Με διαταγή προς την τουρκική διοίκηση της Κρήτης για επίθεση στους επαναστάτες, απάντησε σουλτάνος στο υπόμνημα με τα αιτήματα που υπέβαλε η Γενική Συνέλευση στις 14 Μαΐου. Με έγγραφο προς τον Ισμαήλ πασά και με ημερομηνία σύμφωνα με το οθωμανικό ημερολόγιο 10 Ρεβιούλ Εβέλ 1283 (11 Ιουλίου 1866), ο Μέγας Βεζύρης Μουχαμέτ Ρουστής, έδινε για λογαριασμό του σουλτάνου εντολή στο γενικό διοικητή του νησιού να διαλύσει δια της βίας τη συνέλευση, κι αν η στάση των Κρητών δεν αλλάξει να χτυπήσει ο στρατός. Η σύγκρουση πλέον ήταν αναπόφευκτη. «Να αποστείλητε όπου δει στρατόν», ανέφερε στο έγγραφο, «να κηρύξητε δε προς τούτοις ότι αν εμμείνωσιν εις την κατακριτέαν ταύτην διαγωγήν, θεωρουμένην ως μέγα έγκλημα, όχι μόνον θα διαλυθώσι δια της βίας, αλλά και θα υποφέρωσιν αυστηράς ποινάς.
Εάν δε και με όλα ταύτα επιμείνωσι, να υπάγη ο στρατός κατʼ επάνω των, να συλλάβη τους αρχηγούς, τους οποίους να πέμψητε ασφαλώς εις τα αυτοκρατορικά φρούρια και να διαλύσητε και τους λοιπούς διά της βίας. Επίσης εάν τραβήξουν επί του στρατού, ούτος να κάμη το δέον, οι δε ειρηνικοί άνθρωποι εν ομονοία διάγοντες να μένωσιν ήσυχοι εις τα σπίτια των και τας εργασίας των, και η Κυβέρνησις θα τους προστατεύση».
Ο Μέγας Βεζύρης απαντώντας και στην ουσία των αιτημάτων που έθεσε το υπόμνημα της συνέλευσης, χαρακτήρισε τους Κρήτες ευνοημένους από την πολιτική της οθωμανικής αυτοκρατορίας!
Το κείμενο της απάντησης είναι σε έντυπη μορφή μιας σελίδας. Κυκλοφόρησε μεταφρασμένο στα ελληνικά και υπάρχει στη συλλογή Ι. Μιτσοτάκη του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης.
Αντίγραφο της ίδιας απάντησης υπάρχει στο Κρητικό Αρχείο, σε χειρόγραφη μορφή αλλά και στο αρχείο Ι. Μιτσοτάκη του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης. Εκείνος που έκανε το αντίγραφο έχει παραλείψει ένα τμήμα της απάντησης, θεωρώντας ίσως υπερβολική την έκτασή του.
Εμείς παραθέτουμε ολόκληρη την απάντηση από το έντυπο μεταφρασμένο κείμενο που κυκλοφόρησε η διοίκησης Κρήτης.
Μετάφρασις της απαντήσεως του Μεγάλου Βεζύρου εις την υπό των κατοίκων της Κρήτης υπογραφείσαν και διαβιβασθείσαν εις την Υψηλήν Πύλην αναφοράν
Προς την Γενικήν Διοίκησιν Κρήτης
Εξοχώτατε,
Ελάβομεν γνώσιν του περιεχομένου της εις την Γενικήν Διοίκησιν εγχερισθείσης και διʼ αυτής σταλείσης εις την Υ. Π. αναφοράς και εννοήσαμεν εξ αυτής τους διϊσχυρισμούς των αναφερθέντων ότι ο σκοπός της συνάξεως ήτον η κατάργησις των δασμών π.χ. επί του άλατος, του καπνού, του ταμβακίου, των οίνων και οινοπνευμάτων, ως και δια τα χαρτόσημα. Επίσης αναφέρουν περί οδών, της βελτιώσεως της εκλογής των δημογερόντων, των σελεμίων, των σχολείων, των νοσοκομείων και περί άλλων τινών σχεδίων των.
(σ.σ.: στο σημείο αυτό στο χειρόγραφο αντίγραφο του Κρητικού Αρχείου, διακόπτεται η μετάφραση της απάντησης και παρατίθεται η εξής σημείωση του μεταφραστή του εγγράφου του Μεγάλου Βεζύρη: «Ενταύθα ο Βεζύρης προβαίνων εις την εξέλεγξιν των καθέκαστα περιεχομένων εν τη αναφορά, αναπτύσσει δια μακρών το εις ελαττώσεως των φόρων και αποφαίνεται ότι οι κάτοικοι της Κρήτης, είπερ τινες και άλλοι των εν τη αυτοκρατορία μη όντες επιβεβαρυμμένοι διʼ επαχθών αμέσων φόρων, δεν δικαιούνται ποσώς να αιτώσιν ελαττώσεις και των εμμέσων φόρων. Κατόπιν επί των λοιπών ζητημάτων της αναφοράς εξακολουθεί».
Το τμήμα του κειμένου που έχει παραληφθεί, μαζί με το υπόλοιπο, όπως παρουσιάζεται στην έντυπη μορφή που είχε απευθυνθεί προς τους χριστιανούς από την τουρκική διοίκηση, ακολουθεί).
Είναι φανερόν ότι η κυριωτέρα φροντίς της Αυτοκρατορικής Κυβερνήσεως ήτο και είναι πάντοτε η ευημερία και η ησυχία απάντων των υπηκόων Της, και εις τούτο αείποτε καταγίνεται. Πρό πάντων δε οι κάτοικοι της Κρήτης απολαμβάνουν των ευεργεσιών της Κυβερνήσεως, περισσότερον των λοιπών κατοίκων της Αυτοκρατορίας, διότι ενώ οι άλλοι κάτοικοι πληρώνουν, παραδείγματος χάριν, τον άμεσον φόρον (βιργκιού), οι Κρήτες δεν τον πληρώνουν διόλου, και ούτε η Κυβέρνησις εσκέφθη ποτέ μέχρι τούδε να τοις τον επιβάλλη. Επίσης, συν τοις άλλοις, ωφελούνται μεγάλως και εκ του λίαν ασημάντου του επί των προβάτων δασμού, πολύ σημαντικωτέρου όντος αλλαχού της Αυτοκρατορίας.
Ήδη ζητώσι την κατάργησιν των εμμέσων φόρων, οίτινες δεν ομοιάζουσι βεβαίως με τους αμέσους φόρους. Άπαντες, άλλως τε, γινώσκουν ότι προ τινων ετών η Αυτοκρατορική Κυβέρνησις, επί σκοπώ του να εκτανθή η εξαγωγή της Αυτοκρατορίας δια να ευπορήση το εμπόριον, και ούτω να αυξήση ο πλούτος των υπηκόων Της, απεφάσισεν ίνα καταργήση το επί της εξαγωγής 12 επί τοις 100 τελωνειακόν δικαίωμα, και ούτω ετησίως ελαττούται κατά 1 επί τοις 100 και θα καταντήση βαθμηδόν μέχρις ενός επί τοις εκατόν το όλον επί της εξαγωγής δικαίωμα. Από δε το μέτρον τούτο ο Αυτοκρατορικός θησαυρός υφίσταται ετησίαν ζημίαν πλειοτέραν των τριακοσίων χιλιάδων πουγγίων.
Εκ της καταργήσεως του τελωνειακού τούτου δικαιώματος ωφελήθηκαν άπαντες οι κάτοικοι της Αυτοκρατορίας, και η Κυβέρνησις απεφάσισε τότε ίνα αυξήση κατά πεντήκοντα χιλιάδας πουγγία τον άμεσον φόρον (βιργκιού), επιβάλλη δε και μερικούς εμμέσους φόρους, ώστε, εκ τούτων όλων, να καλύπτεται μέρος τουλάχιστον της ειρημένης ζημίας. Επειδή δε η νήσος Κρήτη απολαμβάνει πλέον άλλων τινων επαρχιών των εκ της καταργήσεως του επί της εξαγωγής τελωνειακού δικαιώματος προερχομένων ωφελειών, άλλως τε δεν πληρώνει και βιργκιού, κατά συνέπειαν δεν την επεβάρυνε και η εις αυτήν σχετική των πεντήκοντα χιλιάδων πουγγίων επί του βιργκιού αύξησις, ήτο δίκαιον και φυσικόν, ωφελουμένη πανταχόθεν, να συνεισφέρη και αύτη εις τους επιβληθέντας δασμούς, προς απόσβεσιν μέρους της ζημίας του θησαυρού. Ώστε, κατόπιν τοσούτων ευεργεσιών, ούτε δίκαιον, ούτε δικαίωμα έχουν οι αναφερθέντες να ζητούν την κατάργησιν των δασμών.
Όσον δια τους δρόμους, τα σχολεία και τα νοσοκομεία κτλ, αληθώς και κατά τας απαιτήσεις του αιώνος η κυβέρνησις έχει έτι μεγαλειτέραν επιθυμίαν να εισάγη βελτιώσεις, αλλʼ εις κάθε μέρος του κόσμου υπάρχουν πράγματα χρήζοντα βελτιώσεως, πλην αι βελτιώσεις αύται δεν γίνονται δια μιάς, αλλά βαθμηδόν, και αν εις την Κρήτην υπάρχουσιν βελτιώσεως χρήζοντα πράγματα, έπρεπε να ζητήσουν οι αναφερθέντες μετʼ ευσχημοσύνης παρά της Κυβερνήσεως. Ούτοι όμως τα οποία εφαίνοντο ως παραδεκτά αναμίξαντες με τα όλως απαράδεκτα, παρουσίασαν τας αιτήσεις των αφού πρώτον έκαμαν συνάξεις και κινήματα τα οποία δεν δύνανται να εκληφθώσιν παρά των ευσυνειδήτων και δικαίων ανθρώπων άλλως ει ως επαναστατικά. Καθώς δε κάθε κυβέρνησις δεν ειμπορεί να υποφέρη την τοιαύτην διαγωγήν ούτω και το Υψηλόν Δεβλέτι κατέκρινε σφόδρα αυτήν.
Εν τέλει επειδή ως εκ άλλης διαγωγής των ανθρώπων τούτων απεδείχθη ότι δεν είναι επιδεικτικοί συμβουλών, τη δε μέχρι τούδε αργοπορία της τιμωρίας των, αργοπορία προελθούσης εκ της συγκαταβάσεως και επιεικείας της Κυβερνήσεως, απέδωκαν, ως ενοήσαμεν, άλλας αιτίας προετίμησαν δε τας εισηγήσεις των ταραξιών από την ησυχίαν των οικογενειών των μη θέλοντες να σωφρονισθώσι, ημείς δε εξεναντίας περιεμέναμεν και ηλπίζαμεν, ότι οι εκ των κατοίκων συναχθέντες ακούοντες τας πατρικάς και ευμενείς συμβουλάς της Κυβερνήσεως, ήθελον ολοτελώς διαλυθεί και υποταχθεί, ο καθείς δε ήθελεν υπάγει εις τας εργασίας και εις το χωρίον του και η αργοπορία του να τους σωφρονίσωμεν επήγαζε μόνον από την ελπίδα ταύτην. Δυστυχώς όμως, ως προείπομεν, εματαιώθη έως τώρα η ελπίς της Κυβερνήσεως. Δηλ. ενώ ο αριθμός της συνάξεως ηλαττώθη κατά το φαινόμενο, ουχʼ ήττον η σύναξις διατηρείται και υποκινεί τον λαόν και φέρεται μέχρι τούδε στασιαστικώς, δια ταύτα εδέησε να εκτελεσθώσι τα κυβερνητικά χρέη. Κατά συνέπειαν προσκαλείσθε να αποστείλητε όπου δει στρατόν και να κηρύξητε τας επομένας αποφάσεις της Κυβερνήσεως.
Ότι εάν υποταχθώσι και δώσωσιν εγγυήσεις και έγγραφα ότι εις το εξής ποτέ δεν θα παρακτρέπωνται των κανόνων της υποταγής, διαλυθώσιν αμέσως, υπάγη καθείς εις την οικίαν του και καταγίνηται εις την εργασίαν του, έχει καλώς. Εάν δε έχωσι να είπωσι τι εις την τοπικήν διοίκησιν, να παρουσιασθώσιν εις αυτήν και να το είπωσιν ευσχήμως και ταπεινώς. Να κηρύξητε δε προς τούτοις ότι αν εμμείνωσιν εις την κατακριτέαν ταύτην διαγωγήν, θεωρουμένην ως μέγα έγκλημα, όχι μόνον θα διαλυθώσι δια της βίας, αλλά και θα υποφέρωσιν αυστηράς ποινάς.
Εάν δε και με όλα ταύτα επιμείνωσι, να υπάγη ο στρατός κατʼ επάνω των, να συλλάβη τους αρχηγούς, τους οποίους να πέμψητε ασφαλώς εις τα αυτοκρατορικά φρούρια και να διαλύσητε και τους λοιπούς διά της βίας. Επίσης εάν τραβήξουν επί του στρατού, ούτος να κάμη το δέον, οι δε ειρηνικοί άνθρωποι εν ομονοία διάγοντες να μένωσιν ήσυχοι εις τα σπίτια των και τας εργασίας των, και η Κυβέρνησις θα τους προστατεύση.
10 Ρεβιούλ Εβέλ 1283 (11 Ιουλίου 1866)
Μουχαμέτ Ρουστής
