«Στο πλαίσιο της σχετικής με την Εκπαίδευση έρευνας που κάνει η «ΠΑΤΡΙΣ», μου ζητήθηκε να εκθέσω τη γνώμη μου για το επίπεδο των μαθητών και την καταλληλότητα των σχολικών βιβλίων. Γράφω, λοιπόν, τούτες τις σκέψεις με την επιφύλαξη της γενίκευσης που επιβάλλεται από το σύντομο του κειμένου και με τους περιορισμούς που θέτει πάντοτε η υποκειμενική θεώρηση του πράγματος.
Το σχολείο γενικά, παρά το γεγονός ότι οφείλει να βρίσκεται στην πρωτοπορία ως χώρος διαμόρφωσης των συνειδήσεων και μοχλός αλλαγής της κοινωνίας μέσω μιας διαδικασίας κοινωνικοποιήσεως και ανακοινωνικοποιήσεως, είναι εικόνα της κοινωνίας στο πλαίσιο της οποίας λειτουργεί. Οι μαθητές, επομένως, «κουβαλούν» στο σχολείο τις συμπεριφορές, τις αξίες, τις στάσεις της οικογένειας και του περιβάλλοντός τους, διαφοροποιούνται δηλαδή ανάλογα προς τις οικονομικές, οικολογικές, πολιτιστικές συνθήκες υπό τις οποίες ζουν καθώς και την κοινωνική προέλευση και συμπεριφορά των γονέων τους. Το γεγονός αυτό είναι εύλογο ότι διαχρονικά επηρεάζει, σε σημαντικό βαθμό, και τις επιδόσεις και τις επιλογές τους. Αν δεχτούμε τα παραπάνω, τότε είναι φυσικό να συναντά κανείς και στο σημερινό σχολείο όλη τη γκάμα των μαθητών: από τους αδιάφορους έως τους άριστους. Ωστόσο, σήμερα υπάρχουν κάποιες σημαντικές διαφοροποιήσεις, σε σχέση με άλλες εποχές: α) η γνώση και η πληροφορία δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο του σχολείου, αφού οι πηγές της βρίσκονται μέσα στα σπίτια των μαθητών (ΜΜΕ, διαδίκτυο, εύκολη πρόσβαση στα βιβλία) β) το σχολείο και οι σπουδές δεν εξασφαλίζουν σίγουρη επαγγελματική αποκατάσταση γ) οι νέοι σήμερα είναι περισσότερο ανεξάρτητοι και ρεαλιστές από ό,τι σε περασμένες εποχές και δ) γενικά ο σχολικός θεσμός περνά μια κρίση που οφείλεται, καθώς πιστεύω, και στην απουσία σαφούς στόχευσης. Αν, λοιπόν, ακούγονται συχνά αρνητικές κρίσεις για το επίπεδο των μαθητών, αυτό μόνο στους μαθητές δεν οφείλεται. Και, εν πάση περιπτώσει, για να αξιολογήσουμε το επίπεδο των μαθητών, πρέπει να έχουμε σαφή αξιολογικά κριτήρια. Αν αυτά είναι αποκλειστικά η επιτυχία στις Πανελλήνιες Εξετάσεις, τότε, λαμβανομένων υπόψη και όσων εκθέσαμε, τα συμπεράσματα δεν θα πρέπει να μας απογοητεύουν. Αν, όμως δεν είναι μόνον αυτά, τότε το πράγμα θέλει περισσότερη συζήτηση.
Σχετικά με τα σχολικά βιβλία, το θέμα είναι πιο ξεκάθαρο. Ήδη υπάρχει έρευνα του Κέντρου Μελετών και Τεκμηρίωσης (ΚΕ.ΜΕ.ΤΕ.) της ΟΛΜΕ για τα σχολικά βιβλία Γυμνασίου-Λυκείου-ΕΠΑΛ (Απρίλιος-Μάιος 2008) σε δείγμα 1475 καθηγητών από όλη τη χώρα, της οποίας τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν σε πολύ μεγάλο ποσοστό αρνητική γνώμη για τα νέα σχολικά βιβλία (κυρίως αυτά του Λυκείου), θεωρώντας ότι οξύνουν αντί να αμβλύνουν τις κοινωνικές ανισότητες, δεν προάγουν την κριτική σκέψη και δεν συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του μαθήματος. Η άποψή μου είναι ότι, παρά το γεγονός πως τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια να γραφούν βιβλία με επιστημονική εγκυρότητα και παιδαγωγική αρτιότητα, κάποια από αυτά αφενός δεν ανταποκρίνονται στις δυνατότητες των μαθητών να προσλαμβάνουν τη γνώση και αφετέρου δεν διευκολύνουν τη μάθηση. Ωστόσο, θέλω να επισημάνω τούτο: το βιβλίο δεν είναι το παν στην εκπαιδευτική διαδικασία. Είναι μόνο ένα εργαλείο, ένα άψυχο χαρτί «μετά λόγων αδυνάτων μεν αυτοίς λόγω βοηθείν, αδυνάτων δε ικανώς ταληθή διδάξαι» (Πλάτωνος, Φαίδρος 276 c). Η χρήση από το μαθητή αυτού του εργαλείου, που στη χώρα μας το έχουμε αποθεώσει (ως μη ώφελε), εξαρτάται από τον καθηγητή. Αυτός θα κατευθύνει το μαθητή προς τη σωστή χρήση του και θα του ανοίξει το δρόμο για τη βιβλιογραφία και την αγάπη γενικά του βιβλίου. Ας αναλογιστούμε πόσοι από μας έμαθαν γράμματα όχι και με τα καλύτερα βιβλία. Χρειάζεται και το μεράκι του εκπαιδευτικού…».

