Του

ΑΛ. Α. ΑΝΔΡΙΚΑΚΗ



Ενοχλημένος σφόδρα από την ποιότητα της πολιτικής ζωής στην Ελλάδα, ο πρώην υπουργός και βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ Φοίβος Ιωαννίδης, έχει οριστικοποιήσει την απόφαση του να μην θέσει υποψηφιότητα στις επόμενες βουλευτικές εκλογές και να αποχωρήσει από την πολιτική. Την απόφαση του αυτή έχει προαναγγείλει με δηλώσεις του στην «Π» και σήμερα με μια εφόλης της ύλης αποκαλυπτική συνέντευξη εξηγεί τους λόγους που τον οδηγούν σε αυτή τη δύσκολη απόφαση.

Ο Φοίβος στο πρώτο μέρος της εκ βαθέων συνέντευξη του μιλά για το σημερινό επίπεδο της πολιτικής ζωής, αλλά και τις ευθύνες των πολιτικών ηγεσιών και των πολιτών, που ανέχονται και επιζητούν, όπως λέει, την κοροϊδία από τους πολιτικούς.

Ο πρώην υπουργός μιλά για την κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό, για το ΠΑΣΟΚ και τις οργανώσεις του και την ανάγκη να αλλάξει ριζικά το κίνημα, αφού πεταχτούν έξω οι ομάδες, οι παρέες και οι πακετάρχες.

Εξηγώντας τους λόγους που τον οδηγούν εκτός πολιτικής δεν διστάζει να κάνει έντονη κριτική και στους βουλευτές, οι οποίοι έχουν ξεχάσει το νομοθετικό τους ρόλο. «Υπάρχουν ορισμένοι που δεν έχουν μιλήσει ποτέ στη βουλή στο νομοθετικό έργο», λέει. «Προτιμούν να κάνουν αναφορές για να τις δημοσιεύουν στις εφημερίδες ή να χαϊδεύουν τα αυτιά των πολιτών, λέγοντας τους αυτά που τους αρέσει να ακούν.»

-Κύριε Ιωαννίδη, θα θέσω ευθέως το θέμα. Θα είστε υποψήφιος βουλευτής στις επόμενες εκλογές; Πολλά έχουν γραφεί και έχουν ακουστεί.

-Κύριε Ανδρικάκη, πολλές φορές, στο διάστημα της τελευταίας τετραετίας, και μέσα στη βουλή, έχω εκφράσει τον προβληματισμό μου αν έχει νόημα πια να μετέχει στην πολιτική ζωή. Έχω πει ότι φοβάμαι ότι δεν υπάρχει πλέον πολιτική ζωή. Ότι η πολιτική έχει καταντήσει μια φτηνή και ταυτόχρονα πανάκριβη υπόθεση δημοσίων σχέσεων. Εγώ δεν είμαι δημοσιοσχεσίτης. Καταλαβαίνω την πολιτική να έχει νόημα εάν αγωνίζεται κανείς για να υλοποιήσει κάποια πράγματα στα οποία πιστεύει. Αλλιώς, τι νόημα έχει αυτή η φθορά που συνεπάγεται η συμμετοχή στην πολιτική ζωή; Τι νόημα έχει να συμμετέχει κανείς σε ένα παιγνίδι που δεν είναι διάφανο. Τι νόημα έχει να είναι κανείς βουλευτής και να τον βλέπουν σαν ένα χαραμοφαγά, όπως μας βλέπουν οι περισσότεροι. Που μπήκε στη βουλή για να παίρνει μια αποζημίωση, ένα μισθό, μεγάλο ή μικρό… Πώς να εξηγήσω στον κόσμο ότι αυτό δεν το ανέχομαι; Πώς να εξηγήσω ότι όσα παίρνω μισθό ως βουλευτής, τα έπαιρνα από μια μέτρια υπόθεση ως δικηγόρος. Πώς να εξηγήσω ότι ζω σα φοιτητής, στην Αθήνα, στα Εξάρχεια. Δεν έχω ανάγκη από πολλά εγώ. Ο πολιτικός οφείλει να είναι ολιγαρκής.

Είμαι ολιγαρκής. Πώς όμως θα ανέχομαι να με βλέπουν ύποπτο για κάθε ατιμία;

-Και αντιδράσατε σε αυτή την μόνιμη, σε βάρος των πολιτικών, υποψία, όταν ο πρωθυπουργός σας ζήτησε να υπογράψετε εκείνο το κείμενο για το Χρηματιστήριο

-Βεβαίως, στο ίδιο πλαίσιο, με βάση την ίδια λογική, αντέδρασα τότε.

- Καταλαβαίνω, λοιπόν, ότι στον προβληματισμό σας είναι αν θα είστε υποψήφιος.

-Είναι στον προβληματισμό μου. Το τι θα κάνω, όμως, θα μου επιτρέψετε να μην το πω ακόμη. Θα το πω με τον τρόπο που πρέπει να το πω, στην κατάλληλη στιγμή.

Από σεβασμό προς τους πολίτες του νομού μου, προς τους εκλογείς μου.

-Οι οποίοι και σας έχουν εξουσιοδοτήσει να είστε ο εκπρόσωπος τους.

-Μου έχουν κάνει την τιμή να τους εκπροσωπώ για 14 χρόνια, επί πέντε εκλογές. Στο νομό Λασιθίου μόνο το προηγούμενο του Κοθρή υπάρχει, που επίσης είχε πέντε εκλογές.

Είμαι, λοιπόν, εκλεγμένος 5 φορές, με 14 χρόνια βουλευτικής θητείας και υπήρξα 3 φορές μέλος της κυβέρνησης. Μία με τον Ανδρέα Παπανδρέου και δύο με τον Κώστα Σημίτη. Είμαι ευγνώμων σε αυτούς που με τίμησαν με την εμπιστοσύνη τους. Και πρέπει να τους σεβαστώ. Ο τρόπο με τον οποίο θα ανακοινώσω την όποια απόφαση μου, είναι συναρτημένος με αυτό. Και πρέπει να μιλήσω μαζί τους, να συνεννοηθώ με κάποιους ανθρώπους.

-Μου λέτε ότι δεν έχετε πάρει τις αποφάσεις σας ή δεν είναι ο χρόνος ακόμη να τις ανακοινώσετε;

-Το βέβαιον είναι το δεύτερο.

-Δεν είναι ακόμη ο χρόνος.

-Το βέβαιον είναι το δεύτερο. Υπάρχει κι ένας άλλος λόγος. Πρόσφατα στην κοινοβουλευτική ομάδα πήρα το λόγο και είπα στο Σημίτη, έξω πάμε καλά, αλλά στο εσωτερικό υπάρχει πρόβλημα. Ποιος είναι ο λόγος; Και πρόσθεσα, ότι εγώ μεν έχω δώσει τις απαντήσεις μέσα μου, αλλά σεβόμενος πάντοτε τη συμβουλή που μας έδινε ο Γεώργιος Παπανδρέου, τη συμβουλή, που έδινε ο Ιπποκράτης «ωφελέειν και μη βλάπτειν», δεν θα πω δημόσια που οφείλεται το ότι δεν πάμε καλά. Διότι μπορεί να ωφελήσει αυτό, αλλά πρέπει να σεβαστώ και το «μη βλάπτειν». Το οποίο, πολλές φορές, δεν είναι ευχερέστερο του «ωφελέειν». Και τον παρέπεμψα, μάλιστα, σε τέσσερα δικά του βιβλία, όπου υπάρχουν αυτές οι απαντήσεις. Του είπα, χαρακτηριστικά, «επειδή από τις συζητήσεις που γίνονται μεταξύ μας συνεχώς, το κλίμα είναι αυτό που δεν θέλω να αναφέρω, έχω την ελπίδα ότι θα υπάρξουν οι πρωτοβουλίες που μόνο ο πρόεδρος μπορεί να πάρει. Άλλωστε, κύριε πρόεδρε, απαντήσεις που έχω δώσει εγώ, όχι δημοσίως αλλά στον εαυτό μου, για τα αίτια, υπάρχουν σε τέσσερα βιβλία που με την κακή μου συνήθεια να κρατώ σημειώσεις, τα ξαναδιάβασα και είναι και τα τέσσερα δικά σας. «Πολιτική κυβέρνηση δίκαιο. Καστανιώτης 1981», «Ανάπτυξη και εκσυγχρονισμός της ελληνικής κοινωνίας. Γνώση 1989», «Ενωμένοι να τολμήσουμε, 1994», «Για μια κοινωνία ισχυρή, Πλέθρον 1995». Υπάρχουν απαντήσεις σε αυτά τα βιβλία, κύριε πρόεδρε».

ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΝΑΝΕΩΣΗ

-Ανεξάρτητα, πάντως, κύριε Ιωαννίδη, αν εσείς δημόσια δεν θελήσατε να πείτε μερικά πράγματα για μην βλάψετε, το ΠΑΣΟΚ αντιμετωπίζει πρόβλημα και είναι γνωστό αυτό. Το δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, το εισπράττετε, φαντάζομαι, και από τους ανθρώπους με τους οποίους μιλάτε. Υπάρχει η αίσθηση ότι δεν πάει ως φαβορί στις εκλογές.

-Και είναι φυσικό να έχει πρόβλημα, γιατί είναι αρκετά χρόνια στην εξουσία. Αν και, όπως είπα επίσης στην ΚΟ, το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της Σουηδίας κυβερνούσε συνεχώς επί 45 χρόνια, με μια διακοπή, μια εκλογή που έχασε ο Πάλμε και επανήλθε αμέσως μετά στην εξουσία. Με μια, βέβαια διαφορά. Κανένας υψηλός αξιωματούχος, και δεν εννοώ βουλευτή, δεν έμεινε σε υψηλό αξίωμα πάνω από 10 χρόνια.

Υπάρχει, λοιπόν, έντονο το αίτημα της ανανέωσης. Αλλά, αν τηρηθούν οι προβλεπόμενες καταστατικές διαδικασίες, δηλαδή προκριματικές εκλογές, είπα και στον πρόεδρο, είμαι βέβαιος ότι δεν θα υπάρξει πραγματική ανανέωση. Και εγώ πιστεύω ότι πρέπει να υπάρξει ανανέωση.

-Η συζήτηση γίνεται πολλά χρόνια τώρα, αλλά…

-Καταρχήν, κανένας σοβαρός άνθρωπος, καταξιωμένος κοινωνικά και επαγγελματικά, δεν θα σπεύσει να πάρει μέρος στις διαδικασίες, στην κατάσταση που βρίσκονται σήμερα οι οργανώσεις. Κι ας μην εθελοτυφλούμε. Εμείς πρέπει να αναζητήσουμε αυτούς τους ανθρώπους και να τους ζητήσουμε να έλθουν. Κυρίως τώρα, με το ασυμβίβαστο που ψηφίστηκε, ως μη έδει, κατά τη γνώμη μου, τα πράγματα είναι πιο δύσκολα.

-Πιστεύετε ότι ο πρωθυπουργός, σε σχέση με αυτό που συμβαίνει σήμερα και δεν είναι το καλύτερο για το ΠΑΣΟΚ, έχει πρώτη ευθύνη; Δεν μιλώ μόνο εξαιτίας του θεσμικού του ρόλου.

-Καταρχήν δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Κώστας Σημίτης και οι κυβερνήσεις του έχουν επιτελέσει σημαντικό έργο. Και έχουν μια εκπληκτική, όσο ποτέ άλλοτε, αναγνώριση στο εξωτερικό. Πηγαίνοντας σε αποστολές στο εξωτερικό, αλλά και με τις επαφές που έχω, μπορώ να ξέρω τι γίνεται. Υπάρχει μια εκτίμηση κι ένας σεβασμός, στο Σημίτη, ειδικότερα, πρωτοφανής. Το αντίθετο ζούσαμε πριν.

Αυτό βεβαίως είναι μια μεγάλη επιτυχία. Αυτό, όμως, δεν είναι συναρτημένο με τις ευθύνες, πλέον, της ηγεσίας του κόμματος σε σχέση με την κατάσταση μέσα στο κόμμα.

-Έχει κάνει λάθος επιλογές ο κ Σημίτης; Και δεν μιλώ, τώρα, για τις πολιτικές, αλλά για τους συνεργάτες.

-Το μεγαλύτερο προσόν ενός ηγέτη είναι να ξέρει να διαλέγει συνεργάτες. Χρειάζεται να πω εγώ ότι στο σημείο αυτό έχουν γίνει σοβαρά λάθη; Δεν μιλούν τα πράγματα από μόνα τους; Δεν αναγκάστηκε, και από το στενό του περιβάλλον ο πρωθυπουργός να απομακρύνει ανθρώπους οι οποίοι έβλαψαν και συνεχίζουν να βλάπτουν, με τον τρόπο που λειτουργούν; Να θυμηθούμε την περίπτωση Τσουκάτου, να θυμηθούμε την περίπτωση Πανταγιά; Χρειάζεται να τα πω εγώ αυτά; Και γιατί να τα πω εγώ, αφού δεν είναι στις προθέσεις μου να βλάψω, αλλά να ωφελήσω.

-Εντοπίζοντας τα αυτά δεν ωφελείτε;

-Ξέρετε, όμως, ο χρόνος έχει πολύ μεγάλη σημασία στην πολιτική. Και η μεγαλύτερη αλήθεια μπορεί να καταντήσει ψέμα ή να βλάψει το ίδιο με ένα ψέμα, αν την πεις σε ακατάλληλο χρόνο.

Όταν είναι διατεταγμένη η παράταξη σε μάχη, είναι στιγμή να μιλήσεις; Εγώ, φυσικά, περίπου τα έχω πει αυτά, σε προγενέστερους χρόνους. Και δεν μπορώ να αρνηθώ όσα έχω πει. Βεβαίως δεν θα το κάνω σημαία. Γιατί, με τις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις της χώρας, εξακολουθώ να πιστεύω ότι το ΠΑΣΟΚ είναι η καλύτερη λύση. Δεν έχω πειστεί ότι η ΝΔ μπορεί να κάνει κάτι καλύτερο.

-Πάμε στη λογική, κατά συνέπεια, «το μη χείρον, βέλτιστον»;

- Ναι. Το ΠΑΣΟΚ έχει κάνει πολλά καλά, έχει κάνει και λάθη. Το πιο αδύνατο σημείο, για μένα, είναι η παραμονή των ίδιων προσώπων, επί πολύ χρόνο, στα ίδια ή σε εναλλασσόμενα πόστα.

-Αναφέρεστε στο κυβερνητικό επίπεδο;

-Όχι μόνο. Για δείτε σε τοπικό κομματικό επίπεδο, και σε όλη την Ελλάδα. Για δείτε πώς έχουν μοιραστεί, κατά καιρούς, όλα τα πόστα.

Αυτό δεν ισχύει για τους αιρετούς. Αν δεν αρέσεις, σε μαυρίζει λαός.

ΒΟΥΛΕΥΤΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΑΙΖΟΥΝ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΟΥΣ

-Ο βουλευτής, σήμερα, έχει ρόλο, παίζει το ρόλο του;

-Είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα. Ο κύριος ρόλος του βουλευτή είναι ο νομοθετικός. Είναι επίσης ο κοινοβουλευτικός έλεγχος, επίσης, αλλά αυτός είναι, συχνά, από απλός ως ανεύθυνος… Βλέπετε τι γίνεται με τον ανταγωνισμό του ποιος θα καταθέσει πρώτος ή πιο γρήγορα μια αναφορά. Για να τη δημοσιεύσει στις εφημερίδες.

Ποιος, όμως, ασχολείται με το νομοθετικό έργο; Είναι εκπληκτικό ότι πολλοί, επί τετραετίες, δεν έχουν ασχοληθεί με το νομοθετικό έργο. Και κυρίως οι νέοι βουλευτές. Ψηφίζονται οι νόμοι με 3 και 4 βουλευτές παρόντες… Που είναι οι υπόλοιποι; Τι είναι εκείνο που τους εμποδίζει να έλθουν κι ας μην μιλήσουν. Ας καθίσουν να μάθουν. Η βουλή είναι το μεγαλύτερο σχολείο. Μπορείς να μάθεις απίστευτα πράγματα, αν θέλεις.

Αλλά και στη βουλή να είναι, στο εντευκτήριο παραμένουν…

-Αυτή η υποβάθμιση είναι ευθύνη των ίδιων των φυσικών προσώπων, των βουλευτών;

-Ασφαλώς, αλλά και των ηγεσιών. Γιατί οι ηγεσίες μπορούσαν να επιβάλλουν κάποια πράγματα. Αυτό δεν γινόταν παλιότερα.

Είναι δυνατό να υπάρχουν βουλευτές που ουδέποτε μίλησαν στη βουλή και μάλιστα να εμφανίζονται με «πλούσια», όπως λένε, κοινοβουλευτική δραστηριότητα; Εκεί φαίνεται ο βουλευτής. Γιατί, για να μιλήσει στο νομοθετικό έργο, θα πρέπει να μελετήσει καλά. Να περιμένει με τις ώρες μέσα στην αίθουσα προκειμένου να πάρει το λόγο.

-Ο πρωθυπουργός έχει μιλήσει για ανανέωση του πολιτικού συστήματος.

-Ναι, αλλά δεν το έκανε. Αργά μίλησε, αργά το σκέφτηκε και δεν το έκανε. Ελπίζω να έχει τη δυνατότητα να το κάνει μετά τις επόμενες εκλογές.

-Το ελπίζετε και το πιστεύετε;

-Το ελπίζω και το εύχομαι.

-Δεν το πιστεύετε ότι το ΠΑΣΟΚ θα είναι η επόμενη κυβέρνηση;

-Πιστεύω ότι δεν αποκλείεται να είναι και η επόμενη κυβέρνηση. Υπάρχει η σοβαρή πιθανότητα να καταφέρει η ΝΔ να ξανακάνει το ΠΑΣΟΚ κυβέρνηση! Άλλωστε δεν θα είναι η πρώτη φορά, το έχει ξανακάνει στο παρελθόν.

Το ΠΑΣΟΚ δεν κυβερνά τόσα χρόνια μόνο λόγω των αρετών του. Κυβερνά και λόγω της ΝΔ!

ΝΑ ΕΚΔΙΩΧΘΟΥΝ ΠΑΡΑΜΑΓΑΖΑ ΚΑΙ ΠΑΚΕΤΤΑΡΧΕΣ

-Υπάρχουν πολλά στελέχη του ΠΑΣΟΚ, μεταξύ αυτών και ο Θόδωρος Πάγκαλος, που θεωρούν ότι μια ενδεχόμενη ήττα στις εθνικές εκλογές θα έκανε καλό στο ΠΑΣΟΚ, θα διόρθωνε κάποια πράγματα. Και στο κάτω – κάτω, δημοκρατία έχουμε, ο κόσμος μπορεί να αποφασίσει κάτι διαφορετικό.

-Το ότι στο παιχνίδι της δημοκρατίας θα πρέπει να εναλλάσσονται τα κόμματα στην εξουσία, είναι αυτονόητο. Αυτονόητο είναι επίσης ότι κάθε κόμμα θέλει να γίνεται καλύτερο για να πείθει και να κυβερνά.

Το να παραιτηθεί ένα κόμμα της προσπάθειας να κυβερνήσει προκειμένου να του δοθεί η δυνατότητα να αλλάξει, να βελτιωθεί, να ανανεωθεί, δεν έχει γίνει μέχρι τώρα στην ιστορία. Ούτε είμαι καθόλου πεπεισμένος ότι αν το ΠΑΣΟΚ χάσει τις εκλογές θα μπορούσε να γίνει καλύτερο.

Το θέμα είναι, χάσει κερδίσει, να μπορέσει να κάνει η ηγεσία το ΠΑΣΟΚ ένα πραγματικά σύγχρονο δημοκρατικό κόμμα.

Κι αυτό θα μπορούσε να γίνει μόνο αν έλεγε στους κάθε λογής πακεττάρχες και στα παραμάγαζα, σπίτι σας όλοι!

-Δεν έχει τέτοια βούληση;

-Μέχρι στιγμής, όχι.

-Είναι θέμα του προέδρου αυτό;

-Δεν είναι θέμα μόνο του προέδρου. Βεβαίως είναι πρώτη ευθύνη του αρχηγού. Αλλά τα μέλη του ΕΓ, της ΚΕ, τόσα στελέχη… Δεν αφήνει κανείς την καρέκλα, την κρατά γερά… Αυτό δεν ισχύει μόνο για το ΠΑΣΟΚ, αλλά για όλα τα κόμματα.

ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΠΟΛΛΑ ΤΩΡΑ

-Αν ο πρωθυπουργός σας ζητούσε μια συνταγή για να ξεπεραστούν τα προβλήματα και να πάει το ΠΑΣΟΚ νικηφόρα στις εκλογές, έχετε μια «συνταγή» να του προτείνετε;

-Δεν μπορώ να απαντήσω με απόλυτη σαφήνεια, γιατί πολλά πράγματα που θα μπορούσαν να έχουν γίνει και να έχουν αλλάξει την κατάσταση, δεν μπορούν να γίνουν πλέον. Ο χρόνος μέχρι τις εκλογές είναι περιορισμένος. Άρα, το περιθώριο των κινήσεων μειώνεται.

-Υπάρχει, πάντα, το στοιχείο της σκοπιμότητας των εκλογών.

-Αυτή τη στιγμή δεν είναι μια στιγμή δύναμης του πρωθυπουργού. Μερικά πράγματα γίνονται όταν έχεις τον έλεγχο στα χέρια σου.

-Δεν έχει τον έλεγχο κυβέρνησης και κόμματος;

-Δεν εννοώ αυτό. Κάθε άλλο, δεν αμφισβητείται ούτε έχει αντίπαλο εντός ΠΑΣΟΚ ο Κώστας Σημίτης. Όμως, μερικά πράγματα μπορείς να τα κάμνεις την επομένη των εκλογών, όταν έχεις κερδίσει τις εκλογές. Αν δούμε, για παράδειγμα, τον Ανδρέα Παπανδρέου. Άλλα πράγματα μπορούσε να κάνει το 1981, άλλα το 1985, άλλα το 1993. Και μιλάμε για έναν παντοδύναμο πρωθυπουργό. Μερικά πράγματα, ακόμη μπορείς να τα κάνεις στην αρχή μιας τετραετίας. Ή στο μέσο.

-Σε διόρθωση της πολιτικής μπορεί να πάει τώρα ο πρωθυπουργός;

-Μα οι βασικές πολιτικές επιλογές δεν είναι το πρόβλημα. Δεν είναι λανθασμένες. Οι βασικές πολιτικές επιλογές, στην εξωτερική πολιτική, στην οικονομία, στην κοινωνική πολιτική, έχουν δικαιωθεί.

Το ΠΑΣΟΚ είναι η μόνη κυβέρνηση στην Ευρώπη, η οποία στην πορεία σύγκλησης και μέσα στο πλαίσιο του προγράμματος σταθερότητας, από το οποίο δεν μπορεί να παρεκκλίνει, άσκησε κοινωνική πολιτική. Όλα τα χρόνια που κυβερνά το ΠΑΣΟΚ αυξάνονται συνεχώς και σοβαρά οι δαπάνες κοινωνικής προστασίας.

Αντιθέτως, το 1990 – 1993, με κυβέρνηση της ΝΔ, μειώθηκαν σοβαρά. Αυτά σύμφωνα με στοιχεία του ΕSPROS, της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Κοινωνικής Προστασίας. Αλλά αυτό δεν μπόρεσε να το περάσει στον κόσμο το ΠΑΣΟΚ.

Και είμαστε πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ.

Βέβαια υπάρχει ένα θέμα, αν η αποτελεσματικότητα των δαπανών κοινωνικής προστασίας είναι αυτή που έπρεπε. Κι αυτό είναι ένα πρόβλημα

-Είναι θέμα επικοινωνιακής πολιτικής; Αυτό είναι το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ;

-Δεν θα το έλεγα έτσι. Γιατί είμαι απολύτως αντίθετος στην ταύτιση της πολιτικής με την επικοινωνία.

-Μήπως δεν τα πέρασε σωστά στην κοινωνία.

-Ναι, αυτό εννοώ. Όχι όμως με την επικοινωνιακή έννοια. Με την ουσιαστική.

Δεν πιστεύω ότι ο τόπος πρέπει να λειτουργεί μέσω των δημοσκοπήσεων.