«Π»: Τέλος οι ηγέτες, λοιπόν;

Μίμης Ανδρουλάκης: Όσο υπάρχουν άνθρωποι πάντα θα ξεχωρίζει ένας ή κάποια από το πλήθος. Άρα η ηγεσία είναι ένα συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης κοινωνίας. Ηγέτες, ταλέντα, ιδέες και νέα οργάνωση είναι τα χαρακτηριστικά της νέας εποχής. Αυτό που συμβαίνει στο ποδόσφαιρο ισχύει και στην πολιτική. Πάντα χρειάζεται κάποιος ο οποίος θα κάνει αυτή τη μεταβίβαση της πίστης, της ενέργειας, της εμπιστοσύνης που λέει «παιδιά, χάνουμε 3-1, μπορούμε να γυρίσουμε το παιχνίδι και να το κερδίσουμε». Αυτός είναι ας πούμε ο Μουρίνιο που λένε.

«Π»: Το ποδόσφαιρο είναι και πιο ομαδικό.

Μίμης Ανδρουλάκης: Έτσι είναι και η πολιτική. Ομαδική είναι. Ο ηγέτης είναι πάντα ένας αστερισμός. Είναι το πρόσωπο, αλλά είναι και ένα σύμπλεγμα προσώπων και καταστάσεων γύρω απʼ αυτό.

«Π»: Από το βιβλίο σας φαίνεται ότι, λίγο έως πολύ, κάνετε συγκρίσεις με ιστορικά πρόσωπα που έχουν παίξει θετικό ή αρνητικό ρόλο και φθάνετε σʼ ένα συμπέρασμα ότι σήμερα ψαχνόμαστε, δεν έχουμε και πολύ υλικό. Αυτό σημαίνει ότι και η εποχή δε γεννά ηγέτες;

Μίμης Ανδρουλάκης: Το βιβλίο το έγραψα για να αντιδράσω σε ένα κλίμα που δημιουργήθηκε, ιδιαίτερα τα δύο τελευταία χρόνια, μετά το μπλοκάρισμα της Ευρώπης. Ένα κλίμα που λέει «πού είναι οι ηγέτες». Δεν υπάρχουν ηγέτες. Πού είναι ο Κολ, ο Μιτεράν, ο Τσόρτσιλ, ο Λίνκολν, πού είναι ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Ήθελα νʼ αντιδράσω σʼ αυτό το κλίμα γιατί πάντα σʼ όλες τις εποχές υπάρχει ένα κλίμα πνευματικό και πολιτικό που θάβει τους σύγχρονους και εγκωμιάζει τους πεθαμένους. Σύμφωνα μʼ αυτό, ηγέτες υπάρχουν μόνο στα νεκροταφεία. Αυτό δε μπορώ να το δεχτώ. Στην εποχή του, όταν βγήκε ο Ρούσβελτ, όλοι έλεγαν «συμπαθητικός, αλλά λίγος». Ακόμα χειρότερα με τον Ρίγκαν, του οποίου το I.Q. ήταν μέτριο. Παρʼόλα αυτά έπαιξε έναν καταλυτικό ρόλο στη σύγχρονη ιστορία.

«Π»: Το θέμα είναι όμως ότι η σημερινή εποχή που βγαίνουν τα νέα πρόσωπα, βγαίνει ο Γιώργος Παπανδρέου, ο οποίος είναι ο απρόθυμος Ορέστης, όπως τον αναφέρετε στο βιβλίο, ή τέτοιες φυσιογνωμίες που παίρνουν όμως και το δαχτυλίδι, για να γίνουν ηγέτες για να μιλήσω για την ελληνική πραγματικότητα. Ο Γιώργος Παπανδρέου παίρνει ένα δαχτυλίδι, ο Κώστας Καραμανλής παίρνει ένα δαχτυλίδι. Δεν αναδείχτηκαν, ουσιαστικά.

Μίμης Ανδρουλάκης: Οι πολιτικές δυναστείες παίζουν ένα ρόλο. Δηλαδή, ήδη τρεις από τους τέσσερις πολιτικούς αρχηγούς ανήκουν σε μια πολιτική δυναστεία, ιδίως μάλιστα σε μεγάλες πολιτικές δυναστείες. Είναι και η Ντόρα Μπακογιάννη υπουργός Εξωτερικών επίσης. Και τον Αλαβάνο περιλαμβάνω σʼ αυτούς.

«Π»: Είναι και ο Αλαβάνος μέσα;

Μίμης Ανδρουλάκης: Βέβαια, είναι από παραδοσιακή πολιτική οικογένεια. Ο πατέρας του ήταν βουλευτής. Λοιπόν, οι άνθρωποι αυτοί απέδειξαν ότι έχουν ικανότητες, δεν είναι τυχαία πρόσωπα. Αλλά βεβαίως οπωσδήποτε το όνομα και οι σχέσεις ευνόησαν την ανάδειξή τους. Εμείς, ας πούμε, οι αριστεροί, κεντροαριστεροί, αγωνιζόμασταν για μια κοινωνία όπου το χρήμα, οι διασυνδέσεις και το όνομα θα παίζουν πολύ μικρότερο ρόλο. Πολλές φορές συμβαίνει όμως να «προσλάβουμε» ένα μέλος δυναστείας για να μειώσει το βάρος της δυναστείας, των δυναστειών γενικά στην κοινωνία. Είναι πολύ χαρακτηριστική η περίπτωση του Ανδρέα Παπανδρέου, που ανέδειξε ένα νέο πολιτικό προσωπικό; και μάλιστα από κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Με αυτή τη λογική εμείς εκλέξαμε το Γιώργο Παπανδρέου, δηλαδή το μέλος μιας πολιτικής δυναστείας. Εάν είναι ικανός, αυτό είναι ένα κανάλι για να περάσεις στο μυθικό, στο θρυλικό, στο βιωματικό, στο συναισθηματικό υπόστρωμα της λαϊκής ψυχής.

«Π»: Αυτό δεν είναι όμως για μια αριστερή αντίληψη λίγο ξένο, που θα έπρεπε να το σπάσει;

Μίμης Ανδρουλάκης: Πρέπει να το σπάσεις, αλλά πολλές φορές η ζωή επιστρατεύει ακόμα και ένα μέλος δυναστείας.

«Π»: Σαν συμβιβασμό;

Μίμης Ανδρουλάκης: Ναι, είναι ένας αναγκαίος συμβιβασμός. Αυτό γίνεται πολλές φορές στην Ιστορία. Γενικότερα, η τάση μας θα πρέπει να είναι να μειώσουμε το ρόλο αυτών των τριών πραγμάτων, του χρήματος, του ονόματος και των διασυνδέσεων.

«Π»: Ο Γιώργος Παπανδρέου, μιας και είστε βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, σας προέκυψε απρόθυμος Ορέστης ή τον είχατε διακρίνει και όταν συζητούσατε μαζί του και συμφωνούσατε;

Μίμης Ανδρουλάκης: Από το παρελθόν. Γιʼ αυτό ακριβώς είμαι μαζί του. Με την έννοια ότι πρόσωπα αυτού του είδους μπορεί να εγκαινιάσουν μια νέα πολιτική περίοδο. Είναι μια μεταφορά. Δηλαδή λέω στο βιβλίο μου ότι το ΠΑΣΟΚ είναι η Θήβα, ο πλέον οιδιπόδειος σοσιαλιστικός χώρος στην Ευρώπη, που έχει πατροκτονίες. Ο Γιώργος Παπανδρέου σπάει τον ουσιαστικό κύκλο του μεγάλου πάθους. Αντιπροσωπεύει το πέρασμα σε μια νέα εποχή. Αυτό μπορεί να το μελετήσει κανείς στο βιβλίο μου, γιατί ξέρεις οι μεταφορές είναι επικίνδυνες όταν αποσπούνται από ένα βιβλίο που χρησιμοποιεί τη θεατρική μεταφορά στον καθημερινό πολιτικό λόγο.

«Π»: Ο Γιώργος Παπανδρέου όμως μπορεί να μην έκανε πατροκτονία, γιατί δεν είχε άμεση σχέση με τη γενιά του πατέρα του, έκανε όμως αδελφοκτονίες. Δηλαδή ξεχώρισε από τους υπόλοιπους…



Η Ευρώπη



Μίμης Ανδρουλάκης: Όχι, όχι. Πολύ άνετα αποφεύγει όλο το θυσιαστικό κύκλο, και τον πατροκτονικό και τον αδελφοκτονικό κύκλο. Τώρα που σʼ όλη την Ευρώπη περνάμε σε μια νέα εποχή, ας πούμε, είναι αδύνατον πια να έχουμε πατέρες του έθνους. Δηλαδή δε μπορεί να υπάρξει πια ούτε Ελευθέριος Βενιζέλος, ούτε Κεμάλ Ατατούρκ, πατέρες του έθνους. Λίγο πολύ αυτοί είναι οι μοντέρνοι ηγέτες. Από τον Μπλερ να πάρουμε μέχρι τη Μέρκελ, στο χώρο της Δεξιάς.

«Π»: Αυτού όμως του είδους οι ηγέτες που είναι μέσοι, μπορούν να λύσουν το πρόβλημα της Ευρώπης, που αυτό ουσιαστικά ήταν η αφορμή για να γράψετε το βιβλίο;

Μίμης Ανδρουλάκης: Ναι, μπορούν, διότι μας μεταφέρουν από τα προκατακλυσμιαία πάθη μιας άλλης εποχής στα σημερινά προβλήματα. Δηλαδή στης πρακτικούς κόμπους που πρέπει να λύσουμε στην Ευρώπη, για να απελευθερωθεί η ενέργεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

«Π»: Θέλουν όμως και μια καθοδήγηση όλα αυτά, έτσι δεν είναι;

Μίμης Ανδρουλάκης: Ακριβώς, αυτό όμως δε σημαίνει ότι δε θα τα κάνουνε ηγέτες μικρότερου βεληνεκούς. Αλλά δε θα εκφράζουν το παλιό πάθος. Είναι μια εντελώς άλλη εποχή.

«Π»: Θα συγκρίνονται όμως πάντα με τους παλιότερους.

Μίμης Ανδρουλάκης: Θα συγκρίνονται και οι συγκρίσεις πάντα είναι άδικες. Οι πεθαμένοι είναι πανίσχυροι, γιατί κανείς δεν τους ανταγωνίζεται, ενώ οι σύγχρονοι πληγώνουν το ναρκισσισμό μας. Θέλουμε να είμαστε στη θέση τους, επομένως αδικούνται εκ των πραγμάτων οι σύγχρονοι. Θα σου πω ένα αστείο που το περιγράφει καλύτερα αυτό. Μάλιστα έτσι ξεκινάω το βιβλίο. Είχα πάει στο θέατρο και ένας κύριος που ήταν δίπλα μου μονολογούσε συνέχεια «Αχ, πού είσαι Κάρολε Κουν». Δηλαδή, πιστεύετε ότι δε θα ξαναγεννηθεί Έλληνας ηθοποιός όπως ο Κάρολος Κουν; Είναι μια αδικία σε βάρος των νεοτέρων.

«Π»: Ξυπνώντας τις αναμνήσεις, όπως λέτε, ξυνόμαστε, τρωγόμαστε.

Μίμης Ανδρουλάκης: Ναι. Αλλά εγώ στο βιβλίο μου, όταν αναφέρομαι στο Ρούσβελτ ή στον Κλίντον, ή στο Μπλερ, τη Θάτσερ, το Ντε Γκολ ή το Μιτεράν, στο Βενιζέλο ή στον Ανδρέα Παπανδρέου, το κάνω με ένα τρόπο ώστε να μπορεί να αντλήσει ένα δίδαγμα ο νεότερος ηγέτης. Κυρίως οι άγνωστοι ηγέτες της νέας γενιάς, όχι μόνο ο Γιώργος Παπανδρέου ή ο Κώστας Καραμανλής.

«Π»: Μπορεί να γίνει ακόμα και με ηγέτες που έπαιξαν αρνητικό ρόλο, όπως ο Χίτλερ, όπως γράφετε.

Μίμης Ανδρουλάκης: Ο Χίτλερ είναι Χίτλερ. Ο Μουσολίνι προσφέρεται πάρα πολύ όχι μόνο στον ψυχαναλυτή, αλλά και στον πολιτικό αναλυτή στην άντληση συμπερασμάτων. Δηλαδή, τους μεγάλους κακούς της ιστορίας πλέον σήμερα τους αντιμετωπίζουμε με όρους πολιτικούς και ιδεολογικούς, όχι ως φαντάσματα.

«Π»: Το βιβλίο σας θα μπορούσε να έχει ως υπότιτλο «Το εγχειρίδιο του μελλοντικού ηγέτη»;

Μίμης Ανδρουλάκης: Όχι γιατί το βιβλίο γράφτηκε εναντίον των εγχειριδίων για την ηγεσία. Αν πάτε σήμερα σʼ ένα οποιοδήποτε βιβλιοπωλείο θα δείτε δεκάδες τίτλους «Πώς θα γίνετε ηγέτης», «Πώς θα γίνετε μεγάλος», «Πώς θα πετύχετε» είτε στην επιχειρηματικότητα είτε στην πολιτική. Τα βιβλία αυτά αποτελούν συνταγές καταστροφής των ηγετών. Είναι λίστες με τα ψώνια των σούπερ μάρκετ της ηγεσίας. Ίσα ίσα το βιβλίο μου είναι ενάντια σʼ όλη αυτή την κουλτούρα το πώς θα γίνετε μεγάλος ηγέτης, ή η συνταγή με τα προσόντα ενός μεγάλου ηγέτη.

«Π»: Δεν υπάρχουν αξιώματα τέτοιας μορφής; Συνταγές;

Μίμης Ανδρουλάκης: Όχι, θα δείτε στο βιβλίο μου πόσο εκπληκτική είναι η ζωή, τι ποικιλία τύπων ηγετικών έχουμε και κάτω από ποιες συνθήκες μπορεί να γίνει κανείς ηγέτης, που καμιά συνταγή δε μπορεί να το προβλέψει.

«Π»: Πάντως έτσι κι αλλιώς είπατε ότι ο ηγέτης μπορεί να λύσει το πρόβλημα, της Ευρώπης για παράδειγμα, που η ηγεσία της σήμερα φαίνεται να το περιπλέκει.

Μίμης Ανδρουλάκης: Αυτή είναι η πρόκληση σήμερα. Δε χρειαζόμαστε ανθρώπους που να βλέπουν τα οράματα της Αγίας Βαρβάρας, αλλά ανθρώπους που μπορούν να μοιράσουν δύο γαϊδουριών άχυρα σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι απλό. Δεν πρέπει να κάνουμε μια φαραωνική υπερκατασκευή, αλλά να πιάσουμε τους ευαίσθητους κρίκους που πρέπει να πιάσουμε σε δύο τρεις τομείς. Τόσο απλό είναι. Αλλά και αυτό είναι δύσκολο, γιατί τα πιο δύσκολα είναι τα απλά πράγματα .



Ο Ελ. Βενιζέλος



«Π»: Να πάμε στην ελληνική ιστορική πραγματικότητα;

Μίμης Ανδρουλάκης: Όπως καταλαβαίνεις έχω μεγαλύτερη ειδικότητα στις επαναστατικές φυσιογνωμίες, και από το χώρο το φιλελεύθερο, όπως είναι ο Βενιζέλος.

«Π»: Το Βενιζέλο τον θεωρείτε ουσιαστικά την προσωπικότητα του περασμένου αιώνα, παρά το γεγονός ότι δε στάθηκε σύμμαχος σʼ αυτό απʼ όπου εσείς ξεκινήσατε, στον αριστερό χώρο.

Μίμης Ανδρουλάκης: Δεν έχει σημασία. Μα αντιπροσώπευε μια τεράστια πρόοδο στην εποχή του. Δημιούργησε τη Μεγάλη Ελλάδα, έφερε ένα μεγάλο κύμα εκσυγχρονισμού και υπήρξε ιδρυτής ενός νέου πολιτικού ρεύματος, των Φιλελευθέρων. Είναι εκπληκτική η προσφορά του. Ταυτόχρονα όμως προσφέρεται και για ψυχανάλυση, γιʼ αυτό λέω λοιπόν «λυπομανής Κρητικός» σε αντίθεση με τον «ερωτομανή Θεσσαλονικό» τον Κεμάλ.

«Π»: Τους συγκρίνετε επειδή είναι χρονική η παρουσία τους…

Μίμης Ανδρουλάκης: Έχουν το ίδιο ψυχαναλυτικό υπόβαθρο και όμως εξελίσσονται σε εντελώς διαφορετικές προσωπικότητες. Ο Βενιζέλος, σε αντίθεση με τους Κρητικούς που πίνουν δύο ρακές και ξεσπάνε και αστειεύονται, ήταν λυπομανής, καταθλιπτικός. Πολλές φορές αυτό επηρέασε την πολιτική του συμπεριφορά. Είχε ορισμένα πάνω και κάτω. Έκανε σφάλματα κυκλοθυμίας πολλές φορές. Όπως γράφω χαρακτηριστικά στο βιβλίο μου, έκανε αρκετές παραιτήσεις που διευκόλυναν το βασιλιά Κωνσταντίνο τότε σε ορισμένες περιστάσεις. Ενώ λοιπόν μεγαλώνει σʼ ένα σπίτι πένθους ο Βενιζέλος, διότι η μάνα του τον ανατρέφει ενώ κλαίει τον Αγαθοκλή τον πρώτο αδελφό που θα πεθάνει, έτσι και ο Κεμάλ, μεγαλώνει σʼ ένα σπίτι που χάνονται όλα του τα παιδιά. Πεθαίνει το ένα μετά το άλλο. Κι όμως ο ένας βγαίνει λυπομανής και ο άλλος βγαίνει ερωτομανής, ένας άνθρωπος που αντιδρά με τον αντίθετο τρόπο απʼ ό,τι ο Βενιζέλος. Είναι ένας τυπικός γλεντζές, δίχως όρια.

«Π»: Πάνω στο σημείο που εντοπίζετε τη σχέση της οικογενειακής κατάστασης Βενιζέλου και Κεμάλ, το εντοπίζετε και για άλλους, μιλάτε και για άλλους για τη μάνα και τον πατέρα, για βιώματα. Δηλαδή ένας ηγέτης ουσιαστικά γεννιέται μέσα στο σπίτι του; Δεν διαμορφώνεται;

Μίμης Ανδρουλάκης: Όχι. Οι παιδικές και εφηβικές φαντασιώσεις τον ακολουθούν. Τα οιδιπόδεια τραύματα υπάρχουν στα πόδια όλων των ηγετών. Το θέμα είναι πώς διαχειρίζεται κανείς αυτά τα τραύματα, τις εσωτερικές του συγκρούσεις, ώστε αργότερα να μη βγουν με καταστροφικό τρόπο στη δημόσια σφαίρα. Δηλαδή, να έχει επιλύσει κανείς βασικά προβλήματα με τον εαυτό του, ώστε να μην τα μεταφέρει αυτούσια και καταστροφικά στη δημόσια σφαίρα.

«Π»: Αυτό δεν είναι επικίνδυνο; Ό,τι κόμπλεξ και ό,τι έχεις μέσα σου να το έχεις και όταν γίνεις ηγέτης;

Μίμης Ανδρουλάκης: Τότε είναι πράγματι επικίνδυνο. Πρέπει πριν να έχεις λύσει βασικά προβλήματα με τον εαυτό σου. Ποτέ δεν επιλύονται οριστικά, γιʼ αυτό έχουμε ηγέτες διαφορετικού τύπου. Έχω το παράδειγμα του Τσόρτσιλ.

«Π»: Μιλάτε και για ένα στιγμιαίο ηγέτη, που προέκυψε σε μια κατάλληλη στιγμή.

Μίμης Ανδρουλάκης: Ναι. Και μάλιστα ένας ηγέτης που ξεκίνησε από μια δραματική αποτυχία. Για να μιλάμε ιστορικά, στην καλλίπολη είχε μια συγκλονιστική αποτυχία. Όμως η αποτυχία μπορεί να είναι καμιά φορά προϋπόθεση μιας μεγάλης επιτυχίας. Συχνά ο ηγέτης αναγκάζεται να κάνει το ταξίδι στην έρημο, όπως λέμε. Δηλαδή, αν σέβεται τον εαυτό του, νʼ αποχωρήσει είκοσι χρόνια, όπως ο Τσόρτσιλ. Άλλη κλασική περίπτωση ηγέτη καταθλιπτικού είναι ο Βίσμαρκ, ο σιδερένιος καγκελάριος έκλαιγε. Ήταν ένας κλαούρης. Και ο Τσόρτσιλ και ο Βίσμερ έχουν ένα κοινό: απορριπτικές, ψυχρές μητέρες. Δεν ένιωσαν τη θέρμη της μητέρας. Αυτό βγαίνει με έναν έντονο τρόπο, όπως ο Τσόρτσιλ που λέει «είμαι ένας σκύλος που κλαίει».



Καραμανλής-Παπανδρέου-Μητσοτάκης



«Π»: Η αγρανάπαυση στον ηγέτη είναι χρήσιμη, γιατί μιλάτε και για τον Καραμανλή και λέτε κάπου ότι επέστρεψε καλύτερος από το Παρίσι το 1974.

Μίμης Ανδρουλάκης: Και ο Βενιζέλος είχε αγρανάπαυση.

«Π»: Ο Βενιζέλος επέστρεψε χειρότερος, ενώ ο Καραμανλής επέστρεψε καλύτερος, λέτε.

Μίμης Ανδρουλάκης: Η δεύτερη φορά του Βενιζέλου δεν ήταν τόσο καλή, παρόλο που είχε κακή κατάληξη. Ενεπλάκη στα κινήματα των βενιζελικών αξιωματικών του ʼ35 και οδηγήθηκε σε μια φθορά. Ο Καραμανλής επίσης. Ο Μητσοτάκης είναι ένα εντυπωσιακό παράδειγμα. Όλοι θεώρησαν ότι είχε επέλθει ο οριστικός πολιτικός του θάνατος με την αποστασία το ʼ65, όμως κατάφερε να επανέλθει και μάλιστα να γίνει ηγέτης της Νέας Δημοκρατίας, ενός διαφορετικού πολιτικού χώρου και πρωθυπουργός έστω και για σύντομο χρονικό διάστημα.

«Π»: Όχι όμως σε αντιδιαστολή με αυτό που του χρέωναν το ʼ65 ή υπήρχε. Πατώντας πάνω σʼ αυτό.

Μίμης Ανδρουλάκης: Μπόρεσε να το ξεπεράσει σαν πρόβλημα. Όχι ότι το ξεπέρασε η ελληνική κοινωνία. Του το κατέγραψε και γιʼ αυτό ακριβώς ήταν η επίδρασή του στην πολιτική ζωή μικρότερη σε σχέση με τα αντικειμενικά του προσόντα. Για παράδειγμα, ενώ είναι ένας ικανότατος άνθρωπος, δε μπορείς να τον τοποθετήσεις στους μεγάλους πρωθυπουργούς της Ελλάδας, όπου βάζω τον Καποδίστρια, τον Τρικούπη, τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Ανδρέα Παπανδρέου.

«Π»: Τον Καραμανλή τον βάζετε πάνω από τον Ανδρέα Παπανδρέου, όχι μόνο χρονικά;

Μίμης Ανδρουλάκης: Χρονικά. Είναι ιδρυτές δύο νέων πολιτικών ρευμάτων. Και το Σημίτη ακόμα. Αντίθετα, ο Μητσοτάκης, παρά τα μεγάλα του πολιτικά προσόντα, δεν τοποθετείται, γιατί και λίγο χρονικό διάστημα παρέμεινε πρωθυπουργός και υπήρξε και η αποστασία του ʼ65. Χωρίς αυτήν ίσως ο Μητσοτάκης να ήταν ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του Κέντρου.

«Π»: Θα άλλαζε και τη ροή σε σχέση με τον Ανδρέα Παπανδρέου;

Μίμης Ανδρουλάκης: Ίσως τότε ο Ανδρέας Παπανδρέου να ήταν πιο αριστερά. Θα έπαιζε καταλυτικό ρόλο στην ανασυγκρότηση μιας σύγχρονης Αριστεράς. Τώρα κάνουμε υποθέσεις, ίσως ανόητες, όμως τότε θα πιέζονταν τα πράγματα να ηγηθεί ενός ευρύτερου νέου μπλοκ της Αριστεράς.

«Π»: Παρά το γεγονός ότι διακρίνετε την ανάγκη να αποδεσμευτεί η ενέργεια της νέας γενιάς και να διαμορφώσει τα δικά της, απαντάτε σʼ έναν διάλογο ότι δε χρειαζόμαστε έναν Καζαντζάκη ή έναν Ντοστογιέφσκι.

Μίμης Ανδρουλάκης: Αυτό είναι μια ρητορική απάντηση στη γοητεία των νεκροταφείων. Δηλαδή, στο να αναλωθούμε μονότονα στην αναζήτηση του Καζαντζάκη και του Ντοστογιέφσκι. Δεν πρόκειται να ξαναγεννηθούν.

«Π»: Το γεγονός ότι δεν έχουμε έναν Καζαντζάκη σήμερα, ας πούμε, συνέπεια αυτού είναι ότι δεν έχουμε και έναν Βενιζέλο για παράδειγμα;

Μίμης Ανδρουλάκης: Και ο ένας και ο άλλος έζησαν σε εποχές συγκλονιστικών ανακατατάξεων. Ευτυχώς δεν τις χρειαζόμαστε πια αυτές. Μην ξεχνάμε ότι ο Ελευθέριος Βενιζέλος πήρε τέσσερις φορές τα όπλα. Είπε τέσσερις φορές στη ζωή του «στα όπλα». Σήμερα δε θα το πει κανείς ηγέτης, καμία φορά. Οι μεγάλοι ηγέτες τότε αναδεικνύονταν μέσα από συγκλονιστικά ιστορικά γεγονότα. Πλέον δε χρειαζόμαστε τα μεγάλα γεγονότα της ιστορίας.

«Π»: Αργότερα ίσως να εκτιμήσουμε ως μεγάλα γεγονότα αυτά που γίνονται σήμερα.

Μίμης Ανδρουλάκης: Ναι. Όμως εννοώ τα παλαιού τύπου μεγάλα γεγονότα, δηλαδή εμφύλιοι πόλεμοι, δικτατορίες, παγκόσμιοι πόλεμοι.

«Π»: Κάνετε ιστορική βιογραφία μʼ αυτό το βιβλίο.

Μίμης Ανδρουλάκης: Παρόλο που γράφω γρήγορα, γιατί το βιβλίο γράφεται εν θερμώ, πίσω απʼ αυτό κρύβεται μια συστηματική μελέτη δεκάδων βιογραφιών. Δηλαδή “φακελώνω” συστηματικά δεκάδες πρόσωπα παλαιά και νέα, ακόμα και τους νεότερους ηγέτες. Αυτή τη στιγμή και την τελευταία λεπτομέρεια από τη Μέρκελ, τον Μπλερ, καταγράφω. Καταγράφω τα πάντα γιατί όλα παίζουν ιδιαίτερο ρόλο.

«Π»: Κάνετε και τον ψυχαναλυτή τους λίγο.

Μίμης Ανδρουλάκης: Μα ακριβώς η ιδιαιτερότητα της δικής μας δουλειάς σε σχέση με άλλους, μάλιστα μεγάλων πανεπιστημίων, του Χάρβαρντ, που είναι ιστορικοί ή πολιτικοί επιστήμονες, είναι ότι εγώ δουλεύω σε μια διασταύρωση των κλάδων της γνώσης. Δηλαδή, δουλεύω πάντα σʼ έναν κόμβο διανοητικό, λόγω της προέλευσής μου. Είμαι από το χώρο των μαθηματικών και της φυσικής, λόγω της θετικής προέλευσης. Η θετική προέλευση με κάνει να είμαι στο χώρο των μαθηματικών και της φυσικής και ταυτόχρονα λόγω της πολιτικής μου στράτευσης έχω θητεύσει στο χώρο της πολιτικής φιλοσοφίας, της κοινωνιολογίας και ταυτόχρονα περνώ και στην ψυχανάλυση. Σταδιακά πέρασα στο χώρο της ψυχανάλυσης και του μυθιστορήματος. Όλα αυτά ταυτόχρονα τα δουλεύω για να φτιάξω το προφίλ ενός ηγέτη, ή για να μελετήσω έναν ηγέτη. Βεβαίως παίζουν ένα ρόλο όλα αυτά. Μπορεί ένας ηγέτης να μην ξέρει μαθηματικά, αλλά να έχει μαθηματικό ένστικτο. Όταν έχεις μπροστά σου πέντε έξι επιλογές να υπολογίζεις ότι καθεμία απʼ αυτές έχει εξήντα συν και πλην. Πρέπει να είσαι σε θέση να κάνεις μια αυτόματη διαφορική εξίσωση όλων των συντελεστών για να κάνεις την τελική επιλογή. Αυτό είναι το μεγάλο ταλέντο του ηγέτη. Δηλαδή, διαίσθηση σε συνθήκες στρες, όπου πρέπει να πάρεις μεγάλες αποφάσεις. Ηγέτης γίνεσαι όταν συγχρονίζεται το εσωτερικό σου ρολόι με το ρολόι της ιστορίας. Πολλές φορές μπορεί να έχεις όλα τα αντικειμενικά προσόντα και η ιστορία ποτέ να μη σε καλέσει, να μη σου κάνει τη χάρη. Αυτό συμβαίνει με τους ηγέτες. Μπορεί να έχεις μια, δύο, το πολύ τρεις καλές ευκαιρίες και άλλες τόσες πιθανότητες αιφνίδιου πολιτικού θανάτου.

«Π»: Έχετε απορρίψει οριστικά την άποψη της γένεσης των ηγετών που νʼ ανταποκρίνονται σʼ αυτό που θέλει η μάζα, μάλλον το να υποβαθμίσουμε την προσωπικότητα του ηγέτη σε σχέση με τη μάζα;

Μίμης Ανδρουλάκης: Μα για να μπορέσεις να περάσεις στη μάζα πρέπει να έχεις αλχημιστικό προσόν. Μπορεί κάποιος να είναι ένας φοβερός διανοούμενος και να έχει σπουδαίες ιδέες, εννοώ και πολιτικές ιδέες. Αλλά φαίνεται ο μάγος πάντα, ο Ανδρέας Παπανδρέου ας πούμε, της ιστορίας για να μπορέσει να περάσει αυτές τις ιδέες στο ψυχικό υπόβαθρο ενός λαού. Αυτή είναι η μεγάλη δυσκολία.