Ποια άλλη ημπορεί να λέγεται μεγάλη από την Ελλάδα; Και ποια άλλη από όλας τας χώρας του κόσμου τόσον άρρωστη όσον αυτή; Πάσχει από κληρονομικές αμαρτίες αναριθμήτων γενεών, που εκουράσθησαν και εξηντλήθησαν και εξεφυλίσθησαν. Πάσχει από πρόωρον ανάπτυξιν. Πάσχει από κακήν και παρημελημένην ανατροφήν. Πάσχει από προγονικήν μεγαλομανίαν. Πάσχει από ματαιότητα, επιπολαιότητα, έλλειψιν χαρακτήρος σοβαρού, αυτοπεποιθήσεως. Και δι όλα αυτά και ένεκα όλων αυτών κατήντησε πτωχός τόσον, που κινδυνεύει να πάθη και από πείναν.
Ποιος πταίει; Αυτό το ηρώτησαν έως τώρα οι μεγαλείτεροί της άνδρες, πρόθυμοι να ρίψη ο ένας εις τον άλλον την ευθύνην του κακού. Και γύρω εις την ιδέαν αυτήν του ποιος πταίει, και μέσα εις το αιώνιον και ατελείωτον αυτό κατηγορητήριον των αντιμαχομένων πολιτικών της ανδρών, και επάνω εις τας χωρίς τέλος συζητήσεις περί των μεθόδων και των φαρμάκων της θεραπείας της, επέρασεν ένας αιών σχεδόν, χωρίς να γείνη τίποτε, χωρίς καμμιά ριζική θεραπεία να επαναφέρη την μεγάλην ασθενή εις την υγείαν της.
Πρέπει όμως να ομολογήσωμεν, ότι και η θεραπεία τόσων κακών από ανθρώπους, οι οποίοι εγεννήθησαν, έζησαν και ηνδρώθησαν μέσα εις την αρρωστημένην αγκάλην της, δεν ήτο τόσον εύκολη, ίσως δεν ήτο καν δυνατή. Πρώτον, διότι εκείνοι, που παρεστάθηκαν εις την γέννησιν της, την περιώρισαν εις τρομερά κλειστόν και ασφυκτικόν ορίζοντα. Της εμέτρησαν με μέτρον Εβραίου το ψωμί που θα έτρωγε, τον αέρα που θα ανέπνεε, το έδαφος που θα εδοκίμαζε να κινηθή και να κυκλοφορήση. Έπειτα της έκοψαν ένα φόρεμα ιδικής των επινοήσεως, την ετύλιξαν μέσα εις αυτό, το ηύραν να της πηγαίνη, γιατί έμοιαζε με τα ιδικά των, και την αφήκαν να παλαίη και να βασανίζεται μέσα εις όλα αυτά τα ακατάλληλα και ανάρμοστα δια την υγείαν και την ανάπτυξίν της.
Τα παιδιά της, γενεαί γενεών, εμεγάλωσαν μέσα εις την πάλην αυτήν. Και ήσαν ανίκανα να την κάμουν καλά, διότι τους είχε μεταδώσει τα νεύρα της τα αδύνατα, το αίμα της το πτωχό, την ψυχήν της την άρρωστη, την αδύνατη, την κουρασμένη.
Και η μεγάλη άρρωστη εκινδύνευε νʼ αποθάνη. Γύρω της οι εχθροί της εδυνάμωναν και της έδειχναν δόντια λύκων, έτοιμοι να την κατασπαράξουν. Τα παιδιά της τα οπλοφορεμένα, που ετάχθησαν για να την φυλάττουν και να την υπερασπίζουν, είχαν ξεπέσει και αυτά.
Φορτωμένα με χρυσά σειρήτια και πολύχρωμα πτερά, εις μίαν συνάντησίν των με τον εχθρόν την αφήκαν και έφυγαν, γιατί δεν ήξευραν πώς να την υπερασπισθούν. Και δεν ήξευραν, γιατί δεν είχαν μάθει. Και δεν είχαν μάθει, γιατί δεν υπήρχεν εκείνος, που έπρεπε να τους διδάξη. Και δεν υπήρχεν εκείνος, γιατί από την αδυναμίαν δεν γεννώνται ποτέ δυνατοί.
Την τελευταίαν στιγμήν, όπως συμβαίνει διʼ όλους τους αρρώστους, τα παιδιά της εσκέφθησαν να αλλάξουν μέθοδον θεραπείας, να ζητήσουν άλλον ιατρόν, να τον φέρουν από μακρυά, από τόπον δοκιμασμένον για την δύναμιν και την υγείαν και την ευρωστίαν του. Όχι ξένον, όχι άλλης φυλής, όχι άλλης καταγωγής. Από την ιδίαν οικογένειαν, από την ιδίαν παλαιάν καταγωγήν, από την ιδίαν μεγάλην φυλήν του παρελθόντος. Ίσως πειό γνησίαν, πειό αμιγή, πειό άκρατον.
Από την φυλήν που εχρειάσθηκε πάντοτε να δανείζεται η Ελλάς το φίλτρον της δυνάμεως, της ακμής, της αντοχής. Και το πάντοτε αυτό αρχίζει από τον πατέρα των θεών της Ελλάδος, που εθήλασεν εις τα Λευκά όρη το γάλα της Αμαλθείας, και εκεί εδυνάμωσε, εκεί ανδρώθηκε και από κει ήλθεν εις τον Όλυμπον. Από εκεί ήλθεν έπειτα και ο Επιμενίδης δια να καθαρίση τας Αθήνας από το άγος του Κύλωνος.
Αλλʼ ο νεόκλητος δεν είνε ούτε θεός, όπως ο Ζευς, ούτε μάντις και νύμφης παιδί, ως ο Επιμενίδης. Οι καιροί των θεών και των μάντεων επέρασαν. Ο μεγάλος ανακαινιστής και κοινωνιολόγος του κόσμου εκρήμνισε τους στυλοβάτας των θεών και εκομμάτιασε τα ραβδιά των μάντεων. Εις την θέσιν αυτών και εκείνων ύψωσεν ένα ξύλινον σταυρόν, ο οποίος συμβολίζει μεν πολλά και ωραία πράγματα, ασύμφωνα όμως προς την πολιτικήν των σημερινών λαών του κόσμου.
Ο άνθρωπος λοιπόν, που εκλήθη να θεραπεύση την άρρωστην Ελλάδα, δεν έχει να ελπίζη εις τίποτε άλλο, παρά μόνον εις την ιδικήν του δύναμιν. Και πρέπει να είνε από σίδερο, από ατσάλι η δυναμις αυτή. Και πρέπει να συγκεντρώνη όλην την ζωτικότητα της φυλής των Λευκών ορέων για να ημπορέση να αποκόψη όλα τα κεφάλια της σημερινής Λερναίας Ύδρας, που ρουφά το αίμα της Ελλάδος, και να καθαρίση τους βρωμερούς σταύλους, που δηλητηριάζουν τον αέρα που αναπνέει.
Έως τώρα εις την παλαιάν μας ιστορίαν μόνον ένας Ηρακλής, το σύμβολον αυτό της δυνάμεως της φυλής, ανέλαβε το μεγάλο αυτό κατόρθωμα. Με το ραβδί εις το χέρι και με την προβιάν του πρώτου λεονταριού, που εσκότωσεν, εις τον ώμον εκαθάρισε την χώραν από όλα τα φοβερά κακά που την εμάστιζαν.
Εκείνον τον είχε καλέσει εις το δύσκολον έργον ένας θείος φθονερός, που ήθελε την καταστροφήν του. Ποιος ξέρει τι να κρύβη ο μύθος αυτός μέσα εις τους παληούς και σκοτεινούς αιώνας της φυλής μας; Υποπτεύομαι ότι ο τότε θείος ήτο και πάλιν η άρρωστη πατρίδα, που δεν ημπορούσε να αναλάβη χωρίς την σιδερένιαν βοήθειαν του ανεψιού. Και εν ω τον εζητούσε να την σώση, εφοβείτο συγχρόνως την δύναμίν του και εφαντάζετο την καταστροφήν του.
Άρα γε σήμερον δεν επαναλαμβάνεται ο ίδιος μύθος και δεν αντιγράφει το παρόν το πολύ μακρυνόν παρελθόν μας; Ή μήπως ημπορούμεν να βεβαιώσωμεν ότι ο μετακληθείς από την Κρήτην πολιτευτής ευρίσκεται σήμερον μεταξύ ειλικρινών αδελφών και φίλων, παιδιών όλων μιας κοινής μητέρας, που πρέπει, που είνε απόλυτος ανάγκη να σωθή;

ΚΑΛΛΙΡΡΟΗ ΠΑΡΡΕΝ
(“Εστία”, Κυριακή 10 Οκτωβρίου 1910)