- Πόσο έχει προχωρήσει η επιστήμη στην αντιμετώπιση των αιματολογικών κακοηθειών;

Οι πιο συχνές αιματολογικές κακοήθειες είναι τα λεμφώματα και οι λευχαιμίες (οξείες και χρόνιες). Τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει αλματώδης πρόοδος στην αντιμετώπισή τους, με εισαγωγή στη θεραπευτική όχι μόνο κλασικών χημειοθεραπευτικών φαρμάκων, αλλά και μικρών μορίων που δρουν σε μονοπάτια που σχετίζονται με την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό των κακοήθων κυττάρων, μονοκλωνικών αντισωμάτων, ανοσοτροποποιητικών μορίων και ανοσολογικά τροποποιημένων κυττάρων. Επίσης, έχουν βελτιωθεί οι τεχνικές μεταμόσχευσης (αυτόλογης και αλλογενούς), ενώ παράλληλα υπάρχει η δυνατότητα χρησιμοποίησης, εκτός από τον μυελό των οστών, αίματος του ομφάλιου λώρου”.

- Ποιες είναι στην εποχή μας οι θεραπείες αιχμής;

“Σε ερευνητικό επίπεδο, θεραπεία αιχμής θεωρείται η ανοσοθεραπεία με χρήση τροποποιημένων Τ-λεμφοκυττάρων, όπως ανακοινώθηκε πρόσφατα από επιστήμονες του Αντικαρκινικού Ερευνητικού Κέντρου “Φρέντ Χάτσινσον”. Πρόκειται για Τ-λεμφοκύτταρα του ίδιου του ασθενούς που τροποποιούνται ώστε να εκφράζουν ειδικούς υποδοχείς στην επιφάνειά τους που αναγνωρίζουν στοιχεία των κυττάρων της λευχαιμίας/λεμφώματος, με αποτέλεσμα να αλληλεπιδρούν μαζί τους και να τα θανατώνουν. Η θεραπεία αυτή βέβαια θα εφαρμόζεται σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στις θεραπείες πρώτης γραμμής ή έχουν υποτροπιάσει και χρειάζεται ακόμα χρόνο για να χρησιμοποιηθεί ως ρουτίνα.

Θεραπείες αιχμής που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή πράξη ως ρουτίνα, πέρα από τα χημειοθεραπευτικά, είναι φάρμακα που δρουν σε σηματοδοτικά μονοπάτια και μηχανισμούς που σχετίζονται με τον πολλαπλασιασμό και την επιβίωση των κακοήθων κυττάρων. Τα φάρμακα αυτά θανατώνουν τα κακοήθη κύτταρα χωρίς να έχουν τις γνωστές παρενέργειες της χημειοθεραπείας, συχνά χορηγούνται από το στόμα κι έτσι ο ασθενής δεν χρειάζεται να νοσηλεύεται. Το πιο κλασικό παράδειγμα είναι η χρόνια μυελογενής λευχαιμία που θεραπεύεται πλέον πλήρως με χάπια καθώς και η Οξεία Προμυελοκυτταρική Λευχαιμία. Ασθενείς με τα νοσήματα αυτά κάποτε κατέληγαν αν δεν μεταμοσχεύονταν.

Άλλες θεραπείες είναι μονοκλωνικά αντισώματα που αναγνωρίζουν κύτταρα που έχουν στην επιφάνειά τους συγκεκριμένες πρωτεΐνες και θανατώνουν αρκετά εκλεκτικά τα κακοήθη αλλά όχι τα φυσιολογικά κύτταρα του οργανισμού. Υπάρχει μεγάλη ποικιλία αντισωμάτων για διάφορες μορφές λεμφωμάτων (Hodgkin και μη-Hodgkin) και λευχαιμιών.

Τέλος, υπάρχουν ανοσοτροποποιητικά φάρμακα που προκαλούν θάνατο στα κακοήθη κύτταρα αλλάζοντας τη συμπεριφορά του περιβάλλοντός τους. Τέτοια φάρμακα αποτελούν σήμερα τη βάση της θεραπείας του πολλαπλού μυελώματος, μιας συχνής αιματολογικής κακοήθειας που άλλοτε αντιμετωπιζόταν μόνο με διπλή μεταμόσχευση.

Βέβαια, η σταθεροποίηση της θεραπείας σε ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών με αιματολογικές κακοήθειες εξακολουθεί να επιτυγχάνεται μόνο με μεταμόσχευση με αιμοποιητικά κύτταρα είτε από τον ίδιο τον ασθενή ή από φυσιολογικούς δότες ή από ομφάλιο λώρο. Γιʼ αυτό οι αιματολόγοι σε όλο τον κόσμο επιμένουμε στη μεγάλη σημασία της δωρεάς μυελού και ομφάλιου λώρου για δημόσια χρήση”.

- Ποιο είναι σήμερα το επίπεδο περίθαλψης για τους καρκινοπαθείς στη χώρα μας;

“Το επίπεδο περίθαλψης των ασθενών με αιματολογικές κακοήθειες στη χώρα μας είναι υψηλό, τελείως αντίστοιχο με αυτό των προηγμένων χωρών του κόσμου. Οι ασθενείς μας λαμβάνουν τις θεραπείες που προβλέπουν οι διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές για το κάθε νόσημα. Η νομοθεσία, μάλιστα, παρέχει και τη δυνατότητα πρώιμης πρόσβασης σε φάρμακα που έχουν λάβει θετική γνώμη από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων και δεν έχουν έρθει ακόμα στην Ελλάδα επισήμως. Επίσης, εφόσον το επιθυμούν, ασθενείς με συγκεκριμένα νοσήματα και συγκεκριμένα χαρακτηριστικά μπορούν να εντάσσονται σε διεθνείς κλινικές μελέτες για δυνατότητα θεραπείας με φάρμακα που δεν έχουν ακόμα κυκλοφορήσει στην Ελλάδα ή στην Ευρώπη.

- Ποια είδη καρκίνων συνεχίζουν να έχουν δύσκολη αντιμετώπιση και ποια καλύτερη εξέλιξη;

“Καλή εξέλιξη έχουν κακοήθειες όπως τα λεμφώματα, η νόσος Hodgkin, το Πολλαπλούν μυέλωμα, ενώ εξακολουθεί να υπάρχει πρόβλημα σε ασθενείς με οξεία λευχαιμία. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι από τη φύση της η οξεία λευχαιμία είναι πολύ επιθετικό νόσημα και συχνά οι ασθενείς πεθαίνουν στην οξεία φάση πριν καν λάβουν θεραπεία ή τις πρώτες ημέρες μετά την έναρξη της θεραπείας. Ο θάνατος προκαλείται από λοιμώξεις ή αιμορραγίες διότι οι ασθενείς δεν έχουν καθόλου άμυνα ή φυσιολογικά κύτταρα, καθώς το αίμα τους έχει αντικατασταθεί από λευχαιμικά κύτταρα. Ασθενείς με οξεία λευχαιμία που επιβιώνουν στην οξεία φάση, κατηγοριοποιούνται με βάση προγνωστικούς δείκτες και εφόσον είναι κακής πρόγνωσης πρέπει να οδηγηθούν σε μεταμόσχευση από δότη ή από ομφάλιο λώρο”.

- Οι προληπτικές εξετάσεις σημαίνουν απαραίτητα έγκαιρη διάγνωση και σίγουρη θεραπεία;

“Η διάγνωση των αιματολογικών κακοηθειών γίνεται συνήθως με την απλή γενική αίματος. Δεν υπάρχει ειδική προληπτική εξέταση και πολύ συχνά η πρώιμη διάγνωση δεν αλλάζει το θεραπευτικό αποτέλεσμα”.