GORAN PASKALJEVIC - Ο Γιουγκοσλάβος της “τσέχικης σχολής”
Η ατμόσφαιρα και η εμπειρία
Γεννημένος το 1947 στο Βελιγράδι, ο Γκόραν Πασκάλιεβιτς σπούδασε κινηματογράφο στη φημισμένη σχολή της Πράγας FAMU την περίοδο 1967-1971, ανήκοντας στη λεγόμενη ʽτσεχική σχολήʼ των γιουγκοσλάβων σκηνοθετών. Έπειτα από διαδρομή 40 ετών, σήμερα η φιλμογραφία του απαριθμεί 15 ταινίες μεγάλου μήκους, τριάντα ντοκιμαντέρ, καθώς και ταινίες μικρού μήκους, από τι οποίες είχαμε την ευκαιρία να δούμε έξι μεγάλου και μία μικρού. Η γνωριμία μας με τον σκηνοθέτη ξεκίνησε κάπως ανησυχητικά, αφού η μικρού μήκους «Ο θρύλος του Λάποτ» («Legenda o Lapotu», 1972) είναι η ατμοσφαιρική απεικόνιση ενός παραδοσιακού βαλκανικού θρύλου κατά τον οποίο, στις αγροτικές κοινότητες οι ηλικιωμένοι που δε μπορούν να είναι πλέον παραγωγικοί λιθοβολούνται μέχρι θανάτου. Ελάχιστες λέξεις, αργοί ρυθμοί και βαριά ατμόσφαιρα μάς προδιέθεσαν για έναν απαιτητικό δημιουργό, αντίληψη που θʼ ανατρεπόταν με τις επόμενες τρεις ταινίες. Το «Απατηλό καλοκαίρι του ʽ68» («Varljivo leto '68», 1984), ο «Ναυαγοσώστης τον χειμώνα» («Cuvar plaze u zimskom periodu», 1976) και «Η Αμερική κάποιου άλλου» («Someone elseʼs America», 1995) είναι κοινωνικές σάτιρες και κομεντί, που καταφέρνουν να σχολιάσουν με πολύ έξυπνο και τρυφερό χιούμορ εξίσου τοπικές και παγκόσμιες καταστάσεις, όπως η εφηβική ζωή στο καθεστώς του Τίτο και το πάντα επίκαιρο ζήτημα της μετανάστευσης. Χαρακτηριστική φυσιογνωμία των δύο πρώτων ταινιών είναι ο Ντανίλο Στόικοβιτς στον ρόλο του γκρινιάρη αλλά κατά βάθος στοργικού πατέρα, που ενσαρκώνει τον συντηρητισμό της καθεστωτικής νοοτροπίας, φέρνοντας στον νου δικούς μας κωμικούς της παλιότερης γενιάς. Οι «Επίγειες μέρες που γοργά κυλούν» («Zemaljski dani teku», 1979) είναι ένας φόρος τιμής στην ʽτρίτηʼ ηλικία μέσα από την απεικόνιση ενός γηροκομείου, με πρωταγωνιστές τους ίδιους τους τροφίμους. Με την «Πυριτιδαποθήκη» («Bure baruta», 1998) και το «Όνειρο χειμωνιάτικης νύχτας» («San zimske noci», 2004) πήραμε μια μεγαλύτερη γεύση των ικανοτήτων του σκηνοθέτη να ισορροπεί περίπλοκα συναισθήματα με υποδειγματική εκφραστική λιτότητα και εσωτερικό συναίσθημα. Πρόκειται για τα δύο μέρη της τριλογίας αφιερωμένης στη σημερινή Σερβία, μέσα από τις ιστορίες ανθρώπων που αδυνατούν να ορθοποδήσουν προσωπικά και κοινωνικά, καθώς οι προσπάθειές τους υπονομεύονται από τραγικές συνθήκες και συμπτώσεις.
Αυτό το άρθρο έχει συνέχειες