
Η σάτιρα του Σουρή στα 1911 όταν η Κρήτη κηρύχθηκε…χολεριασμένη, για να μην έλθουν οι βουλευτές της στην Αθήνα!
Σπάνια κείμενα του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα με την υπογραφή των κορυφαίων του πνεύματος, της τέχνης, της πολιτικής και των εθνικών αγώνων
Σπάνια κείμενα των κορυφαίων του πνεύματος, της τέχνης, της πολιτικής και των εθνικών αγώνων, γραμμένα κατά το 19ο ή στις αρχές του 20ου αιώνα, παρουσιάζομε από αυτή εδώ τη στήλη κάθε Δευτέρα. Κείμενα που είτε είχαν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά της εποχής, είτε δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Για παράδειγμα, κείμενα των μεγάλων λογοτεχνών, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης ή ο Ιωάννης Κονδυλάκης, τα οποία δεν συμπεριλαμβάνονται στις συλλογές και τα βιβλία τους.
Έτσι θα μπορέσομε να γνωρίσομε, και ενδεχομένως να βοηθήσομε στη διάσωση άγνωστων κειμένων, μεγάλων μορφών της διανόησης, της πολιτικής, των πολιτικών, επαναστατικών και κοινωνικών αγώνων της Κρήτης και των Κρητικών.
Σήμερα παρουσιάζομε ένα ακόμη φύλλο της εφημερίδα του Σουρή. «Ο Ρωμηός», που συχνά είχε θέμα της τις εξελίξεις στην Κρήτη, είτε στα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας, είτε ακόμη τις προσπάθειες των Κρητών να ενωθούν με την Ελλάδα, στη διάρκεια της περιόδου της Κρητικής Πολιτείας. Η σατιρική εφημερίδα της 3ης Δεκεμβρίου 1911 ήταν αφιερωμένη αποκλειστικά στα της Κρήτης, με αφορμή την απόφαση των συγκεντρώσεων των επαναστατών, αλλά και της Επαναστατικής Συνέλευσης, όπως είχε μετονομαστεί η Βουλή της Κρήτης, να σταλεί αντιπροσωπεία στην Αθήνα και να παρακαθίσει στις συνεδριάσεις της Βουλής των Ελλήνων, επιβάλλοντας de facto την ένωση. Σʼ αυτή την τακτική είχε εναντιωθεί ο πρωθυπουργός, ήδη, της ελληνικής κυβέρνησης Ελευθέριος Βενιζέλος, για τον οποίο η ζωή τα έφερε έτσι ώστε να αντιπαρατεθεί ακόμη και με τα όπλα στην απόφαση των μέχρι πριν 1,5 χρόνο συμμαχητών του. Ο Βενιζέλος – που φυσικά περνούσε μια από τις σκληρότερες δοκιμασίες της παρουσίας στην εθνική πολιτική σκηνή, και μάλιστα κατά το πρώτο διάστημα που έγινε πρωθυπουργός- δεν μπορούσε να δεχτεί την ένωση, καθώς απʼ τη μια τον απειλούσε με πόλεμο η Τουρκία, η οποία ακόμη είχε λόγο στα της Κρήτης, κι απʼ την άλλη οι μεγάλες δυνάμεις απειλούσαν να επέμβουν στην Ελλάδα, αν αποδεχόταν μια τέτοια εξέλιξη. Όταν τον Δεκέμβριο του 1911 με απόφαση της Επαναστατικής Συνέλευσης, στην οποία ήταν πρόεδρος ο Χατζημιχάλης Γιάνναρης, οι Κρήτες πληρεξούσιοι επιχείρησαν να ταξιδεύσουν από τη Σούδα για τον Πειραιά, συνελήφθησαν από τις ναυτικές δυνάμεις των ΜΕΔ. Τον Μάιο του 1912 επιχείρησαν το ίδιο ταξίδι, κατάφεραν να φτάσουν στην Αθήνα, αλλά φτάνοντας έξω από το ελληνικό κοινοβούλιο, εν μέσω αποθέωσης χιλιάδων κατοίκων της Αθήνας, εμποδίστηκαν από το στρατό που είχε εντολή ακόμη και να τους κτυπήσει, όπως έκανε… Ο Βενιζέλος ήξερε ότι αν εκείνη τη στιγμή έμπαιναν στη Βουλή, η Τουρκία θα κήρυττε τον πόλεμο στην Ελλάδα. Κι αυτή δεν μπορούσε να τον αντέξει. Μια ήττα ανάλογη του 1897 ήταν μπροστά στα μάτια του. Τελικά, την 1η Οκτωβρίου 1912, η Ελλάδα κήρυττε τον πόλεμο στην Τουρκία, μαζί με τις άλλες βαλκανικές χώρες, κι ο Βενιζέλος δεχόταν πανηγυρικά τους Κρήτες στη βουλή. Η τυπική ένωση ήλθε την 1η Δεκεμβρίου 1913, με την εκδήλωση στο φρούριο του Φιρκά, στα Χανιά, παρόντος του τότε βασιλέα Κωνσταντίνου και του Ελευθερίου Βενιζέλου.
Τον Νοέμβριο του 1911 οι Κρήτες πραγματοποιούσαν ένοπλες συγκεντρώσεις σʼ όλο το νησί, με στόχο να επιβεβαιωθεί η απόφαση για ένωση και την αποστολή βουλευτών στην ελληνική βουλή. Μετά την επικύρωση αυτών των αποφάσεων από την Επαναστατική Συνέλευση, ο Βενιζέλος είχε ξεκαθαρίσει ακόμη και από το βήμα της βουλής ότι δεν επρόκειτο να επιτρέψει την είσοδο των πληρεξουσίων στο ελληνικό κοινοβούλιο. Οι συμπατριώτες του όμως επέμεναν. Και τότε η ελληνική κυβέρνηση μηχανεύτηκε ένα πρωτότυπο, είναι αλήθεια, τρόπο να εμποδίσει την άφιξή τους στο λιμάνι του Πειραιά: κήρυξε την Κρήτη… χολερόπληκτη, και περίπου απέκλεισε όλους τους Κρήτες από το να ταξιδεύουν, επιβάλλοντας αποκλεισμό του νησιού και κάθαρση για μια εβδομάδα. Η σχετική διαταγή της κυβέρνησης ανακοινώθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1911, και σʼ αυτήν αναφερόταν
“Επεβλήθη πενθήμερος κάθαρσις, μη συμπεριλαμβανομένου του διάπλου, μετʼ απολυμάνσεως, εις τας εφεξής προελεύσεις εκ πάντων των λιμένων και όρμων Κρήτης εκτός των προλεύσεων εκ των λιμένων Χανίων, Ρεθύμνου, Αγ. Νικολάου και Ηρακλείου, κατά τας διατάξεις του Β.Δ περί υγειονομικών μέτρων κατά της χολέρας”.
Η… «πολιτική χολέρα» διακωμωδήθηκε από τον τύπο της εποχής, που στεκόταν στο πλάι των Κρητών. Ενώ «Ο Ρωμηός» κυκλοφόρησε στις 3 Δεκεμβρίου 1911 με τον τίτλο, «Χολέρα και στην Κρήτη / κι όλος ο κόσμος φρίττει».
«Υπομονή και σύνεσις, χολεριασμένη δούλα,
σήμερα χολερόβλητη σε θελʼ η μητερούλα»,
κατέληγε ο μεγάλος Σουρής στο πρώτο από τα τρία στιχουργήματα που περιελάμβανε στο συγκεκριμένο φύλλο.
Στη συνέχεια θα δημοσιεύσομε και τα τρία σατιρικά ποιήματά του, με μπόλικη κριτική για τον Ελευθέριο Βενιζέλο.
Η εφημερίδα προέρχεται από τη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων.
Aλέκος Α. Ανδρικάκης

