Από το 1881 έχουμε και ρεπορτάζ για την τελετή των Θεοφανείων στο Ηράκλειο. Η πρώτη εφημερίδα που μετά τη Σύμβαση της Χαλέπας – που θεσμοθέτησε την έκδοση εφημερίδων- κυκλοφόρησε στην πόλη ήταν ο «Μίνως» του βιβλιοπώλη Χατζή Πέτρου Λυδάκη. Το πρώτο φύλλο της εβδομαδιαίας εφημερίδας είχε κυκλοφορήσει το Σάββατο 20 Δεκεμβρίου 1880. Στο τέταρτο φύλλο, της 10ης Ιανουαρίου 1881, υπήρχε ένα αναλυτικό ρεπορτάζ από τον εορτασμό, το οποίο και αναδημοσιεύουμε ως μια καλή γραπτή μαρτυρία για τα όσα έγιναν στο Μεγάλο Κάστρο εκείνη την ημέρα, με τους χριστιανούς να τιμούν μια από τις μεγαλύτερες εορτές, ενώ η τουρκοκρατία «έσκιαζε τα πάντα». Ο μικρός Άγιος Μηνάς – ο σημερινός μητροπολιτικός ναός δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί- γέμισε πλήθος, όπως περιγράφει το ρεπορτάζ, και ήταν δύσκολο για κάποιον να εισέλθει. Μητροπολίτης Κρήτης ήταν ο Μελέτιος Καβάσιλας, από την Κάλυμνο, ενώ στην τελετή είχε λάβει μέρος ο μετέπειτα μητροπολίτης και τότε επίσκοπος Χερρονήσου Τιμόθεος Καστρινογιαννάκης μαζί με τον αδελφό του αρχιμανδρίτη Διονύσιο, αργότερα επίσκοπο Χερρονήσου. Η οθωμανική διοίκηση είχε παραχωρήσει και δυνάμεις στρατού αλλά και χωροφυλακής ως τιμητική συνοδεία, που παρατάχθηκε έξω από το ναό. Η τελετή του αγιασμού δεν αναφέρεται σε ποιο σημείο έγινε, αφού απλώς ονομάζεται η παραλία. Αλλά μετά το 1846, όσες τελετές πραγματοποιήθηκαν, γίνονταν στο ενετικό λιμάνι. Αξιοσημείωτο είναι ένα στοιχείο που το συναντούμε και σε άλλες αναφορές για τα Θεοφάνεια της εποχής. Η πομπή του σταυρού σταματούσε έξω από το διοικητήριο, στο σημερινό πάρκο «Θεοτοκόπουλος» και γινόταν δέηση υπέρ του σουλτάνου αλλά και των τοπικών στρατιωτικών και πολιτικών διοικητών. Μάλιστα ο τοπικός Οθωμανός διοικητής του Ηρακλείου, είτε από υποχρέωση, είτε από σεβασμό, έβγαινε στο παράθυρο και παρακολουθούσε την τελετή. Έτσι έγινε και αυτή τη φορά, με τον Ιωάννη Φωτιάδη πασά να παρακολουθεί τη δέηση από το διοικητήριο.
Από το ρεπορτάζ της εποχής έχουμε ένα ακόμη στοιχείο. Κατʼ έθιμο, κάθε διοικητής δώριζε ετησίως ένα άλογο στο μητροπολίτη, προκειμένου να μετακινείται.
Έγραφε λοιπόν ο «Μίνως» στη στήλη «Επιχώρια» της 10ης Ιανουαρίου 1881, που φιλοξενήθηκε στη δεύτερη σελίδα του:
«Η εορτή των Θεοφανείων ετελέσθη εφέτος μετά μείζονος μεγαλοπρεπείας και πομπής ένεκα της επικρατούσης εν τω τόπω άκρας ησυχίας και τάξεως· προς τούτο δε συνετέλεσε και το εύδιον του καιρού, ούτινος επωφεληθέντες οι εν ταις Επαρχίαις αδελφοί ημών έσπευσαν ίνα συμμετάσχωσι της χαρμοσύνου ταύτης χριστιανικής εορτής. Κατά την ημέραν ταύτην ο Μητροπολιτικός ναός ήτο πλήρης φιλοχρίστων χριστιανών συνωθουμένων αλλήλοις, ώστε ίνα εισέλθη τις εν αυτώ απητείτο να διασχίση τας αρκετά πεπυκνωμένας φάλαγγας του λαού όπως καταλάβη θέσιν κατάλληλον και ακροασθή της θείας λειτουργίας, άλλως ήτο υποχρεωμένος να ίσταται εν τω περιβόλω της Εκκλησίας μηδόλως ακροώμενος των εν αυτή τελουμένων. Η ακολουθία του αγιασμού ετελέσθη υπό της Α. Σεβ. Του μητροπολίτου ημών κ. Μελετίου περιβεβλημένου την λαμπράν αυτού αρχιερατικήν στολήν, συλλειτουργούντος δε του Θεοφιλεστάτου επισκόπου Αγ. Χερρονήσου κ. Τιμοθέου, του αρχιμανδρίτου κ. Διονυσίου και των λοιπών της Εκκλησίας ιερέων φερόντων απάντων την καλλιτέραν αυτών στολήν. Μετά το πέρας της θείας λειτουργίας ήρξατο η παράταξις· και πρώτον μεν εξήγαγον τον τίμιον Σταυρόν, τους φανούς της Εκκλησίας και τα ιερά εξαπτέρυγα παρατάξαντες ταύτα εις δύο στίχους· κατόπιν ήρχοντο αι μεγαλοπρέπείς και πολύχροοι σημαίαι των διαφόρων συντεχνιών της πόλεως Ηρακλείου, όπισθεν αυτών ο χορός των ψαλτών, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης, ο Άγ. Χερρονήσου και άπασα η λοιπή ιερατική συνοδεία· μετʼ αυτούς δε ο της Ελλάδος υποπρόξενος κ. Δ. Μαγγινόπουλος, ο Διοικητής Λασσιθίου κ. Σφακιανάκης, ο πρόεδρος του ενταύθα πρωτοδικείου, ο ταγματάρχης της χωροφυλακής καί τινες των ανωτέρων δικαστικών υπαλλήλων. Απόσπασμα τακτικού στρατού μετʼ αποσπάσματος χωροφυλάκων ίσταντο παρατεταγμένοι έξωθεν της Εκκλησίας εν τω στενώ αυτής διαδρόμω, οίτινες άμα ως εξήλθεν η επίσημος συνοδία (sic) παρουσίασαν όπλα και περιζώσαντες ταύτην ήρξατο η κίνησις. Άπανται αι οδοί, και ιδίως η λεγομένη πλατειά στράτα, εξ ης έμελλε να διέλθη ο σταυρός, ήσαν κατηλειμμέναι υπό πλήθους ανθρώπων πάσης τάξεως και ηλικίας ακολουθούντων ησύχως και μετά χριστιανικής ευλαβείας. Φθάσαντες δε έμπροσθεν του Διοικητηρίου η Α. Σεβ. Ο Μητροπολίτης εποιήσατο δέησιν υπέρ της Α.Α. Μεγαλειότητος του Σουλτάνου, του Εξ. Γεν. Διοικητού κ. Ι. Φωτιάδου, και απάντων εν γένει των εν τη ημετέρα νήσω πολιτικών και στρατιωτικών υπαλλήλων, της Α. Εξ. του διοικ. Ηρακλείου ισταμένου εν μεσαίω παραθύρω του Διοικητηρίου κατά την δέησιν. Αποπερατωθείσης ταύτης το πλήθος επροχώρει μετά της αυτής τάξεως προς την παραλίαν, εις ην κατελθόντες η Α. Σεβ. ο Μητροπολίτης έρριψεν εν τη θαλάσση τον τίμιον Σταυρόν προς καθαγιασμόν των υδάτων, τον οποίον απέσυρεν αμέσως λίαν φρονίμως ποιών, άτε γινώσκων εκ των προτέρων τας διαιρέσεις και τας έριδας των λαμβανόντων μέρος εις την εκ της θαλάσσης παραλαβήν του τιμίου Σταυρού. Μετά τούτο δε μέρος μεν του λαού μετά μεγάλης φαιδρότητος ήρχισε να διαλύηται, μέρος δε κατά την θρησκευτικήν ταύτην παράταξιν παρηκολούθησε μέχρι του ναού· η δε Α. Σεβ. μετά του Θεοφ. Επισκόπου Αγ. Χερρονήσου και του ταγματάρχου της χωροφυλακής παραμείνασα ολίγων εν τω παρά την θάλασσαν κειμένω καταστήματι του κ. Μίνωος Καλοκαιρινού, αφʼ ου απεκδύθη την αρχιερατικήν στολήν, ιππεύσασα ακολούθως τον λαμπρόν και χρυσοΰφαντον εφίππιον φέροντα ίππον του διοικητού Ηρακλείου, ον κατ΄έτος είθισται οι κατά καιρούς διοικηταί νʼ αποστέλλωσι προς τους Μητροπολίτας, μετέβησαν εις το Διοικητήριον όπως επισκεφθώσι την Α. Εξ. τον διοικητήν. Μετά τη επίσκεψιν ο ταγματάρχης της χωροφυλακής και λοιποί συνώδευσαν τον Σεβ. Μητροπολίτην μέχρι της Μητροπόλεως, και ούτως έληξεν η χαρμόσυνος αύτη των Αγ. Θεοφανείων εορτή εν μέσω γενικής χαράς, ησυχίας και τάξεως».
