Η πατρίς μου και πάλιν αιματοκυλίεται, η δυστυχισμένη η πατρίς μου καίεται, πυρπολείται, και μου φαίνεται ότι ακούω τους σπαρακτικούς θρήνους και τους στεναγμούς και τας κραυγάς της απογνώσεως και του φόβου των ατυχών αδελφών μας να διασχίζουν το άπειρον των εκτάσεων και να φθάνουν μέχρις ημών.
Τα βάσανα των δυστυχισμένων Κρητών δεν ετελείωσαν, φαίνεται, ακόμη. Και τα βάσανα αυτά είναι μακρά και ατελείωτα, όσον και τα έτη της μακράς δουλείας, υπό την οποίαν στενάζει ο ηρωικώτερος και πατριωτικώτερος λαός του κόσμου. Αιώνες όλοι δεν ίσχυσαν να μειώσουν τον πατριωτισμόν του, να ελαττώσουν τον ζήλον του, να καταπνίξουν τα φιλελεύθερα αισθήματά του. Επί αιώνας όλους, εξακολουθεί η φρικώδης τραγωδία των σφαγών και των δηώσεων, των καταστροφών και της πανολεθρίας. Εάν αι περιουσίαι, ας αι κατά καιρούς επαναστάσεις κατέστρεψαν, διεσώζοτο η Κρήτη θα ήτο η πλουσιωτέρα νήσος του κόσμου. Εάν ο χρυσός και ο άργυρος και οι πολύτιμοι λίθοι των κοσμημάτων των γυναικών της Κρήτης δεν εληστεύοντο κατά τους πολέμους, μόνον αυτά θα ήρκουν, ίνα τα γυμνόποδα και εκτραχειλισμένα κρητικόπουλα, τα οποία τρέχουν σήμερον εδώ εις τους δρόμους, έχουν σκεπασμένην την γυμνότητά των με ενδύματα από μέταξαν και βελούδον και τρίχαπτα, ως τα των πλουσίων εδώ αρχόντων.
Ήμην, εις προγενεστέραν επανάστασιν μικρό παιδάκι, μόλις αισθανομένη τον εαυτόν μου, όταν μίαν νύκτα αφυπνίσθην έντρομος, από βροντερούς κτύπους, οίτινες ηπείλουν να διαρρήξουν την θύραν μας. Όλοι αφυπνίσθημεν φυσικά και ο πατέρας μου έλαβε το όπλον του και κατήλθε να ανοίξη. Ενθυμούμαι τους θρήνους τους σπαρακτικούς και την αγωνίαν της μητρός μου κατά την στιγμήν εκείνην. Η λέξις Τούρκοι δια πρώτην φοράν επί ζωής μου ενόησα τότε, ότι εσήμαινεν θάνατον, καταστροφήν, όλεθρον, ερήμωσιν.
Ήτο και τότε επανάστασις ως τώρα, και τότε ως και σήμερον οι χωρικοί Τούρκοι εισώρμουν εις τας πόλεις και εξεδίωκον τους χριστιανούς από τας οικίας των, τας οποίας αυτοί κατελάμβανον. Οι Τούρκοι εισήλθον την νύκτα εκείνην και ει την δικήν μας οικίαν και ημείς εφύγαμεν την επαύριον. Εφύγαμεν διωγμένοι με ό,τι εφορούσαμεν, χωρίς καν να παραλάβωμεν μαζή μας και τα απαραίτητα ενδύματα και έπιπλα και σκεύη. Ούτω εις μίαν στιγμήν η φωλιά μας, η θερμή από αγάπην και οικογενειακήν στοργήν και ευμάρειαν και πλούτον, ερημώθη καταληφθείσα από τα αρπακτικά αυτά και άγρια όρνεα. Έκτοτε πάσαι πικρίαι και βάσανα και στερήσεις και αθλιότητες. Και πάλιν ημείς είμεθα σχετικώς ευτυχείς. Αλλʼ οι δυστυχείς, οίτινες από της μιας ημέρας εις την άλλην έχαναν πατέρα και αδελφούς η απωρφανούντο εντελώς, περιελθούσα βραδύτερον εις την εσχάτην αθλιότητα ένεκεν ακριβώς της ερημώσεως και της ορφανίας και της εγκαταλείψεως αυτής!
Ας τελειώση λοιπόν επί τέλους η αθλία αυτή ιστορία. Ή να ελευθερωθώμενή να χαθώμεν, να καταπντισθώμεν καθʼ ολοκληρίαν. Και ημείς, αι γυναίκες της Κρήτης δεν πρέπει να υστερήσωμεν κατά την στιγμήν αυτήν.
Το αιματοποτισμένον έδαφος της πατρίδος μας καλύπτουν βέβαια όττα μαρτύρων συγγενών και φίλων όλως μας ανεξαιρέτως. Ας είμεθα έτοιμοι να αναρτήσωμεν από του στήθους τον σταυρόν των Αδελφών του Ελέους και να καταβώμεν εκεί, ευθύς ως η παρουσία μας θεωρηθή αναγκαία.
Σήμερον τα απορφανωθέντα, τα καταστραφέντα γυναικόπαιδα της Κρήτης μεταφέρονται και πάλιν ει το Ελληνικόν έδαφος, ζητούντα άσυλον και προστασίαν.
Ας σπεύσωμεν να στενώσωμεν τα δάκρυά των να θερμάνωμεν με την αγάπην και συμπάθειάν μας την τόσον σκληρώς δοκιμασθείσα καρδίαν των.
Ας μην αφήσωμεν να επαναληφθούν σήμερον αι τραγικαί σκηναί του παρελθόντος, η διημέρευσις εις τους δρόμους, από το ψύχος και τας βροχάς. Ας ανοίξωμεν τους οίκους μας εις τας καταδιωκωμένας αδελφής μας, ας προσφέρωμεν εις αυτάς άσυλον και συνδρομήν.
Πρώτα βοηθήματα
Προ ημερών ωσεί προαίσθημα της επικειμένης καταστροφής να είχεν εμπνεύσει ευεργετικήν και φιλάνθρωπον εκ Μαγχεστρίας Ελληνίδα, την κ. Αικατερίνην Ζλατάνου και τον ευγενή σύζυγόν της κ. Γρηγόριο Ζλατάνον απέστειλαν ημών λίρας Αγγλικάς τεσσαράκοντα τέσσαρας, συλλεχθείσας εκεί παρʼ Άγγλων ή ομογενών, όπως μέρος μεν αυτών διατεθή εις ωρισμένους ενταύθα πρόσφυγας, μέρος δε αποσταλή εις Κρήτην.
Παρευθής απεστείλαμεν προς τον εκεί Επίσκοπον είκοσι λίρας, όστις ως μας έγραφεν ήθελε μετά των προξένων Ελλάδος και Ρωσσίας διανείμει το ποσόν αυτό προς τους δυστυχέστερους των κατοίκων.
Εκ του διʼ εδώ προωρισμένοου ποσού δεν διετέθη ευτυχώς έτι η ελάχιστον, ασήμοντον μέρος. Το υπολειφθέν θα αποτελέση τα πρώτα βοηθήματα προς τας δυστυχεστέρας εκ των οικογενειών των μεταφερομένων αδελφών μας. Η ευεργετική Ελληνίς, η εννοούσα, ότι αι εδώ εναπομείνασαι οικογένειαι των προσφύγων είχον ανάγκην συνδρομής και μετά την κατάπαυσιν των ταραχών του παρελθόντος, δεν θα μας αποδοκιμάση βεβαίως, εάν υπέρ των θυμάτων των σημειρνών καταστροφών μεριμνήσωμεν, εάν των δυστυχεστέρων εξ αυτών τας πρώτας ανάγκας ζητήσωμεν να ανακουφίσωμεν.
Το ευεργετικόν και πατριωτικόν παράδειγμά της ας ακολουθήσουν και άλλαι. Αι παντού αναγνώστριαί μας ας κινηθούν, ας εργασθούν, ας δείξουν ότι πονούν και συμπάσχουν διά την δυστυχίαν άλλων γυναικών, τας οποίας τοιαύτη συμφορά ανεπανόρθωτος από της μιας στιγμής εις την άλλην εβύθισεν εις πένθος και απόγνωσιν.
Το καθήκον μας
Με τας συμφοράς της πατρίδος μου και την λύπη και απόγνωσιν, εις ην διατελώ ένεκα του πιθανού θανάτου στενών συγγενών και φίλων και συμπολιτών μου, δεν έχω νουν να ασχολούμαι εις συνεντεύξεις, αλλʼ ούτε η στιγμή σήμερον, ότε ο αγών είναι περί των όλων είναι κατάλληλος δια τοιαύτας συζητήσεις.
Ο καλλίτερος τρόπος να αποδείξωμεν ότι αι γυναίκες εννοούμεν πολύ διαφορετικά την αποστολήν μας, παρά όπως θέλουν να την παραστήσουν οι μισογύναι, είναι να ανδρισθώμεν όλοι μας, και εις την περίστασιν αυτήν, καθʼ ην πιθανόν εντός ημερών μόνον όλη η Ελλάδα θα ευρεθή εις κατάστασιν εμπόλεμον, να ταχθώμεν παρά το πλευρό των ανδρών μας, έτοιμοι και το αίμα μας ακόμη να χύσωμεν υπέρ των δικαιωμάτων του Ελληνισμού.
Αι Σουλιώτιδες μας έδωκαν μέγα παράδειγμα πατριωτισμού διά των ηρωικών άθλων και κατορθωμάτων των. Ας δείξωμεν ότι δεν υστερούμεν εκείνων. Ας δείξωμεν ότι είμεθα άξιοι απόγονοι γυναικών, αι οποίαι απηθανάτισαν το φυλον μας και των οποίων αι πράξεις και ο βίος συνοψίζουν εν τη συντομία των τας χρυσάς σελίδας της Ιστορίας των Γυναικών του κόσμου όλου.
Ιδού εις ποίας περιστάσεις μόνον μας επιβάλλεται να εξανδρισθώμεν εντελώς, να οπλισθώμεν με θάρρος και τόλμην και αυταπάρνησιν και αγάπην, να μεταδώσωμεν εις τα τέκνα μας τον ενθουσιασμόν μας και την υποχρέωσιν να αψηφούν την ζωήν των υπέρ της πατρίδος των. Ιδού στιγμή να ενθυμηθώμεν τας γυναίκας της αρχαιότητας και να εννοήσωμεν ότι ως εκείναι είξευραν να είναι μεγάλαι μητέρες και μεγάλαι πατριώτιδες ενταυτών, οφείλομεν και ημείς να αναδειχθώμεν τοιαύται.

