
«Εάν υπάρχωσι πτωχοί, τούτο συμβαίνει διότι υπάρχουσι πλούσιοι, υπάρχει το κεφάλαιον…»
Τι έγραφε στον «Σοσιαλιστή» τον Μάιο του 1902 ο πρωτοπόρος σοσιαλιστής Σταύρος Καλλέργης, με αφορμή τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς
Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη [email protected]
Ο Σταύρος Καλλέργης (1865-1926), ένας ανήσυχος Κρητικός από το Χουμέρι Μυλοποτάμου, ήταν ο πρώτος που καθιέρωσε τους τιμητικούς εορτασμούς για την εργατική Πρωτομαγιά. Από νεαρός αναζήτησε απαντήσεις στις κοινωνικές αδικίες που βίωνε γύρω του, και φοιτητής ακόμη οργάνωνε διαδηλώσεις με αιτήματα, τη δωρεάν παιδεία, την ισότητα, την αδελφότητα και την κοινοκτημοσύνη. Θεωρείται ο πρώτος Έλληνας σοσιαλιστής, ο πρωτοπόρος του ευρύτερου αριστερού κινήματος στην Ελλάδα.
Τον Μάιο του 1890 ίδρυσε στην Αθήνα τον Κεντρικό Σοσιαλιστικό Σύλλογο, που αποτέλεσε τον πρώτο σοσιαλιστικό πυρήνα στην Ελλάδα, που σύντομα απλώθηκε σʼ όλη την Ελλάδα. Το ίδιο διάστημα άρχισε την έκδοση του «Σοσιαλιστή», της εφημερίδας μέσα από την οποία διέδιδε τις ιδέες του. Στο πρόγραμμα που δημοσίευσε ζητούσε, ανάμεσα στα άλλα, 8ωρη εργασία, καθιέρωση κατώτατου ορίου μισθού, Κυριακή αργία, ελευθερία έκφρασης και λόγου.
Την Πρωτομαγιά του 1891, μαζί με άλλους σοσιαλιστές, φωτογραφήθηκε συμβολικά, συμμετέχοντας με τον τρόπο αυτό στον παγκόσμιο γιορτασμό, ενώ την επόμενη χρονιά περίπου 30 σοσιαλιστές συγκεντρώθηκαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο προκειμένου να διαμαρτυρηθούν κατά του «κατά του πλουτοκρατικού αθλίου συστήματος»
Την Κυριακή 2 Μαΐου 1893 οργάνωσε την πρώτη Εργατική Πρωτομαγιά στην Ελλάδα και ύστερα από την ομιλία που εκφώνησε κατευθύνθηκε στη Βουλή όπου διάβασε ψήφισμα, το οποίο όμως ο Πρόεδρος της Βουλής αρνήθηκε να το δεχθεί. Αν και συνελήφθη για την πράξη του αυτή και καταδικάστηκε σε φυλάκιση, η ενέργειά του συνέβαλε ώστε την επόμενη χρονιά ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς να είναι ενωτικός.
Στο ψήφισμα της πρώτης απεργιακής πρωτομαγιάτικης συγκέντρωσης τα βασικά αιτήματα ήταν:
«α) Την Κυριακή να κλείωσι τα καταστήματα και τα εργοστάσια καθʼ όλην την ημέραν και οι πολίται να αναπαύονται.
β) Οι εργάται και οι μισθωτοί να εργάζονται 8 ώρες την ημέραν.
γ) Να απονέμεται σύνταξις εις τους εκ της εργασίας παθόντας και καταστάντας ανικάνους, προς συντήρησιν εαυτών και της οικογενείας των.
δ) Να καταργηθώσιν αι θανατικαί εκτελέσεις.
ε) Να καταργηθεί η διά χρέη προσωπική κράτησις και
στ) Το Διοικητικό Συμβούλιον του Κεντρικού Συλλόγου να επιδώσει το Ψήφισμα τούτο εις την Βουλήν».
Την Πρωτομαγιά του 1894, οι τρεις παρατάξεις του σοσιαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα, οι Καλλεργικοί, οι Δρακοπουλικοί κι οι Αναρχικοί πήραν απόφαση για κοινό γιορτασμό, με τεράστια επιτυχία και τη συμμετοχή 6.000 ατόμων αυτή τη φορά. Πρώτος μίλησε ο Πλάτων Δρακούλης κι ακολούθησε ο Σταύρος Καλλέργης. Το Ψήφισμα της συγκέντρωσης είχε τα παρακάτω αιτήματα:
- Κυριακή αργία
- 8ωρο
- Σύνταξη
- Κατάργηση της θανατικής ποινής
- Κατάργηση της προσωποκράτησης για χρέη.
Η συγκέντρωση τέλειωσε ειρηνικά. Έγιναν όμως αργότερα 11 συλλήψεις . Ύστερα από 4 μήνες συνελήφθη κι ο Καλλέργης. Ο εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς απαγορεύτηκε στην Ελλάδα από το 1894 και σʼ όλη την πρώτη εικοσαετία του 20ού αιώνα, με εξαίρεση το 1912 και το 1918.
Ο Καλλέργης, αφού δικάστηκε και αθωώθηκε, κατέφυγε στο Παρίσι, όπου γνωρίστηκε με τον Ζαν Ζωρές, τον Εμίλ Ζολά, τον Πιοτρ Κροπότκιν κ.α. και από όπου επέστρεψε στην Αθήνα το 1895. Απογοητευμένος από την έντονη πολεμική που δέχτηκε από πρώην συνεργάτες του, έφυγε και πήγε στην Κρήτη όπου εξελέγη πληρεξούσιος της Κρητικής Πολιτείας και έθεσε υποψηφιότητα για βουλευτής Ρεθύμνου. Στην Αθήνα ξαναγύρισε ύστερα από τρεις απόπειρες κατά της ζωής του και άρχισε να εκδίδει ξανά τον Σοσιαλιστή. Η νέα αυτή προσπάθειά του όμως απέτυχε όπως και μια εμπορική επιχείρησή του. Πέθανε το 1926 στην Κρήτη, όπου ζούσε από το 1905 και όπου είχε παντρευτεί και αποκτήσει οικογένεια, πάμπτωχος καθώς είχε ξοδέψει τη μεγάλη περιουσία που είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του για τις ανάγκες του σοσιαλιστικού κινήματος.
Από τον «Σοσιαλιστή» της Πρωτομαγιάς του 1902 αναδημοσιεύουμε κείμενα που είχαν δημοσιεύσει ο Σταύρος Καλλέργης και οι συνεργάτες του για τους σκοπούς του κινήματός τους, τα αιτήματα, αλλά και ένα ποίημα αφιερωμένο στους εργάτες.

