστήριζαν τον Κεμάλ στον εναντίον της Ελλάδας αγώνα του.
Πέρασαν έκτοτε 18 χρόνια για να συνέλθουμε και να σημειώσουμε μια επιτυχία διεθνώς, γεγονός που έκανε πάλι την ελεύθερη Ευρώπη να στρέψει την προσοχή της σʼ εμάς και να μας ξαναπεριβάλει με την εμπιστοσύνη και την υψηλόφρονα εκτίμησή της.
Η ειρωνεία
Η τραγωδία, αλλά και ειρωνεία μαζί, είναι ότι υπέρ της προσφυγής της Ελλάδας στο παρόν δημοψήφισμα, τάσσονται από τετραετίας τα “γεράκια” της γερμανικής πολιτικής, με επικεφαλής τον κύριο Σόιμπλε, διότι ελπίζουν ότι με τον τρόπο αυτό και με ένα αρνητικό προς τις θέσεις τους αποτέλεσμα θα μας “ξεφορτωθούν”. Θα μας οδηγήσουν δηλαδή αργά ή γρήγορα εκτός Ευρωζώνης και αργότερα ίσως εκτός Ευρώπης. Έχουν όμως αυτή τη δύναμη οι ανθελληνική κύκλοι της Ευρώπης; Θα τους αφήσουν να συμπεριφερθούν ως “αφεντικά” οι ευρωπαϊκές δημοκρατικές δυνάμεις;
Αυτός είναι πάντως ένας πρόσθετος λόγος για τον οποίο απαιτείται ο ελληνικός λαός να προσέλθει στην κάλπη με νηφαλιότητα και πλήρη συνείδηση της κρισιμότητας των στιγμών.
Κλείνοντας το άρθρο αυτό πρέπει να επισημάνουμε, ότι κατά τον 20ό αιώνα διεξήχθησαν έξι εν συνόλω δημοψηφίσματα. Αυτό του 1920. Του 1924 με το οποίο καθιερώθηκε η Αβασίλευτη Δημοκρατία. Του 1935, με το οποίο επανήλθε η Βασιλευόμενη Δημοκρατία. Του 1946 με το οποίο συνεχίσθηκε η Βασιλευόμενη Δημοκρατία, με τον Γεώργιο Βʼ στο θρόνο. Του 1973 που διενήργησε η δικτατορία και αφορούσε το πολίτευμα (καταργήθηκε η Αβασίλευτη Δημοκρατία). Και του 1974, με το οποίο ο λαός απεφάνθη ελεύθερα υπέρ της κατάργησης της βασιλείας, διότι το δημοψήφισμα του 1973 θεωρήθηκε παράνομο, αφού παράνομο ήταν και το καθεστώς του 1967.
Από όλα τα δημοψηφίσματα ως μόνο αδιάβλητο θεωρήθηκε αυτό του 1974.
* Ο Τίτος Αθανασιάδης είναι δημοσιογράφος
