Είναι βαρυσήμαντον το χθες συντελεσθέν γεγονός της υπό μέλους Ελληνικής Δυναστείας, Ελληνος και τούτου, διατηρούντος δε πάντα τα εν Ελλάδι δικαιώματα και αξιώματα αυτού, διοικήσεως της ελληνικωτάτης και μαρτυρικής της Μεσογείου μεγαλονήσου.

Μετά την καθαίρεσιν της οθωμανικής κυριαρχίας εν Κρήτη, επιτευχθείσης δια των απαραμίλλων αγώνων του Χριστιανικού Λαού της Κρήτης, δια των προθύμων δε θυσιών και τελευταίον δια της αποτελεσματικής επικουρίας της Μητρός Ελλάδος τη ευμενεί δε αρωγή των τεσσάρων Μεγάλων της Ευρώπης Δυνάμεων και των πεπολιτισμένων Λαών, ο διορισμός του Ελληνος Βασιλόπαιδος, ως ανωτάτου Αρχοντος της Νήσου, εις ον, εκτείνουσαι την ευμένειαν αυτών, συνήνεσαν αι τέσσαρες Δυνάμεις, επιστέφει πάντως την εθνικήν ταύτην λύσιν και ικανοποιεί τας ευχάς του ελληνισμού.

Η έννοια της πράξεως ταύτης των Δυνάμεων είναι σαφής και ανεπίδεκτος παρερμηνείας. Τοιαύτην θεωρούσιν οι Κρήτες και πάντες οι οπουδήποτε Ελληνες, οι πανηγυρίσαντες ευφροσύνως το συμβεβηκός. Δεν είναι πράξις ή χάρις προσωπική το γενόμενον. Αι Δυνάμεις συναινέσασαι να εμπιστευθώσιν εις τον Ελληνα βασιλόπαιδα την διοίκησιν της Αυτονόμου Νήσου, άνευ εξαρτήσεως τινος από της Πύλης, και άνευ του κύρους της αναγνωρίσεως του Σουλτάνου, ενέδειξαν τον άλυτον δεσμόν, όστις υφίσταται μεταξύ Κρήτης και Ελλάδος και ανεγνώρισαν και εκύρωσαν αυτόν.

Εάν εξ ανωτέρων και γενικών πολιτικών λόγων έπρεπε κατά την διαρρύθμισιν του Κρητικού ζητήματος να τηρηθή κατά πρόσχημα το δόγμα της ακεραιότητος του Οθωμανικού Κράτους, έπρεπεν όμως να ενδειχθή συγχρόνως, ότι ο χωρισμός της Κρήτης από της οθωμανικής επικρατείας είναι οριστικός και πλήρης, ότι δε εγένετο ευπρόσδεκτος υπό τον ενεστώτα τύπον και υπό των Κρητών και υπό των λοιπών Ελλήνων, μόνον διότι περιέχει την υπόσχεσιν της προσεχούς εις ακέραιον πληρώσεως του μυχίου πόθου των Κρητών, υπέρ ού πάντες οι αγώνες αυτών. Αι Δυνάμεις, συναινέσασαι όπως αναθέσωσι την διοίκησιν της Νήσου εκείνης εις τον Ελληνα βασιλόπαιδα, εκύρωσαν προδήλως την έννοιαν ταύτην και παρέσχον τον αρραβώνα της πλήρους εθνικής αποκαταστάσεως της Νήσου. Δεν εσκέφθησαν μόνον να απολυτρώσωσι τον Κρητικόν Λαόν εκ της τυραννίας της οθωμανικής διοικήσεως. Ηθέλησαν και την λύσιν ταύτην ελληνικήν, και τους ελευθέρους θεσμούς εδαψίλευσαν εις την Κρήτην διʼ ελληνικής χειρός, συζεύξασαι ορατότερον την νήσον μετά της ελευθέρας ξηράς της Ελλάδος.

Εφεξής οι τύποι και τα προσχήματα ουδεμίαν πράγματι έχουσιν έννοιαν. Δύναται ίσως να θωπεύη την ματαιοφροσύνην της Πύλης, ότι η σημαία αυτής θα κυματίζη εις σημείον τι του λιμένος της Σούδας, αόρατον υπό των κατοίκων της Νήσου, και ότι εις αστερίσκος εκ του διαστέρου ανακτόρου-όν ευφυέστατα χαρακτηρίζει προς ημάς έγκριτος Κρής, γράφων χθες, ως τον αστέρα της Βηθλεέμ-προσκολληθείς επί της Κρητικής σημαίας, θα αναμιμνήσκη επί τινα καιρόν έτι την ψιλήν και τυπικήν εξάρτησιν. Αλλʼ αι θωπείαι αύται ομοιάζουσι προς τους παραμυθητικούς λόγους, ούς δαψιλεύομεν προς τους οικείους του αποθανόντος μετριάζουσιν ίσως και πραύνουσιν επί τινα καιρόν το άλγος, δίδοντες ευκαιρίαν εις τον χρόνον, όπως συντελέση δια της λήθης την επούλωσιν, αλλά ζωήν δεν δίδουσιν εις τον νεκρόν.

Αι βουλαί της Θείας Προνοίας και οι φυσικοί και ιστορικοί νόμοι επληρώθησαν. Η Κρήτη και υπό τον ασθενή συμβολισμόν της τουρκικής επικυριαρχίας επί της σημαίας της είναι έργω ανεξάρτητος, και η ανεξαρτησία αύτη είναι ελληνική, γνησίως εθνική. Βεβαιοί τούτο σήμερον το πρόσωπον του ανωτάτου Αρχοντος αυτής, όστις εξακολουθεί να είναι ο βασιλόπαις της Ελλάδος και εν Κρήτη, ούτω προσαγορευόμενος και εκεί. Θα επιμαρτυρήσωσι μετʼ ού πολύ εν τη ευθέτω ώρα και άλλα συμβεβηκότα, τα οποία οι άνθρωποι ονομάζομεν μοιραία, ανεξάρτητα πάσης εγκοσμίας και υλικής βουλήσεως, και προ των οποίων κύπτουσιν εν απροφασίστω υποταγή πάντες και οι κραταιότεροι.

Ευχηθώμεν νυν εις την πάγκαλον Νήσον γαλήνην, ομοφροσύνην και ευημερίαν εν τω έργω της παρασκευής προς την ώραν εκείνη, ήτις θα φέρη ευεκτούσαν υπό την μητρικήν στέγην την πολυπαθή και προσφιλή θυγατέρα.