Πόσο σημαντική είναι η επίδραση ενός εκπαιδευτικού στον χαρακτήρα ενός παιδιού;

«Χρόνια ολόκληρα καρφωμένοι στα θρανία ακίνητοι ακούγαμε το δάσκαλο. Αυτός μιλούσε, μονολογούσε αδιάκοπα, αυτός σκεπτόταν…. Ποτέ δε σταθήκαμε μόνοι μας απέναντι στα πράγματα, ανάμεσά τους και σε μας μπερδευόταν πάντα ο δάσκαλος….. Αυτός εξηγούσε, αυτός ενεργούσε, αυτός παντού ήταν το κέντρο», έλεγε ο Αλέξανδρος Δελμούζος.

Πιστεύω ότι το έργο του δασκάλου όλων των βαθμίδων δεν υπήρξε ποτέ άλλοτε τόσο δύσκολο, όσο την εποχή που διανύομε. Καθημερινά εμφανίζονται με ταχύτητα φωτός πνευματικά και υλικά αγαθά, τα οποία επιδρούν θετικά ή αρνητικά στην ψυχή του παιδιού και τα οποία το παιδί καλείται νʼ αφομοιώσει, επίσης, σε χρόνο φωτός. Παρʼ όλες όμως τις ταχύτατες, κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές των τελευταίων χρόνων ο ρόλος του εκπαιδευτικού δεν κατέστη, τουλάχιστον ακόμη, ανενεργός μέσα στη σχολική τάξη.

Πριν μιλήσομε, όμως, για την επίδραση που μπορεί να έχει ένας εκπαιδευτικός στη διαμόρφωση του χαρακτήρα ενός παιδιού θα πρέπει νʼ αναφερθούμε στο πώς επιτελεί το σημερινό, σύγχρονο σχολείο τις κοινωνικές του λειτουργίες και τις λειτουργίες ανάπτυξης και εξέλιξης της προσωπικότητας του μαθητή και ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας σήμερα.

Αν λάβομε υπʼ όψιν ότι τα περισσότερα γνωστικά αντικείμενα του αναλυτικού προγράμματος δεν προσελκύουν το ενδιαφέρον του μαθητή και τον αποθαρρύνουν από την ενεργητική, συμμετοχική, μαθησιακή διαδικασία, τότε καταλαβαίνετε ότι ο εκπαιδευτικός καλείται να παίξει έναν πολύ δύσκολο ρόλο. Πρέπει να εμπλουτίσει τα αντικείμενα αυτά, ώστε να τα καταστήσει ενδιαφέροντα και ελκυστικά και να δημιουργήσει την ανάλογη, παιδαγωγική ατμόσφαιρα μέσα στην οποία θα εργασθούν, θα κοινωνικοποιηθούν και θα εμπιστευθούν τον δάσκαλο οι μαθητές. Πιστεύω, επίσης, ότι η επίδραση που μπορεί να έχει ο δάσκαλος στους μαθητές εξαρτάται κατά πολύ από τη σχέση σχολείου-οικογένειας. Το παιδί από την αρχή της ζωής του επηρεάζεται καθοριστικά από την οικογένεια και από το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό περιβάλλον στο οποίο ζει. Τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού είναι καθοριστικά για τη μετέπειτα πορεία του. Το παιδί φθάνει στο σχολείο με συγκεκριμένες «αποσκευές» από την οικογένειά του και το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούσε.

Εδώ είναι που ο εκπαιδευτικός καλείται να επιτελέσει ταυτόχρονα πολλούς ρόλους. Αυτόν του παιδαγωγού, του ψυχολόγου, του αξιολογητή, του ανανεωτή, του συνεργάτη, του συμβούλου, του παρηγορητή, του ψυχοπλάστη… Όλοι γνωρίζομε ότι για την εκπλήρωση όλων αυτών των ρόλων πολλές φορές συναντά δυσκολίες, επειδή υπήρχαν και σε συνεχίζουν υπάρχουν, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό σήμερα, προσδοκίες και απαιτήσεις όχι μόνο από την οικογένεια αλλά και από πολλούς άλλους φορείς. Ο ρόλος του δεν νοείται αποσπασμένος από το κοινωνικό, οικονομικό, πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματώνεται. Ο εκπαιδευτικός μετά τους γονείς αποτελεί, ίσως, το κυριότερο πρότυπο για το παιδί.

Ένας αυταρχικός δάσκαλος ασκεί αρνητική επίδραση στους μαθητές του με ό,τι αυτό συνεπάγεται, τόσο σε γνωστικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ψυχικών αντιδράσεων εκ μέρους τους. Ο φωτισμένος δάσκαλος γνωρίζει ότι πρέπει να ενεργοποιήσει όλες τις ικανότητες και τις δεξιότητες του μαθητή για να του δώσει πρόσβαση στο κεφάλαιο που λέγεται ζωή. Θεωρώ, ότι έχει γίνει πλέον κατανοητό από την πλειοψηφία των εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων ότι τα παιδιά πρέπει νʼ αποκτήσουν ευρύτερη, κριτική σκέψη, να θωρακιστούν πνευματικά, ηθικά και ψυχικά, να προσεγγίσουν βιωματικά τη γνώση, νʼ αυτενεργήσουν για νʼ αντεπεξέλθουν στο νεοδημιουργηθέν παγκόσμιο περιβάλλον, το οποίο δυστυχώς είναι ιδιαίτερα καταναλωτικό.

Ο φωτισμένος δάσκαλος γνωρίζει ότι πίσω από κάθε προβληματική συμπεριφορά κρύβεται μια κραυγή βοήθειας και η ανάγκη του μαθητή για αυτοεπιβεβαίωση. Πρέπει να έχει γνώση της προσωπικότητας του κάθε μαθητή, να «σταθεί» απέναντί του με κατανόηση και αγάπη, για να μπορέσει να του εκμαιεύσει τα καλύτερα συστατικά του χαρακτήρα του.

Η πολύχρονη πορεία μου στην εκπαίδευση μού έδειξε ότι ο εκπαιδευτικός αποτελεί πρότυπο μίμησης και ταύτισης, ιδιαίτερα για τους μαθητές των μικρότερων τάξεων, οι οποίοι ασυνείδητα τον μιμούνται. Πιστεύω ότι στη σημερινή εποχή με τις ραγδαίες αλλαγές στην εκπαίδευση, με την είσοδο της πληροφορικής και του διαδικτύου στη ζωή μας, τα παιδιά αναζητούν πρότυπα εκτός του οικογενειακού και σχολικού περιβάλλοντος. Όμως ο δάσκαλος συνεχίζει να είναι ένα ισχυρό πρότυπο για μίμηση.

Επειδή ο εκπαιδευτικός είναι εκείνος που πρέπει να διαχειριστεί την ομάδα των μαθητών, έστω κι αν οι ίδιοι οι μαθητές παίρνουν τις πρωτοβουλίες, πρέπει να είναι καλά προετοιμασμένος ώστε να διαχειριστεί σωστά αυτήν την παιδαγωγική σχέση. Η επίδραση που ασκεί στους μαθητές του εξαρτάται από την προσωπικότητά του και τη μεθοδολογία που εφαρμόζει μέσα στην τάξη.

Ο αυταρχικός εκπαιδευτικός δεν μπορεί να επηρεάσει θετικά τους μαθητές του. Ενώ ένας εκπαιδευτικός με ενσυναίσθηση και ό,τι αυτό συνεπάγεται θα μπορούσε να είναι σύμβουλος και οδηγός. Ένας τέτοιος εκπαιδευτικός όχι μόνο ασκεί ευεργετική επίδραση στους μαθητές αλλά και τους βοηθά να κοινωνικοποιηθούν με τον καλύτερο τρόπο αποκτώντας προσωπική επάρκεια.

Ή όπως είπε ο Νίκος Καζαντζάκης, «Ιδανικός δάσκαλος είναι εκείνος που γίνεται γέφυρα για να περάσει αντίπερα ο μαθητής του. Κι όταν πια τού διευκολύνει το πέρασμα, αφήνεται χαρούμενα να γκρεμιστεί, ενθαρρύνοντας το μαθητή του να φτιάξει δικές του γέφυρες».