Σε ετοιμότητα για το επερχόμενο κίνημα ήταν η ανατολική Κρήτη το Μάιο του 1866, σύμφωνα με τα όσα έγραφε στις 16 εκείνου του μήνα στον πρόξενο της Ρωσίας στα Χανιά Σπυρίδωνα Δενδρινό ο υποπρόξενος του Ηρακλείου Ιωάννης Μιτσοτάκης. Ο Μιτσοτάκης πληροφορούσε τον προϊστάμενό του ότι στις περισσότερες των επαρχιών είχαν γίνει οι συνελεύσεις και είχαν σταλεί οι αντιπρόσωποι στη Γενική των Κρητών Συνέλευση, όμως αυτή η διαδικασία είχε απαγορευτεί για την πόλη του Ηρακλείου από την τουρκική διοίκηση. Δεν ήταν μόνο όμως αυτή αντίθετη στην επανάσταση, αλλά και μερικοί χριστιανοί αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων ο Μητροπολίτης Διονύσιος, ο οποίος δεν καταγόταν από την Κρήτη ενώ στη συνέχεια αναδείχτηκε Οικουμενικός Πατριάρχης...

«Άρχοντες και επίσκοποι, έγραφε, μεταχειρίζονται μύρια όσα προς εκμηδένισιν του σημερινού πολιτικού κινήματος του χριστιανικού λαού της Νήσου Κρήτης, αλλʼ ουδέν τούτων κατισχύει απέναντι της υπέρ του κινήματος τούτου κοινής γνώμης των αδελφών Κρητών». Και πρόσθετε: «Πολλά παρατράγωδα συμβαίνουσιν ώδε κατ΄ αυτάς μεταξύ πολλών Προκρίτων της Πόλεως Ηρακλείου, του Μητροπολίτου Κρήτης, κατηγορουμένου δημοσία ως Τουρκολάτρου κτλ.»

Ο Μιτσοτάκης ενημέρωνε ακόμη τον Δενδρινό ότι συχνά γίνεται μεταφορά τουρκικού στρατού στο Ηράκλειο για επίδειξη και προφανώς εκφοβισμό των χριστιανών.

Το κείμενο είναι γραμμένο σε επιστολόχαρτο στο άνω αριστερό μέρος του οποίου μόλις διακρίνεται το σήμα του αυτοκρατορικού ρωσικού υποπροξενείου. Ο βιαστικός όμως τρόπος γραφής, τον οποίο ο Ι. Μιτσοτάκης δεν συνήθιζε, οι αρκετές διαγραμμένες λέξεις, που επίσης απέφευγε στα τακτοποιημένα κείμενά του, ίσως δείχνει ότι πρόκειται περί του προχείρου της επιστολής, την τελική και επίσημη μορφή της οποίας έγραψε σε άλλο χειρόγραφο.

Ο Μιτσοτάκης, όπως σημειώνομε με αφορμή την παράθεση και άλλων επιστολών του, ήταν ένθερμος υποστηρικτής της επανάστασης, στην οργάνωση της οποίας πήρε μέρος ευρισκόμενος στην περιοχή των Χανίων τον Απρίλιο του 1866, ενώ τη χρηματοδοτούσε μυστικά και αλληλογραφούσε με τα συλλογικά της όργανα αλλά και με επαναστάτες. Είχε, δε, συχνά σʼ αυτή την αλληλογραφία του και μυστικά ονόματα, όπως «Φίλος», «Ανταίος», «25».



Ιδιαιτέρα



Προς τον Εκλαμπρότατον Κύριον Σ. Δενδρινόν

Γενικόν Πρόξενον της Ρωσσίας κλ κλ

Εις Κρήτην

Εν Ηρακλείω Κρήτης την 16/28 Μαΐου 1866

Εκλαμπρότατε Κύριε,

Δια της από 5/17 υπερμεσούντος επιστολής μου επεφυλάχθην να γράψω εις Υμάς εκτενέστερον περί των από τινων ήδη ημερών διαδραματιζομένων ενταύθα∙ την υπόσχεσίν μου δε ταύτην εκπληρώ σήμερον καθʼ όσον ο καιρός μοι το επιτρέπει τούτο.

Μυρία όσα θεμιτά και αθέμιτα μέσα μεταχειρίζονται ανελπίστως παρά τοις χριστιανοίς κατοίκοις του Τμήματος Ηρακλείου οι τε άρχοντες και επίσκοποι αυτών προς εκμηδένισιν του σημερινού πολιτικού κινήματος του χριστιανικού λαού της Νήσου Κρήτης, αλλʼ ουδέν τούτων κατισχύει απέναντι της υπέρ του κινήματος τούτου κοινής γνώμης των αδελφών Κρητών! Εν τούτοις αι εκλογαί των πλείστων επαρχιών του Τμήματος Ηρακλείου, ήτοι Μαλεβυζίου, Τεμένους, Πεδιάδος, Μεραμπέλου, Λασιθίου, Καινουρίου, Πυργιωτίσσης και Σιτείας διεκπεραιώθησαν ήδη κατ΄ευχήν και οι εκλεχθέντες αντιπρόσωποι ανεχώρησαν εσχάτως εις τον προς ον όρον.

Εναπολείπονται δε σήμερον αι εκλογαί τριών επαρχιών, καθώς και εκείνη της Πόλεως Ηρακλείου, απαγορευμένης λίαν αυστηρώς υπό της Διοικήσεως!

Και ταύτα μεν περί των ενεργουμένων ενταύθα δημοσίων εκλογών, εφʼ ων επιφυλάσσομαι, κατά καθήκον, να γράψω και επισήμως.

Πλήρης τάξις και ησυχία βασιλεύει ευτυχώς εν τω Τμήματι τούτω. Αλλʼ ουχʼ ήττον οι οθωμανοί κάτοικοι μιμούμενοι, ως λέγεται, τους αυτόθι ομοθρήσκους των, υπογράφουσιν αναφοράν προς την Αυτού Αυτοκρατορικήν Μεγαλειότητα τον Σουλτάνον περί του επισφαλούς της θέσεώς των εν Κρήτη και της ανάγκης της αλλαγής δήθεν του τόπου της διαμονής αυτών κλ.

Το από πολλού εν τω λιμένι της Σούδας σταθμεύον οθωμ. Ελικοκίνητον Ατμόπλοιον «Σίτιλ - Παχάρ» επισκέπτεται συχνά πυκνά την Πόλιν μας, μεταβιβάζον ένθεν και ένθεν τους επισήμους φακέλλους της Διοικήσεως∙ κατά δε την 12/24 ισταμένου έτερον οθωμ. Ελικ. Ατμόπλοιον ονόματι «Μερ - Τζαφέρ» καταπλεύσαν ενταύθα εκ Ρεθύμνης απεβίβασεν ώδε 300 πεζούς στρατιώτας και ολίγα όπλα και πολεμοφόδια δι επιδείξεως πρωτοφανούς και ματαίας. Παρετηρήθη δε ότι πολλαί διαδόσεις της Διοικήσεως αναφορικώς προς το κίνημα των χριστιανών και τας εν Κρήτη στρατιωτικάς αυτής δυνάμεις κ.τ.λ., κ.τ.λ. ουδόλως έχοντας αληθείας.

Πολλά παρατράγωδα συμβαίνουσιν ώδε κατ΄ αυτάς μεταξύ πολλών Προκρίτων της Πόλεως Ηρακλείου, του Μητροπολίτου Κρήτης, κατηγορουμένου δημοσία ως Τουρκολάτρου κτλ. αλλά περί τούτων κατόπιν.

Δια του σημερινού Αυστ. Ατμοκινήτου εξαποστέλλω ελεύθερα παντός τέλους εις παραλαβήν της Υμετέρας Εκλαμπρότητος, δύo βαρελάκια υπό τα σημεία Σ.Δ. 1ο 1/2 περιέχοντα τον οίνον της αρεσκείας Υμών, τον οποίον παρακαλώ να μεταχειρισθείτε εις υγείας μου ως οίνον Ηρακλειώτικον∙ και το μεν υπό τον αριθμόν 1 βαρελάκιον περιέχει οίνον Μπρούσκον, το δε υπό τον αριθμόν 2 βαρελάκιον επίσης οίνον γλυκόν.

Περί της μετά του εν Καλλιπόλει Κ. Σιδερίδου μικράς δοσοληψίας μου θέλω γράψει προσεχώς.

Δέχθητε, Εκλαμπρότατε Κύριε, τα σεβάσματά μου και απόδοτε παρακαλώ τους ασπασμούς μου εις τους Κ. Κ. Βουλγαρίδην και Στέινφιλδ.

Πρόθυμος φίλος και δούλος Υμών

Ιωάννης Γ. Μιτσοτάκης