
Το όνομα του Παντελή Βούλγαρη είναι ταυτισμένο με τον λεγόμενο Νέο Ελληνικό Κινηματογράφο, μια τάση που ξεκίνησε από νέους δημιουργούς στα τέλη της δεκαετίας του ʼ60 και εδραιώθηκε την επόμενη, δίνοντας νέες κατευθύνσεις στο ελληνικό σινεμά.
Ο Βούλγαρης είναι από τους λίγους δημιουργούς που παρέμειναν ενεργοί στη διάρκεια των χρόνων μετά τη δύση του Ν.Ε.Κ., με φιλμογραφία που μεταξύ άλλων αριθμεί σήμερα 11 μεγάλου μήκους ταινίες, οι οποίες επικεντρώνονται πρωτίστως στον άνθρωπο και στον αγώνα του να κατακτήσει την ελευθερία (έκφρασης, δημιουργίας, επιλογής) και την αγάπη (ξεκολλώντας από τη μοναξιά, την ανάγκη, τις συμβάσεις). Ακόμη κι όταν στο έργο του εισέρχονται κοινωνικές και πολιτικές παράμετροι, ο Βούλγαρης παραμένει μετριοπαθής, χωρίς να ξεχνά ότι ο κοινός παρονομαστής όλων των ανθρώπινων υποθέσεων είναι ο ίδιος ο άνθρωπος.
Τον συναντήσαμε στο στέκι του στα Εξάρχεια για να μιλήσουμε σχετικά με την καινούρια του ταινία, «Ψυχή βαθιά», η οποία, όπως και οι προηγούμενες, ήταν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα γεγονότα της ετήσιας εγχώριας παραγωγής, προκαλώντας συζητήσεις σχετικά με την απεικόνιση του ελληνικού Εμφυλίου, μιας από τις τραγικότερες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Φυσικά, δε θα μπορούσαμε να παραβλέψουμε τον καινούριο ιστορικό κύκλο που ανοίγουν οι Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη, σχεδόν 40 χρόνια μετά την απόπειρα της δικής του γενιάς νʼ αλλάξει τα πράγματα, με τα παιδιά του να κάνουν πλέον την επανάσταση αλλά κι εκείνον να συμπαρίσταται ενεργά.
“Π”: Οι ταινίες για τον εμφύλιο απαρτίζουν μια φτωχή κινηματογραφική κατηγορία, ποσοτικά και ποιοτικά. Εσείς τι προσδοκούσατε να προσθέσετε σʼ αυτή;
Όταν συνδέομαι με κάτι δυναμικά και ουσιαστικά, κάτι που μου κεντρίζει το ενδιαφέρον να το ψάξω καταρχήν σαν πολίτης και μετά σαν σκηνοθέτης, δε σκέφτομαι τι κενό μπορει να καλύψει. Είναι μια ανάγκη δικιά μου, και αυτό συνέβη με την τελευταία ταινία. Ήρθα σʼ επαφή με το θέμα όταν πήγα στην Καστοριά το ʼ97 για να βρω χώρους για τις «Νύφες». Από ένα ταξίδι τριών ημερών ξεκίνησε, επειδή άκουσα ιστορίες, είδα τον Γράμμο και το Βίτσι, γιατί δεν την ήξερα την εποχή παρόλο που είμαι της επόμενης γενιάς. Δεν ήξερα λεπτομέρειες, τη διαδικασία, τις πολιτικές ή τις ανάγκες. Αυτό προσπάθησα να το καλύψω καταρχήν μόνος μου, διαβάζοντας και κουβεντιάζοντας, συναντώντας ιστορικούς αλλά και ανθρώπους που έζησαν την εμπειρία αυτή, και χωρίς να έχω πρόθεση ντε και καλά να κάνω μια ταινία. Φυσικό ήταν μετά από τόσα χρόνια δουλειάς να καταλήξω σε μια ταινία, αλλά επειδή συναντούσα προβλήματα, αρνήσεις από χρηματοδότες παραγωγούς, έλεγα κι αν δε γίνει η ταινία εγώ το χρέος μου το ʽκανα- διάβασα.
Έτσι, δεν ήθελα να καλύψω ένα κομμάτι που είχαν αφήσει οι προηγούμενες ταινίες, γιατί αυτές είναι φιλότιμες προσπάθειες, έγιναν πολύ κοντά στην άρση της λογοκρισίας μετά το ʼ74, και για λόγους οικονομικούς οι ταινιες είχαν αυτό που λέμε περιορισμένη ματιά πάνω στον εμφύλιο. Αυτό που ήθελα να καταθέσω στην ταινία ήταν η φιλοσοφική μου συγκίνηση και οι προσωπικές μου απόψεις πάνω σʼ αυτή την τραγωδία.
“Π”: Οι οποίες απʼ ό,τι φαίνεται στην ταινία αφορούν την ανθρώπινη πλευρά της και λιγότερο την πολιτική, στάση που δημιούργησε αντιδράσεις εκ μέρους όσων περίμεναν από σας μια πολιτική δήλωση.
Επειδή έχω ξανα-υποστεί τέτοιου είδους αντιδράσεις, στο «Happy day» στα «Πέτρινα χρόνια» και στον «Ελευθέριο Βενιζέλο», όταν ξεκινώ να κάνω μια ταινία δε λαμβάνω υπʼ όψιν μου ποιες θα είναι οι αντιδράσεις ενός φορέα πολιτικού. Φαντάζομαι ότι θα συζητηθεί αυτό το πράγμα αλλά δεν το λαμβάνω υπʼ όψιν μου να βάλω περιθώρια, κατευθύνσεις και γραμμές ούτως ώστε να τα ʽχω καλά. Αναλαμβάνω απόλυτα το ρίσκο. Απλώς αυτό που έχει συμβεί τώρα είναι το πόσο καθυστερημένα αντιδρούν σʼ ένα θέμα που παρέμενε κλειστό, απόλυτα ασφαλές σε ντουλάπια και σε αρχεία, και τα οποία κανένας δεν αισθάνθηκε την πρόκληση να τα ψάξει. Κι απʼ την άλλη μεριά αυτή είναι και η ομορφιά της τέχνης. Δηλαδή με μια ταινία μπορεί να ξεσηκώσει συζητήσεις, αντιθέσεις κτλ. Αυτό που καταθέτω δηλαδή δε θα το άλλαζα επειδή αισθάνομαι ότι θα υπάρχουν αντιδράσεις, να μη σου πω ότι είμαι και περήφανος γιʼ αυτές.
Ένας λόγος που οι παραγωγοί στην αρχή δε μπαίναμε στην ταινία είναι επειδή λέγανε “ποιον ενδιαφέρει αυτή η ταινία;”. Όντως, ποιον ενδιαφέρει αφού έχουν περάσει 60 χρόνια; Σπανίως οι εφημερίδες ή οι τηλεοράσεις θʼ αναφερθούν με την αφορμή ενός ιστορικού βιβλίου μια μέρα και μετά ξεχάστηκε το πράγμα. Αυτό που αισθάνομαι είναι ότι υπάρχουν πλευρές που δε θα ʽθελαν να ξανακουβεντιαστεί το θέμα ή αισθάνομαι ότι υπάρχει μια κατεύθυνση που δε συζητιέται ως διαφορετική.

