Νίκου Βασιλάκη Σύντομα βιογραφικά στοιχεία

Ολη η ζωή του Νίκου Βασιλάκη ήταν ένας διαρκής αγώνας. Την περιγραφή αυτού του αγώνα την έκανε ο ίδιος, σε κείμενο που έχει συμπεριλάβει στο αρχείο του στη Βικελαία Βιβλιοθήκη.

Την αυτοβιογραφική αναφορά του δημοσιεύουμε στη συνέχεια:

“Γεννήθηκα στο Αβδού Πεδιάδας το 1918 από γονείς αγρότες. Τέλειωσα το Δημοτικό Σχολείο στο Αβδού. Το 1937 τέλειωσα και το Γυμνάσιο Καστελλίου Πεδιάδας. Οι γονείς μου από μικρό με προόριζαν για τα γράμματα, για το Πανεπιστήμιο. Οταν τέλειωσα το Γυμνάσιο δεν είχαμε την οικονομική δυνατότητα να σπουδάσω στην Αθήνα. Σκεφτήκαμε να κάτσω ένα χρόνο, να ʽρθει η σοδειά του λαδιού για να εξοικονομήσουμε χρήματα.

Αυτό όμως δεν έγινε δυνατό. Ετσι, είπαμε να δώσω εξετάσεις στην Παιδαγωγική Ακαδημία. Το χρόνο που έμεινα στο χωριό, το 1937 έγινα οπαδός του ΚΚΕ.

Στην Ακαδημία μπήκα το 1938 και αποφοίτησα το 1940. Στις 26 του Οχτώβρη της ίδιας χρονιάς μου ήρθε ο διορισμός για το νομό Καβάλας. Μετά δυο μέρες, στις 28 του Οχτώβρη, ως γνωστό, οι Ιταλοί κήρυξαν τον πόλεμο κατά της Ελλάδας. Οι γονείς μου δεν ήθελαν να μʼ αφήσουν να φύγω, φοβούμενοι μήπως κάποιο ιταλικό υποβρύχιο μας χτυπήσει και βουλιάξομε. Εγώ, παρόλο που είχα αντιρρήσεις, συμμορφώθηκα με τις επιθυμίες των γονέων μου.

Το Γενάρη της επόμενης χρονιάς, το 1941, που είχαν κοπάσει οι πρώτες ανησυχίες και φόβοι, μου ήρθε έγγραφο από την Επιθεώρηση και ρωτούσε αν επιθυμώ να πάω στη θέση μου. Οι γονείς μου συγκατατέθηκαν. Ηρθα στο Ηράκλειο και ορκίστηκα. Μεγάλη χαρά ένιωσα όταν πήγα στο ταμείο και πήρα 3.500 δρχ. για μισθούς.

Εφυγα για την Καβάλα. Επειδή όμως γινόταν πόλεμος, τα σχολειά δε λειτουργούσαν και μας έστελναν σε διάφορες υπηρεσίες. Στις 5 του Φλεβάρη πήγα Καβάλα. Τον Απρίλη οι Γερμανοί μας χτύπησαν από τα βόρεια σύνορα.

Εγκαταλείψαμε την Καβάλα μʼ ένα καΐκι το οποίο μας αποβίβασε στο Μαντούδι της Εύβοιας. Μέσα συγκοινωνίας δεν υπήρχαν για να πάμε αμέσως στην Αθήνα. Τα λίγα ρούχα που είχαμε πάρει μαζί μας τα σηκώναμε στον ώμο και φτάσαμε στη Χαλκίδα. Υστερα από πολλά βάσανα και ταλαιπωρίες φτάσαμε στην Αθήνα.

Με τοποθέτησαν στο Δημοτικό Σχολείο των Αμπελοκήπων, το 35ο αν θυμάμαι καλά. Για τρεις μήνες είχαμε εκεί στους Αμπελοκήπους, νοικιάσει ένα δωμάτιο τρεις δάσκαλοι που μαζί είχαμε τελειώσει την Ακαδημία Ηρακλείου.

Ευρισκόμενος στην Αθήνα βρήκα την ευκαιρία να πραγματοποιήσω τον πόθο που είχα από το Γυμνάσιο. Εδωσα εξετάσεις στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το Σεπτέμβρη του 1941 και πέρασα. Φυσικά σε λίγο μπήκα στην Αντίσταση και με απασχολούσε πια ο αγώνας και όχι οι σπουδές.

Με την ιδιότητα του φοιτητή μπήκα και έμενα στον Οίκο Απόρου Φοιτητή, όπου θα έμεναν περί τους 80-100 φοιτητές. Εκεί οργανώθηκα τέλη του 1941 στην Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας, την ΟΚΝΕ.

Οταν ιδρύθηκε η ΕΠΟΝ, με πρωτοβουλία του ΚΚΕ και της ΟΚΝΕ και με τη συγχώνευση των προοδευτικών οργανώσεων, πέρασα στην ΕΠΟΝ όπου φυσικά πέρασαν όλοι οι ΟΚΝίτες.

Υπήρξα υπεύθυνος της οργάνωσης του Οίκου Φοιτητού και αργότερα καθοδηγούσα και τον Οίκο Απόρων Φοιτητριών. Πέρασα στον ΕΛΑΣ των σπουδαστών όταν συγκροτήθηκε λόχος στη Σπουδάζουσα. Οι φοιτητές έπαιζαν πρωτοποριακό ρόλο στον αγώνα του λαού της Αθήνας ενάντια στους Γερμανούς καταχτητές. Είχε καταντήσει όταν έλεγε κανένας ότι ήταν φοιτητής να σημαίνει ότι είναι κομμουνιστής. Γιατί οι κομμουνιστές ήταν ο νους και η καρδιά του απελευθερωτικού αγώνα στο φοιτητικό χώρο όπως και γενικότερα.

Πήρα μέρος σε όλους τους αγώνες και στις κινητοποιήσεις των φοιτητών, καθώς και στις γενικότερες κινητοποιήσεις του ηρωικού λαού της Αθήνας, όπως ήταν η διαδήλωση ενάντια στην πολιτική επιστράτευση και ενάντια στα σχέδια για την προώθηση των Βουλγάρων καταχτητών ως τη Θεσσαλονίκη.

Στα Δεκεμβριανά, που προκάλεσαν οι Αγγλοι επεμβασίες και η κυβέρνηση Παπανδρέου, ήμουν εκεί.

Στις 18 του Δεκέμβρη του 1944 τραυματίστηκα στην οδό Ζωοδόχου Πηγής με διαμπερές τραύμα στην κοιλιά, πολύ επικίνδυνο.

Μετά την απελευθέρωση με τοποθέτησαν δάσκαλο στο σχολείο της Καλογρέζας και γιʼ αυτό έφυγα από την οργάνωση των Σπουδαστών και πήγα στην Αχτιδική Επιτροπή της Ν. Ιωνίας. Η Α.Ε. καθοδηγούσε τη Ν. Ιωνία, τη Σαφράμπολη, την Καλογρέζα, τη Φιλαδέλφεια. Γραμματέας ήταν ο Ορέστης Μακρίδης που εκτελέστηκε στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου. Εκδόσαμε μια εφημερίδα με τον τίτλο: “Η Ιωνία μας”. Εγώ ανέλαβα υπεύθυνος της Συντονιστικής Επιτροπής η οποία όμως εξέδωσε λίγα φύλλα, γιατί στο μεταξύ έφυγα για την οργανική μου θέση στην Καβάλα.

Η Επιθεώρηση με τοποθέτησε δάσκαλο στο Θεολόγο της Θάσου. Ηταν αρχές Οκτώβρη. Σε λίγες μέρες ήρθε στο Θεολόγο και ο Γιώργος Χρηστάκης, με τον οποίο είχαμε τελειώσει την Ακαδημία. Μέναμε στο ίδιο σπίτι μαζί. Κάναμε πολιτικές συζητήσεις προσεγμένα όμως, όχι μόνο γιατί άρχιζε τότε ο εμφύλιος πόλεμος, αλλά και κυρίως γιατί σα δάσκαλοι αυτή τη στάση έπρεπε να τηρούμε.

Ορισμένοι κάτοικοι μας κατήγγειλαν στον επιθεωρητή γιατί είπαν πως ασχολούμαστε πιο πολύ με την πολιτική παρά με το σχολειό, πράγμα που ήταν κυνικό ψέμα.

Τέλος του Ιούνη του 1945 μας κάλεσαν στο στρατό. Δεν είχαμε πάει στρατιώτες γιατί είχαμε πάρει αναβολή λόγω σπουδών.

Στο στρατό μʼ έστειλαν να εκπαιδευτώ στο Διμηνιό Κορινθίας. Από ʽκει μας πήγαν στη Λάρισα για να κυνηγύσουμε τους αντάρτες. Ημαστε οι περισσότεροι αριστεροί πρώην Ελασίτες, Επονίτες, Εαμίτες.

Στη Λάρισα ανήκα σʼ ένα λόχο. Μια μέρα μας συγκέντρωσε ο λοχαγός. Ανέφερε 6 ονόματα που τους κάλεσε να παραδώσουν τα όπλα γιατί ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνοι στη δημόσια ασφάλεια. Ανάμεσά τους ήμουν κι εγώ.

Αφού μας πήραν τα όπλα μας μετέφεραν στο Ρέθυμνο όπου υπήρχε το λεγόμενο Τάγμα Σκαπανέων που αριθμούσε γύρω στους 1.700 στρατιώτες, πολιτικοί αντίπαλοι της κυβέρνησης. Παρόμοιο Τάγμα Σκαπανέων υπήρχε στον Αγιο Νικόλαο. Οταν διαλύθηκαν και τα δύο Τάγματα, κράτησαν ορισμένους, τους πιο αμετανόητους και επικίνδυνους και μας συγκέντρωσαν όλους στον Αγιο Νικόλαο.

Από ʽκει δραπετεύσαμε προς το βουνό πάνω από πενήντα και ταχθήκαμε στην ομάδα του Ποδιά. Οι Κρητικοί ήμασταν λίγοι. Οι πολλοί ήσαν από την υπόλοιπη Ελλάδα. Δυστυχώς είτε λόγω των συνθηκών που υπήρχαν στην Κρήτη, είτε και σφαλμάτων, το αντάρτικο δεν αναπτύχθηκε. Μας χτυπούσαν αδιάκοπα Μπαντουβάδες και κράτος, ενώ είχε εξαπλωθεί αιματηρή τρομοκρατία σʼ όλο το νομό. Η ομάδα του Ποδιά ήταν πραγματικά ηρωική. Ολοι σχεδόν ήταν αντιστασιακοί στην περίοδο της Κατοχής.

Μετά από τριήμερες μάχες, τέλη του Ιούνη 1947 στον Ψηλορείτη, η ομάδα διαλύθηκε. Πολλοί αγωνιστές πιάστηκαν και εκτελέστηκαν επι τόπου. Σκοτώθηκε, μαχόμενος ηρωικά, μαζί με άλλους 10 ο Γιάννης Ποδιάς.

Την ομάδα αποτελούσαν δυο διμοιρίες. Στη μια από τις δυο ήμουν κομματικός υπεύθυνος, πολιτικός καθοδηγητής.

Μετά τη διάλυση, μια ομάδα από 9 άτομα φύγαμε για τα Χανιά, φτάσαμε στον Ομαλό και εκεί ενωθήκαμε με την ομάδα του Μπαντουρόγιαννη.

Μετά δυο μήνες, το Σεπτέμβρη του 1947, 6 αντάρτες από το Ηράκλειο γυρίσαμε πίσω στο Ηράκλειο, για την ανασύσταση του αντάρτικου, πράγμα που αποδείχτηκε αδύνατο λόγω της τρομοκρατίας που υπήρχε. Επικεφαλής της ομάδας ήταν ο Μανόλης Σιγανός, γιατρός από το Σκαλάνι, παλιός αγωνιστής και ήρωας.

Μέσα σʼ αυτές τις συνθήκες, άλλοι παραδόθηκαν, εγώ πιάστηκα στο χωριό μου στα μέσα του Σεπτέμβρη. Ο Σιγανός πιάστηκε αργότερα στο Ρέθυμνο.

Βασανίστηκα απάνθρωπα από Μπαντουβάδες, στο Αστυνομικό Τμήμα του Μοχού και την επόμενη στην Ασφάλεια Ηραλείου. Τελικά μεταφέρθηκα στις επανορθωτικές φυλακές Ηρακλείου που βρίσκονταν στο πάρκο του Θεοτοκόπουλου. Το 1955 καταδικάστηκα σε ισόβια δεσμά. Εκαμα στις φυλακές ή μάλλον στα κάτεργα των επανορθωτικών φυλακών Ηρακλείου, του Ιντζεδίν, της Κέρκυρας, της Κεφαλλονιάς, της Γιούρας και στις φυλακές Αλικαρνασσού από τις οποίες αποφυλακίστηκα στις 7 του Γενάρη του 1964. Εκαμα δηλαδή φυλακή σε συνέχεια 16 χρόνια και 4 μήνες.

Οταν βγήκα πήγα στο χωριό. Στη διάρκεια της φυλάκισής μου πέθαναν οι γονείς μου. Ο πατέρας μου το Δεκέμβρη του 1951 και η άγια μάνα μου τον Οκτώβρη του 1957. Το σπίτι μας ήταν ερειπωμένο.

Εμεινα στο χωριό, στο σπίτι της ανιψιάς μου Σοφίας γύρω στους δυόμισι μήνες και ύστερα ήρθα και εγκαταστάθηκα στο Ηράκλειο, σε σπίτι της οδού Πεδιάδας. Από δάσκαλο με είχαν απολύσει για τη συμμετοχή μου στην Εθνική Αντίσταση και τις κομμουνιστικές μου ιδέες. Δουλειά λοιπόν δεν είχα.

Αρχισα να κάνω φροντιστήρια σε παιδιά του Δημοτικού Σχολείου και του Γυμνασίου. Αρχαία Ελληνικά ως την πέμπτη του Γυμνασίου και Μαθηματικά ως την τρίτη.

Μπήκα στην ΕΔΑ. Εγινα μέλος του γραφείου της Νομαρχιακής Επιτροπής. Σταμάτησα αργότερα το φροντιστήριο και έγινα επαγγελματικό στέλεχος. Ημουν υπεύθυνος της Συντακτικής Επιτροπής της εφημερίδας “ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ” που εκδίδαμε ως ΕΔΑ με διευθυντή το Μιχάλη Λογαριαστάκη.

Τον Ιούλη του 1965 παντρεύτηκα την Παγώνα Μηλαθιανάκη, μοδίστρα, που στάθηκε στο πλευρό μου και στην παρανομία επί χούντας και κατά την εξορία μου στη Λέρο και στις αρρώστειες μου.

Με την κήρυξη της δικτατορίας από την αμερικανοκίνητη χούντα πέρασα στην παρανομία με το Δανήλο Συντυχάκη, το Στέλιο Παπαδομιχελάκη, τον Κώστα Σμπώκο. Πιάστηκα τον Αύγουστο του 1967, μαζί με το Δανήλο και μας πήγαν στη Γιούρα, όπου μας κράτησαν 2-3 εβδομάδες και μετά μας μετέφεραν στο Παρθένι της Λέρου. Στη Λέρο υπήρχαν δυο στρατόπεδα πολιτικών κρατουμένων. Στο Λακκί και στο Παρθένι. Στο δεύτερο κρατούσαν όσους έκριναν στελέχη και επικίνδυνους, βουλευτές της ΕΔΑ, πνευματικούς ανθρώπους όπως το Γιάννη Ρίτσο, στελέχη του μαζικού χώρου και άλλους.

Το 1968, με τη διάσπαση του κόμματος, επήλθε διάσπαση και στο Παρθένι. Αλλοι ήμαστε με τη 12η Ολομέλεια, άλλοι με το ΚΚΕ Εσωτερικού, όπως το ονόμασαν και άλλοι σε άλλες πολιτικές ομάδες. Εγώ έμεινα στο ΚΚΕ, ήμουν όπως λέγαμε δωδεκαδικός.

Παραμονές Χριστουγέννων απολύθηκα μαζί με το Γιώργη Δρίμη και την ημέρα των Χριστουγέννων βρισκόμουν στο σπίτι μου, Κωνσταντίνου Παλαιολόγου 36, στη σημερινή οικία Χρονάκη.

Ενάμιση χρόνο δεν μπορούσα να βρω δουλειά πουθενά. Δεν μʼ έπαιρναν πουθενά γιατί υπήρχε τρομοκρατία. Ασφαλίτες παρακολουθούσαν το σπίτι μας. Στο τέλος άρχισα να κάνω φροντιστήρια με παιδιά, παρόλο που απαγορευόταν. Κάποτε μπήκε στο σπίτι η Ασφάλεια, βρήκε δυο-τρια παιδιά, ένα-δυο γυναίκες, τα ʽβαλαν με τους ασφαλίτες για την απαγόρευση να κάνω μαθήματα.

Μαζί με το Δανήλο Συντυχάκη, το Δημήτρη Αντωνακάκη και το Δημήτρη Δρακωνάκη είμαστε η Ν.Ε. του ΚΚΕ και κάναμε ό,τι μπορούσαμε ενάντια στη δικτατορία. Συχνά μας καλούσαν στην Ασφάλεια για να μας τρομοκρατήσουν ή έκαναν έρευνες στα σπίτια μας.

Λίγο πριν τη μεταπολίτευση στο σπίτι μου με την παρουσία του Κ. Λουλέ, μέλους του Π.Γ. της Κ.Ε. του ΚΚΕ, συγκροτήσαμε νέα Νομαρχιακή Επιτροπή. Μετά τη μεταπολίτευση δουλέψαμε για την ανασυγκρότηση του κόμματος. Σε σχέση με το λεγόμενο ΚΚΕ Εσωτερικού, ήμαστε οκτώ με εννιά φορές περισσότεροι. Για ένα διάστημα ήμουν γραμματέας της Ν.Ε., ύστερα μέλος του γραφείου της Ν.Ε. και μετά και ως τώρα μέλος της Ν.Ε. Υπήρξα επίσης μέλος της Επιτροπής Περιοχής Κρήτης του ΚΚΕ. Υπήρξα υποψήφιος του κόμματος στις δυο πρώτες μετά τη μεταπολίτευση βουλευτικές εκλογές. Στις εκλογές στις 17/11/74 και 20/11/77. Δούλεψα στο κόμμα κυρίως στον ιδεολογικό τομέα, σε οργανωτικά ζητήματα και στη μαζική διαφώτιση. Υπήρξα πρόεδρος του Παραρτήματος Ηρακλείου του Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών.

Με δική μου ευθύνη εκδίδαμε για οχτώ μήνες τη βδομαδιάτικη εφημερίδα “ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ”. Υπήρξα μέλος της επιτροπής του Ελληνοσοβιετικού Συνδέσμου.

Ο μαζικός φορέας στον οποίο κατά κύριο λόγο έχω δουλέψει είναι η Επιτροπή Ειρήνης. Γιʼ αυτή είχα την ευθύνη μετά τη μεταπολίτευση, υπήρξα και είμαι ακόμη μέλος της Επιτροπής Διεθνούς Υφεσης και Ειρήνης Ηρακλείου. Για αρκετά χρόνια εκδίδαμε την εφημερίδα -κάθε μήνα-”ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ” στην οποία ήμουν αρχισυντάκτης. Η Επιτροπή πρωτοστατούσε επι χρόνια στο φιλειρηνικό κίνημα του Ηρακλείου. Και τώρα υπάρχει και δρα παρά τις εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες.

Από τη συγκρότηση του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου ανήκα στη Νομαρχιακή Επιτροπή. Με τη διάσπαση του κόμματος τον Ιούλη του 1991, που η συντριπτική πλειοψηφία της Ν.Ε. έφυγε από το κόμμα και έμεινε στο Συνασπισμό, εγώ έμεινα στο κόμμα, μπήκα στη νέα Νομαρχιακή Επιτροπή και έκανα ό,τι μπορούσα για την ανασυγκρότηση των κομματικών οργανώσεων.

Τώρα είμαι μέλος της Νομαρχιακής Επιτροπής. Εχω καταθέσει αρχείο στη Βικελαία Βιβλιοθήκη.

Ηράκλειο 16/12/93

Νίκος Βασιλάκης

Σε ποιες φυλακές ήμουν πολιτικός κρατούμενος-περί τα είκοσι χρόνια από τον εμφύλιο πόλεμο και στη διάρκεια της δικτατορίας.

1. Στις επανορθωτικές φυλακές Ηρακλείου που βρίσκονταν στο σημερινό πάρκο Θεοτοκόπουλου

2. Στις φυλακές Αλικαρνασσού

3. Στις φυλακές Ρεθύμνου

4. Στις επανορθωτικές φυλακές Χανίων

5. Στις φυλακές Ιτζεδίν

6. Στις φυλακές Κέρκυρας

7. Στις φυλακές Κεφαλλονιάς

8) Της Γιούρας

9) Στρατόιπεδο πολιτικών εξορίστων στο Παρθένι της Λέρου επί δικτατορίας.

Ηράκλειο 25 Απρίλη 2001

Νίκος Βασιλάκης”.