Στιγμαί τραγικής αγωνίας

Με συγκινητικήν κατάνυξιν, με αληθή αγωνίαν και θρησκευτικήν προσήλωσιν, ο ελληνικός λαός διήλθε προχθές μίαν νύκτα αγρυπνίας παρακολουθών τον Ελευθέριον Βενιζέλον εις τας τελευταίας στιγμάς της πολυκυμάντου ζωής του. Η Ελλάς ευρίσκετο νοερώς παρά την νεκρικήν κλίνην Εκείνου και παρηκολούθει δακρύουσα, τον ενσαρκωτήν την ονερίων της, Αυτόν που τον εγνώρισεν Αντάρτην εις τας βουνοκορυφάς της ηρωϊκής Κρήτης, αγωνιζόμενον διά την απελευθέρωσίν της εκ του τουρκικού ζυγού, επαναστάτην εις το Γουδί, θεμελιωτήν της νέας πολιτικής ιστορίας του έθνους και ακούραστον πολιτικόν Αρχηγόν κατόπιν, ακατάβλητον μαχητήν, φωτεινόν διπλωμάτην, θριαμβευτήν και τροπαιούχον εις τον στίβον της πολιτικής...

Καθʼ όλην την νύκτα υπό τον άναστρον ουρανόν της Ελλάδος ανεπέμποντο κατανυκτικώταται δεήσεις προς τον Υψιστον υπέρ της σωτηρίας του Μεγάλου Αρχηγού. Ο λαός, που ελάτρευε τον Γίγαντα της πολιτικής, τον “Παππού” του και πατέρα της ελληνικής φυλής, ηγρύπνει. Και έκλαιε. Και προσηύχετο. Ανδρες, γυναίκες, γέροι, γρηούλες, που στον καιρό τους ήκουαν τους θριάμβους του Αρχηγού και αισθάνονταν εθνικήν υπερηφάνειαν, νέοι, παιδιά, όλοι παράστεκαν τον Ελευθέριον Βενιζέλον στην κλίνη του επιθανατίου ρόγχου. Η ελληνική γη εποτίσθη με ποταμούς δακρύων. Ο παλμός της Ελλάδος παρηκολούθει τους σφυγμούς του Προέδρου, που χαροπάλευε στο πολυθόρυβο Παρίσι, που τόσο αγάπησε, κι εξασθενούσεν όταν κι Εκείνος εξησθένει, κι επεταχύνετο όταν κι Εκείνος ακανόνιστα ωδήγει τον Εθνάρχην προς το μοιραίον τέλος...

Είνε απερίγραπτον ό,τι με θρησκευτικήν ευλάβειαν εγένετο κατά τα διαρρεύσαντα δύο τραγικά και αγωνιώδη εικοσιτετράωρα εις ολόκληρον την Ελλάδα. Εις την Αττικήν τα πάντα είχον παραδοθή εις μίαν ατελεύτητον, συγκινητικήν, πλήρη δακρύων και πόνου προσευχήν υπέρ της διασώσεως Εκείνου. Η ελληνική ψυχή εφτερούγιζε μαζί του. Και όταν ο Πρόεδρος βυθισμένος-για πρώτη ίσως φορά καθʼ όλον τον πολυτάραχον βίον του-εις ολύμπιον γαλήνην, παρέδιδε το πνεύμα του εις τον Μεγάλον Κύριον, η Ελλάς, η γνωρίσασα το ευφρόσυνον ανατρίχιασμα της θερμουργού πνοής Του, κατέκειτο, ζωντανή-νεκρή και παρεδίδετο εις ανεκφράστους λυγμούς...

Εις την Νέαν Κοκκινιάν και εις τον Βύρωνα, εις την Νέαν Ιωνίαν, εις την Νέαν Σμύρνην, εις την Καισαριανήν, εις του Δουργούτι, και εις την Φιλαδέλφειαν, εις την Καλογρέζαν και εις την Ριζόπολιν, εις τον Αγιον Σάββαν και εις το Γηροκομείον, όπου ηγρύπνουν οι πρόσφυγες, οι τόσον λατρεύσαντες τον Μεγάλον Ευεργέτην των, όταν ηκούσθη το θλιβερόν άγγελμα του θανάτου του Προέδρου, γόοι και κοπετοί εξέσχισαν την ατμόσφαιραν. Αφάνταστος ψυχικός σπαραγμός κατέλαβε τους πιστούς και αφωσιωμένους φίλους του Βενιζέλου και τίποτε δεν ήτο δυνατόν να τους παρηγορήση. Ανδρες έκλαιον σαν μωρά παιδιά. Και όλοι κατάκοποι από το πολύωρον μαρτύριον της αγωνιώδους παρακολουθήσεως της εξελίξεως της ασθενείας του, ανελύοντο εις δάκρυα.

Ο Πρόεδρος δεν έζη πλέον...

Πόσοι και πόσοι όμως Ελληνες, φίλοι και θαυμασταί του Ελευθερίου Βενιζέλου, εις όλας τας γωνίας της Ελληνικής γης, εις την Βόρειον Ελλάδα και εις την γενέτειράν του, την Κρήτην, εις την Ηπειρον και την Πελοπόννησον, δεν διήρχοντο στιγμάς αγωνίας πλάι εις τα ραδιόφωνα, εις τα τηλεγραφεία και τας εγκαταστάσεις ασυρμάτων, εις τα γραφεία των εφημερίδων, αναμένοντες με Ιώβειον υπομονήν, κατηφείς και συγκεκινημένοι νέα από το Παρίσι για την πολύτιμη υγεία Εκείνου. Και πόσοι άλλοι έχοντες την εικόνα του Εθνάρχου δίπλα εις τα εικονίσματα του σπιτιού των, δεν προσηύχοντο καθʼ όλην την νύκτα και δεν έταζαν εις τη Μεγαλόχαρη και τον Αγιο Ελευθέριο βαρύτιμα τάματα για να σώσουν τον Πρόεδρο από τα νύχια του Χάρου, που επάλευε μιάν ολάκαιρη νύκτα στήθος προς στήθος με τον αετό της ελληνικής πολιτικής.

Η Αθήνα χθες εξύπνησεν έπειτα από ύπνον ολίγων μόνον ωρών, βαρύθυμη και συντετριμμένη. Ο λαός εροφούσε κυριολεκτικώς το περιεχόμενον των πρωινών εφημερίδων. Ο Βενιζέλος ψυχορραγούσε. Ο επιθανάτιος ρόγχος του διέσχιζε τους αιθέρας και έφθανε μέχρι της αγωνιώσης Ελλάδος, σαν πνοή παγερού ανέμου. Οι αθηναϊκοί δρόμοι εστέναζον. Ο Αττικός ουρανός εκαλύπτετο από γκρίζα σύννεφα. Το παν εθρήνει...

Ο Πρόεδρος την 10.50ʼ παρέδιδε το πνευμα του. Αποχαιρετούσε για στερνή φορά την Ελλάδα. Την αγαπημένη πατρίδα Του, που για το μεγάλωμά της εθυσίασε μια ζωή ολάκαιρη. Ο Βενιζέλος έσβυνεν αργά-αργά κι ο θάνατος σαν χάδι απαλό του σφαλούσε τα μάτια...

Ο Πρόεδρος παρεδίδετο εις τον αιώνιον ύπνον του. Δεν ήταν πλέον παρά ένας θρύλος.

Και κατόπιν η “Πατρίς”. Η εφημερίς αυτή που σʼ όλη τη μακρά σταδιοδρομία του ευρίσκετο στο πλευρό του Μεγάλου Αρχηγού, ανήγγειλε πρώτο το θάνατο του Εθνάρχου. Κι αμέσως αυθόρμητα υψώνονταν σʼ όλα τα μπαλκόνια της Αθήνας, μεσίστιες σημαίες με μαύρα κρέπια. Η Ελλάς από της στιγμής εκείνης είχε πληγή καιρίως από την μεγαλυτέραν εθνικήν συμφοράν του τελευταίοιυ αιώνος...

ΠΑΤΡΙΣ 19-3-1936