Ξεκινώντας από τα πρώτα βήματα της καριέρας σας, σπουδάσατε ανθρωπολογία και μεταπηδήσατε στον κινηματογράφο;

Όχι, ξεκίνησα ανάποδα, ως δημοσιογράφος ήδη από το σχολείο, κι αργότερα δημοσίευα κριτικές τζαζ. Έφυγα από το Όρχους και μετακόμισα στην Κοπεγχάγη όπου συνέχισα στη δημοσιογραφία για 10 χρόνια, ως πολιτιστικός συντάκτης με ειδικότητα την κριτική τζαζ, γράφοντας επίσης για τον κινηματογράφο, το θέατρο και τα εικαστικά. Εκείνη την περίοδο μʼ ενδιέφεραν πολύ οι νέες μορφές τέχνης, όπως η Pop Art, το Living Theatre, κ.α. Τότε αποφάσισα να σπουδάσω Ανθρωπολογία, επειδή ήθελα νʼ ασχοληθώ και με τον κινηματογράφο, και σκέφτηκα ότι είχα την ίδια περιέργεια με τους ανθρωπολόγους. Σκέφτηκα λοιπόν ότι θα μπορούσα να δανειστώ δικές τους μεθόδους στον τρόπο παρατήρησης των ανθρώπων και του κόσμου. Έτσι, γράφτηκα στο πανεπιστήμιο ενώ δούλευα ως δημοσιογράφος. Ήταν απλώς μια προσπάθεια να αποκομίσω μεθόδους, κι έτσι γνώρισα τη δουλειά ανθρώπων όπως ο Κλωντ Λεβί-Στρως και ο Μπρόνισλαβ Μαλινόφσκι, ο οποίος με επηρέασε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον.

Ποτέ δεν πήρα τον εαυτό μου στα σοβαρά ως ανθρωπολόγο. Από την ανθρωπολογία πρόεκυψε περισσότερο μια αισθητική τακτική. Χρησιμοποιώ τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπολογία παρατηρεί τον άνθρωπο, προς όφελος του κινηματογραφικού μου έργου. Ποτέ αντίστροφα. Ποτέ δεν ήθελα να κάνω μια σπουδαία ανθρωπολογική μελέτη. Θέλω να χρησιμοποιήσω την περιέργεια του ανθρωπολόγου για να μελετήσω τον άνθρωπο μέσω του κινηματογράφου. Αυτό είναι ξεκάθαρο στη «Ζωή στη Δανία», όπου εξετάζω τη ζωή στην ίδια μου τη χώρα σαν να είμαι ένας εξωγήινος μελετητής, σαν η ζωή στη Δανία να είναι κάτι εξαιρετικά περίεργο. Αυτό είναι το φιλμ που δείχνει πιο παραστατικά την πρόθεσή μου να απομονώσω ενέργειες και ανθρώπους σα να είναι κάτω από μικροσκόπιο. Αυτή είναι η πιο ισχυρή αισθητική ιδέα στη δουλειά μου, και στην οποία έχω επιστρέψει πολλές φορές στη διάρκεια της φιλμογραφίας μου. Ακόμη και στην ταινία που γυρίζω τώρα, «The erotic human», επιστρέφω σʼ αυτή την ανθρωπολογικού τύπου όψη της ζωής, προσπαθώντας να μάθω τι συμβαίνει εδώ, προσποιούμενος ότι δεν ξέρω. “Δε γνωρίζω τίποτα αλλά θέλω πολύ να μάθω”.

Πότε η αυτή η ανθρωπολογική περιέργεια συνέκλινε με την αγάπη σας για τον κινηματογράφο; Γιατί αποφασίσατε να την εκφράσετε μέσω του σινεμά;

Η πρώτη μου ποιητική συλλογή εκδόθηκε το 1962 και πάντα προσέγγιζα τον κινηματογράφο, έγραφα γιʼ αυτόν, έβλεπα ταινίες του Γκοντάρ, μʼ άρεσε η ιδέα να χειρίζομαι μια κάμερα. Μέσω ενός φίλου γνώρισα έναν νεαρό οπερατέρ, συνομήλικό μου, με τον οποίο είχαμε την ίδια κριτική στάση προς το σύγχρονο δανέζικο σινεμά, το οποίο αντιπαθούσαμε, είτε ήταν μυθοπλασία είτε ντοκιμαντέρ. Έπρεπε να επανεκτιμήσουμε το όλο πράγμα. Ήμασταν υπερόπτες καλλιτέχνες, που δεν προερχόμασταν από τον κινηματογράφο, κι είπαμε ότι θέλουμε νʼ αλλάξουμε τα πάντα στο σινεμά.

Δεν έλαβα κινηματογραφική εκπαίδευση, ξεκίνησα να κάνω ταινίες χωρίς λεφτά και η πρώτη επαγγελματική προσπάθεια ήταν το «The perfect human», χάρη σʼ έναν διορατικό παράγωγο που είδε τις δύο πρώτες ταινίες μου και έκρινε ότι είχα λίγο ταλέντο, οπότε αποφάσισε να μου δώσει την ευκαιρία να κάνω μια ταινία υπό κανονικές οικονομικές συνθήκες. Η ταινία έγινε αμέσως διεθνής επιτυχία, βραβεύτηκε σε φεστιβάλ, και από εκείνη τη στιγμή δεν είχα κανένα πρόβλημα πια στη χρηματοδότηση των ταινιών μου. Παρότι ακολούθησαν κι άλλες επιτυχίες, διατήρησα μια πειραματική προσέγγιση στον κινηματογράφο μέχρι σήμερα. Ποτέ δεν ήθελα να είμαι σκηνοθέτης του κύριου ρεύματος (mainstream), ποτέ δε σκέφτηκα το κοινό. Θέλησα να κάνω ταινίες που ήταν διαφορετικές, χωρίς να έχω ποτέ τη φιλοδοξία ενός μεγάλου κοινού. Είμαι ευχαριστημένος με ένα μικρό αλλά σταθερό κοινό, που υπάρχει σε πολλές χώρες όπως οι Η.Π.Α., η Βρετανία, η Ισπανία. Νομίζω ότι οι ταινίες μου δεν περιορίζονται στο δανέζικο κοινό, αλλά σίγουρα απευθύνονται σε περιορισμένο, κινηματογραφόφιλο κόσμο, το οποίο δεν έχω τη φιλοδοξία να διευρύνω.

Κατά καιρούς στη διάρκεια της καριέρας σας εναλλάσσατε διαφορετικούς ρόλους, όπως, για παράδειγμα, κριτικού και καλλιτέχνη. Σας φάνηκε ποτέ αυτό καθόλου αντιφατικό;

Όχι, μʼ αρέσει η εναλλαγή ανάμεσα στους ρόλους. Εξάλλου, νομίζω υπάρχει μια σταθερή συνέχεια στη δημιουργία ταινιών. Όπως βλέπετε, έχω κάνει 45 ταινίες, αρχίζοντας το 1963. Στη διάρκεια μιας πολύ παραγωγικής περιόδου, έκανα παραπάνω από μια ταινία τον χρόνο.

Το «The erotic human» τι θα αφορά; Θα μοιάζει με το «The perfect human»; Θα είναι εξίσου αφηρημένο;

Θα είναι το πιο “άγριο” φιλμ που έχω κάνει. Θα είναι μεγάλου μήκους, και θα συνδυάζει μυθοπλασία και ντοκιμαντέρ. Θα έχει κεντρικό χαρακτήρα έναν ανθρωπολόγο που μελετά διαφορετικές εκφάνσεις του ανθρώπινου ερωτισμού, και ταξιδεύει στον Παναμά, στη Βραζιλία, στην Αϊτή, στη Σενεγάλη, στο Λάος, στις Φιλιππίνες, στην Ιταλία, στην Ανατολική Ευρώπη, στο Παρίσι και αλλού, προσπαθώντας να βρει παραδείγματα για να συγκρίνει και να βγάλει συμπεράσματα. Προσεγγίζει το θέμα με αφέλεια. Δεν ξέρει αλλά επιθυμεί να μάθει, ως συνήθως. Δεν παύει όμως να είναι ανθρώπινο ον, οπότε παρότι προσπαθεί να μελετήσει το αντικείμενό του ψυχρά κι αποστασιοποιημένα, κάτι συμβαίνει και καταργείται αυτή η απόσταση.

Πρόκειται για μια ταινία, η ιδέα της οποίας πρόεκυψε πριν από δέκα χρόνια, από έναν δανό παράγωγο. Την παραμέρισα για ένα διάστημα, μετά έγιναν οι «Πέντε δοκιμασίες», οπότε βρέθηκε ακόμα μια δικαιολογία για να καθυστερήσει. Δε σκοπεύω να γυρίσω μια πορνογραφική, αλλά μια φιλοσοφική και ίσως ποιητική ταινία, κάτι που είναι δύσκολο. Ο Λαρς φον Τρίερ έπαιξε σημαντικό ρόλο στην υλοποίησή της, ενθαρρύνοντάς με. Για ένα διάστημα είχα παραιτηθεί από το σχέδιο, εξαιτίας του σκανδάλου που δημιουργήθηκε στη Δανία από την αυτοβιογραφία μου, και είπα ότι δεν υπάρχει περίπτωση να συνεχίσω. Ο Τρίερ έγραψε μια επιστολή στον τύπο λέγοντας “αφήστε τον Γιόργκεν Λετ να κάνει τη σημαντικότερη ταινία του”, αναλαμβάνοντας καθήκοντα παραγωγού. Πλέον έχουν τελειώσει τα γυρίσματα και έχουν ήδη μονταριστεί κάποια τμήματα. Έτσι, πιστεύω ότι αυτή η ταινία είτε θα με σκοτώσει είτε θα γίνει η σημαντικότερή μου.