
Η αλλαγή στον τρόπο που βλέπουμε τον δίπλα μας μπορεί να έρθει και μέσα από μία κινηματογραφική ταινία, «το σινεμά διαμορφώνει μόδες, τάσεις και σίγουρα αλλάζει νοοτροπίες, μπορεί να σου κάνει την πρόοδο οπισθοδρομισμό και τον οπισθοδρομισμό πρόοδο», επισημαίνει η διδάκτωρ του τμήματος ΜΜΕ και Κινηματογράφου του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νίνα Βελιγραδή.
Η Ν. Βελιγραδή θα ανοίξει την αυλαία των Πολιτιστικών Αγώνων του Δήμου Ηρακλείου με το τριήμερο σεμινάριό της με θέμα «Η Ετερότητα στον Ελληνικό κινηματογράφο» που αφορά σε τρεις κοινωνικές ομάδες, τους μετανάστες, τη γυναίκα και τους ομοφυλόφιλους. «Σε πολλές περιπτώσεις η διαφορετικότητα τιμωρείται και ελάχιστοι είναι οι σκηνοθέτες που τόλμησαν να μιλήσουν με ειλικρίνεια για την ράτσα μας», σημειώνει, στη συνέντευξη που παραχώρησε στην «Π».
Η Ν. Βελιγραδή μιλάει για το Νίκο Ξανθόλουλο, την «κυρίαρχη φιγούρα της φτωχολογιάς και της κιτς αισθητικής», τη Μελίνα Μερκούρη, «η Στέλλα καταργεί όλα τα πρότυπα της παραδοσιακής γυναίκας», και την παρουσία των ομοφυλόφιλων στις ελληνικές ταινίες περασμένων δεκαετιών, «αυτό που υπήρχε ήταν κάποια ψήγματα άφυλης γελοιότητας, όπως ο Σταύρος Παράβας και κάποιοι υστερικοί μόδιστροι, όπως ο Χρόνης Εξαρχάκος», λέει χαρακτηριστικά.
Η Ν. Βελιγραδή σημειώνει πως «είναι υπερβολικά υποκριτικό στην χώρα της Επιδαύριας τραγωδίας του Οιδίποδα και της Μήδειας να αρνούμαστε πεισματικά τις κατά πολύ πιο ανώδυνες τραγωδίες μόνο και μόνο και μόνο επειδή είναι σημερινές».
Η συνέντευξη που παραχώρησε στην «Π» έχει ως εξής:
Ένας σκηνοθέτης ή σεναριογράφος καταπιάνεται εύκολα με το διαφορετικό;
«Καλύτερα να μιλήσουμε για την Ελλάδα διότι στο εξωτερικό τα πράγματα είναι πολύ «διαφορετικά». Σε πολλές περιπτώσεις η διαφορετικότητα τιμωρείται και ελάχιστοι είναι οι σκηνοθέτες που τόλμησαν να μιλήσουν με ειλικρίνεια για την ράτσα μας. Στην περίπτωση του μετανάστη, ο Αγγελόπουλος ήταν αυτός που έκανε την πρώτη ουσιαστική ταινία για την μετανάστευση (Αναπαράσταση, 1970) και μάλιστα στα δύσκολα χρόνια της χούντας, την στιγμή που μέχρι τότε το διασπορικό ελληνικό σινεμά εστιαζόταν στο μελό του Ξανθόπουλου.
Στο θέμα «γυναικεία ετερότητα», η πιο ειλικρινής ταινία που έγινε μέχρι σήμερα ήταν η «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη, όλες οι υπόλοιπες απεικονίζουν είτε το πρότυπο της Μητέρας είτε το πρότυπο της Ετέρας, και για πρώτη φορά βλέπουμε μια γυναίκα να αρθρώνει λόγο και επιθυμία και να ορθώνει ανάστημα απέναντι σε μια άκρως πατριαρχική κοινωνία.
Όσον αφορά το θέμα της ομοφυλοφιλίας, τα πράγματα είναι από ανύπαρκτα έως τραγικά. Ελάχιστοι είναι οι δημιουργοί που τόλμησαν να καταπιαστούν με το γκέι σινεμά και οι περισσότεροι από αυτούς, ούτε ειλικρινείς υπήρξαν ούτε έμοιαζαν να ξέρουν τι κάνουν. Για παράδειγμα, το «Στρέιτ Στόρι» των Κυριακίδη/Μουρίκη προσπαθεί να αντιστρέψει μια πραγματικότητα για να δείξει μια άλλη πραγματικότητα με αποτέλεσμα να μη βγαίνει καμία πραγματικότητα. Στις μέρες μας το ομοφυλοφιλικό σινεμά έχει γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης γιατί ξέρουν ότι δημιουργεί ντόρο. Η Ελλάδα είναι μία ιδιαίτερα κλειστή κοινωνία που δεν έχει ξεπεράσει ακόμα το ταμπού της μοιχείας πόσο μάλλον να μιλήσει με σοβαρότητα για την διαφορετικότητα στη σεξουαλικότητα».
Ποιες «παγίδες» μπορεί να κρύβονται πίσω από αυτή την επιλογή- όπως το να προσβάλλεται η συγκεκριμένη ομάδα;
«Στιγματισμός ηθοποιού από ρόλο, για παράδειγμα ποτέ δεν καταφέραμε να διακρίνουμε το ταλέντο της Μερκούρη αφού και στους μετέπειτα ρόλους της φορούσε την περσόνα της «Στέλλα». Επίσης, ο ξανθός άγγελος στο «Θάνατος στη Βενετία» του Βισκόντι δεν κατάφερε να κάνει κάτι το αξιόλογο ως ηθοποιός.
Καθημερινά νέοι, ταλαντούχοι δημιουργοί βρίσκουν τις πόρτες κλειστές από τις επιχορηγήσεις, εξαιτίας της προκλητικής θεματικής της ταινίας τους. Είναι υπερβολικά υποκριτικό στην χώρα της Επιδαύριας τραγωδίας του Οιδίποδα και της Μήδειας να αρνούμαστε πεισματικά τις κατά πολύ πιο ανώδυνες τραγωδίες μόνο και μόνο και μόνο επειδή είναι σημερινές.
Όμως, ο μεγαλύτερος κίνδυνος που κρύβεται πίσω από την κινηματογραφική αποτύπωση της ετερότητας είναι το ίδιο το φιλμικό κείμενο και ο αντίκτυπος του στον θεατή. Το σινεμά της ετερότητας έχει την μεγάλη ευθύνη να δομήσει ένα κόσμο ευτυχίας χωρίς ενοχές για τον οποιοδήποτε καταπιεσμένο μετανάστη, γυναίκα ή ομοφυλόφιλο».
Μιλάτε για τρεις κοινωνικές ομάδες (μετανάστες, γυναίκες και ομοφυλόφιλοι). Ποιο είναι το πιο «εύκολο» θέμα, με το οποίο ασχολείται κάποιος σήμερα στον κινηματογράφο;
«Σίγουρα και τα τρία θέματα έχουν τις δυσκολίες τους και όλα έχουν να κάνουν με τον τρόπο που τα προσεγγίζεις και την συγκεκριμένη ιστορική στιγμή που απευθύνεσαι. Στις μέρες μας, αν είσαι πολιτικά ορθός θα μπορούσαμε να πούμε το πιο ανώδυνο είναι η γυναικεία ετερότητα. Στη συνέχεια, είναι ο μετανάστης που αν η παρουσία του βρίσκεται στο χώρο εργασίας τότε δεν ενοχλεί, αν όμως μπει στην κρεβατοκάμαρα τότε θα προκαλέσει αντιδράσεις. Τελευταίος στη σειρά είναι ο ομοφυλόφιλος στον οποίο δεν έχει επιτραπεί ούτε μία στιγμή κινηματογραφικής ευτυχίας μέσα από τον έρωτα».

