Θεωρείτε πως ο φόβος είναι η κύρια αιτία του ρατσισμού; Ο φόβος για το άγνωστο, το Άλλο;

«Ο φόβος του άλλου», που λέτε, και που υπάρχει σαν έκφραση, είναι κατά βάθος ένα ιδεολόγημα. Είναι, δηλαδή, μια ιδέα κατασκευασμένη με συγκεκριμένο σκοπό, και από αυτούς που έχουν συμφέρον να την κατασκευάσουν. Για παράδειγμα, την ξένη γυναίκα που καθαρίζει το σπίτι μας δεν την φοβόμαστε, μολονότι είναι ξένη. Κάποιοι, όμως, μας ωθούν να φοβόμαστε μια άλλη θρησκεία, μια άλλη γλώσσα, ένα άλλο ντύσιμο, τα άτομα που προσπαθούν να ενσωματωθούν. Αλήθεια, πόσο «καθαρή φυλή» είναι οι σύγχρονοι Έλληνες; Ας ψάξουν λίγο τις αρβανίτικες, βενετσιάνικες, τούρκικες, αραβικές και άλλες ρίζες τους, για να μην πούμε ότι και το πρότυπο, οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, ήταν κι αυτοί μια πανσπερμία φύλων, φυλών και λατρειών και ιδιωμάτων. Ή, ας θυμηθούμε την μετανάστευση των πάμπτωχων Ελλήνων σε Αμερική και Γερμανία τον τελευταίο αιώνα.

«Η εθνική ταυτότητα σημαίνει την ιδιότητα του μέλους ενός έθνους…η κατανόησή της εξαρτάται άμεσα από το πώς κατανοούμε το έθνος» (Π. Κιτρομηλίδης, Η Καθημερινή, 31/1/10). Όλοι γνωρίζουμε τη μεγάλη ιστορική σημασία που έχει κάθε εθνογένεση. Το ζήτημα είναι αν αντιλαμβανόμαστε το έθνος σαν ένα κλειστό στρείδι ή σαν ένα ισχυρό μηχανισμό που μπορεί να ενσωματώσει το διαφορετικό.

Προσωπικά, δεν έχω δει κανένα έθνος-στρείδι να προκόβει. Άλλωστε βρισκόμαστε μπροστά σε εντελώς καινούρια δεδομένα, που ζητούν ανοιχτό μυαλό. Γιʼ αυτό δεν θέλω να απλουστεύω. Και γνωρίζω ότι το πρόβλημα «του άλλου» είναι πολύ πιο σύνθετο· ότι, λόγου χάριν, κάτω από την Ομόνοια είναι δύσκολο να πάει μια γυναίκα μόνη της τη νύχτα, ακόμη και με αυτοκίνητο. Ό

μως αυτή η σκοτεινή πλευρά, για την οποία έχει και το κράτος βαριές ευθύνες, δεν πρέπει να παρασέρνει ολόκληρο το ζήτημα των μεταναστών. Ακριβώς όπως το ζήτημα με την εκτεταμένη καλλιέργεια του χασίς σε κάποια μέρη, δεν πρέπει να παρασέρνει ολόκληρη την Κρήτη. Οι μετανάστες, οι πρόσφυγες, οφείλουν με ορισμένες προϋποθέσεις να ενσωματωθούν σιγά-σιγά, να έχουν λόγο αλλά και να πληρώνουν φόρους, ασφάλειες, να σέβονται τους νόμους κλπ. Είναι φανερό ότι αυτοί που αντιδρούν ανήκουν στην πιο οπισθοδρομική (έως και ρατσιστική) πλευρά της κοινωνίας, αλλά και κάποιων πολιτικών κομμάτων.»