Οι αρνητικές εξελίξεις για τον απελευθερωτικό αγώνα της Κρήτης βρήκαν τους ηγέτες της επανάστασης συγκεντρωμένους στο χωριό Μαργαρίτες Μυλοποτάμου. Από εκεί απηύθυναν δραματικές επιστολές τόσο στους Έλληνες και στους Κρήτες, όσο και στους ηγεμόνες Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας, αλλά και στους φιλέλληνες βουλευτές των ξένων κοινοβουλίων.
Στις 13 Φεβρουαρίου 1830 απηύθυναν χωριστά στον καθένα, αλλά με πανομοιότυπο περιεχόμενο, επιστολή στους βασιλείς της Μεγάλης Βρετανίας Γεώργιο Δ΄, της Γαλλίας Κάρολο Ι΄ και στον αυτοκράτορα της Ρωσίας Νικόλαο Α΄. Όπως τόνιζαν, ενώ περίμεναν τη δικαίωση των αγώνων τους, οι δυνάμεις τους παρέδωσαν και πάλι «εις την φρικτήν δουλείαν και εις την ωμότητα των τυράννων των δια να εξολοθρευθούν ολοτελώς»
«Δικαίως, Φιλόχριστοι Ηγεμόνες,-έγραφαν- όχι μόνον οι ζώντες έτι και πολεμούντες Χριστιανοί Κρήτες, όχι μόνον οι εις διαφόρους βαρβαρικάς επαρχίας αποσυρόμενοι αιχμάλωτοι, οίτινες επερίμενον την απελευθέρωσίν των και την επιστροφήν εις το Μητρώον έδαφος από την μεγαλόψυχον απόφασίν Σας, αλλά και αυτών των υπέρ Πατρίδος πεσόντων αι ιεραί σκιαί πρέπει να χύνωσι πικρότατα δάκρυα δια μίαν τοιαύτην απόφασιν, ήτις παρέβλεψε τα δίκαιά των, τα οποία είναι μεγαλύτερα, ισχυρότερα και παρʼ αυτών των λοιπών συναγωνιστών των, και άφησεν αυτούς πάλιν εις την διάκρισιν των αιμοβόρων και απανθρώπων τυράννων!»
Η επιστολή αυτή είχε δημοσιευτεί μερικά χρόνια αργότερα στην εφημερίδα «Αιών» (φύλλο αρ. 1780, της Τετάρτης 26 Αυγούστου 1859), από την οποία την αναδημοσιεύομε. Όπως έγραφε η εφημερίδα, το κείμενο υπέγραφαν, τα μέλη του Κρητικού Συμβουλίου, ο ιερός κλήρος, οι κατʼ επαρχία δημογέροντες, οι στρατηγοί της Κρήτης, οι οπλαρχηγοί των επαρχιών, ενώ το επικυρωμένο αντίγραφο που είχε στη διάθεσή της έφερε την υπογραφή του Γραμματέα του Κρητικού Συμβουλίου Παύλου Καλογέννητου.
ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΛΕΙΟΤΑΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΣΥΜΜΑΧΟΥΣ ΜΟΝΑΡΧΑΣ,
τον Σ. Βασιλέα της Μ. Βρεττανίας Γεώργιον τον Δʼ., τον Χριστιανικώτατον Βασιλέα της Γαλλίας Κάρολον τον Γʼ και τον Σ. Αυτοκράτορα πασών των Ρωσσιών Νικόλαον τον Αʼ κ.τ.λ.
Δύο σχεδόν αιώνας εστέναζον πικρότατα οι λαοί και των Χριστιανών Ελλήνων της Κρήτης υπό τον βαρύν και αφόρητον των Τούρκων ζυγόν. Αποκλεισμένοι παντός πολιτικού δικαιώματος, εδαπάνουν τα έτη της ζωής των μόνον εις τας πολυμόχθους υπηρεσίας των τυράννως των, και άλλο παρά η ανθρώπινος λαλιά δεν διέκρινε τον άνθρωπον από τα κτήνη εις αυτούς. Θρήνοι, κοπετοί πικρότατοι, οιμωγαί και νέφη ενδομύχων στεναγμών εμαύριζον την περικυκλούσαν αυτούς ατμοσφαίραν από τας καθημερινάς δεινοπαθήσεις των, όταν ο πατήρ απεχωρίζετο τον υιόν διʼ άδικον φόνον, η μήτηρ την θυγατέρα δια βιαίαν αισχρουργίαν και ο οικείος τον συγγενή διʼ ανεξέταστον συκοφαντίαν, και ενί λόγω μάλλον εσεβάζετο η ζωή του κτήνους, παρά του ανθρώπου η ζωή.
Τοιούτον ζώντες βίον αβίωτον οι δυστυχείς Χριστιανοί της Κρήτης, άλλο δεν επερίμενον πλέον παρά μίαν στιγμήν, ήτις να δώση εις αυτούς αφορμήν, ή της απελευθερώσεως και απαλλαγής από τα δεινά των, ή της ολικής τέλος τελείας εξοντώσεως των. Μόλις το άκουσμα του Ελληνικού συνθήματος έφθασεν εις τοιούτους εχθρούς μας, και αγριώτεροι αποκατασταθέντες, εβουλεύσαντο την πονηράν βουλήν της παντελούς εξοντώσεώς μας... Χιλιάδες Χριστιανών, γυναικών, ανδρών, παίδων, Ιεράρχαι εκ του Κλήρου πάμπολλοι, έπεσαν αυθημερόν ελεεινώς ως πρόβατα ένδον των φρουρίων της Κρήτης και εις τα πέριξ αυτών από τους αιμοβόρους τυράννους. Το προπατορικόν αίμα, το οποίον εσώζετο έτι εις των Κρητών τας φλέβας δια την φαινόμενην τρέχουσαν εξόντωσίν των εκίνησε και αυτούς εις το να λάβωσι ταυτοχρόνως με τους λοιπούς τα όπλα εις χείρας, όχι διʼ απόλαυσιν πλούτου και επιθυμίαν άλλης τινός κατακτήσεως, αλλά δια την συντήρησιν της φυσικής υπάρξεως των και δια την ανάκτησιν των δικαίων του ανθρώπου.
Απαράσκευοι λοιπόν εκδυθέντες εις τον αγώνα και οι Κρήτες, πεινώντες, γυμνοί, εστερημένοι παντός βοηθήματος και εγκαταλελειμμένοι εις μόνους τους εαυτούς των, έτρεχον από το εν άκρον μέχρι του άλλου της Κρήτης, καταπολεμούντες τους ωμούς τυράννους των με τρόπαια ένδοξα, περιορίζοντές τους εις μόνα τα φρούρια των. Μυριάδες απεσύρθησαν και ολονέν αποσύρονται εις δεινήν και απάνθρωπον αιχμαλωσίαν, πωλούμενοι ως κρέατα και εις τας αγυιάς της Αιγύπτου και Αφρικής, γυναίκες, άνδρες, νεανίδες, και αθώοι παίδες, υπηρέται αποκαθιστάμενοι την Τουρκικής ακολασίας. Πλείστον μέρος έγιναν θύματα ελεεινά της πείνης, της γυμνότητος, του κρύου και πάσης άλλης πολεμικής κακουχίας, και αναρίθμητοι έπεσαν, και πίπτουν αδιακόπως ένδοξα πτώματα εις το αιματόφυρτον μητρικόν έδαφος των με απαραδειγμάτιστον καρτεροψυχίαν, δια να καθαρίσουν και αυτοί την γην των προγόνων, την ιεράν γην των γενεθλίων των, από το αλλόκοτον τέρας της τυραννίας, και εγκαταλείπουν την ποθητήν ελευθερίαν εις τους παίδας των, το μόνον έπαθλον των πολυειδών αγώνων, των θυσιών και ταλαιπωριών των.
Και του Κρητός Ελληνος η καρδία εσκίρτα αγγλομένη, όταν η συνθήκη την 6 Ιουνίου 1827 εδήλωσεν εις τα πολεμούντα της Ελλάδος μέρη, ότι η φωνή του αφειδώς εκχυνομένου Ελληνικού αίματος έφθασεν εις τας ευαισθήτους ακοάς των φιλανθρώπων της Ευρώπης εθνών, και ότι διήγειρε την συμπάθειαν των Κραταιών Μοναρχών των εις το να αναχαιτίσουν την τοιαύτην αιματώδη χύσιν δʼ υπεράσπισιν των υπέρ ων εκχύνεται δικαίων· και ως η εις Αβαρίνους ένδοξος εκείνη και αείμνηστος ναυμαρχία της 8 Οκτωβρίου του 1828 απέδειξεν πραγματοποιουμένην την φιλάνθρωπον ταύτην απόφασίν των, έχαιρεν επαναπαυομένη και η ψυχή του επιζήσαντος Κρητός Ελληνος, ότι έμελλον να ζήσωσι και οι Κρήτες εφεξής την ζωήν των ελευθέρων ανθρώπων, επαξίως των αγώνων και ταλαιπωριών των.
Αλλά, παρʼ ελπίδα πάσαν, εις τα μετά ταύτα εν Λονδίνω πρωτόκολλα, και μάλιστα εκείνο των 22 Μαρτίου του 1829 με πόνον ανέκφραστον της ψυχής, παρατηρούν, ότι ενώ η πολύαθλος Κρήτη αποκλείεται της νυοσυντάκτου Ελληνικής πολιτείας, ύστερον από τόσους αγώνας και θυσίας, ουδʼ η παραμικρά μνεία γίνεται περί αυτών από την Χριστιανωσύνη. Δικαιώς, Φιλόχριστοι Ηγεμόνες, όχι μόνον οι ζώντες έτσι και πολεμούντες Χριστιανοί Κρήτες, όχι μόνον οι εις διαφόρους βαρβαρικάς επαρχίας αποσυρόμενοι αιχμάλωτοι, οίτινες επερίμενον την απελευθέρωσίν των και την επιστροφήν των εις το Μητρώον έδαφος από την μεγαλόψυχον απόφασίν Σας, αλλά και αυτών των υπέρ Πατρίδος πεσόντων αι ιεραί σκιαί πρέπει να χύνωσι πικρότατα δάκρυα δια μίαν τοιαύτην απόφασιν, ήτις παρέβλεψε τα δικαιά των, τα οποία είναι μεγαλήτερα, ισχυρότερα και παρʼ αυτών των λοιπών συναγωνιστών των, και άφησεν αυτούς πάλιν εις την διάκρισιν των αιμοβόρων και απανθρώπων τυράννων!
Αλλά προς τι τάχα, Σεβαστοί Κραταιότατοι Μονάρχαι, η εγκατάλειψις αύτη; Ή οι Κρήτες άρα γε δεν ημπόρεσαν να γίνωσιν άξιοι οικτιρμών, άξιοι του ελέους και της συμπαθείας σας; Ή τα δίκαια τούτων μόνον δεν στέθησαν άξια της Χριστιανικής προστασίας, τα οποία καθιέρωσαν ποταμοί αιμάτων, εκχυνομένων δέκα ήδη έτη, δίκαια τα οποία, ως κοινά της ανθρωπότητος, χρεωστούν και Βασιλείς και λαοί να σέβωνται και να υπερασπίζωσι;
Λογικά όντα και πλάσματα του Υψίστου Δημιουργού είναι βέβαια και οι δυστυχείς ούτοι, οίτινες υπέφερον και υποφέρουν τόσα δεινά, όχι διʼ άλλο έγκλημα, ειμή ότι είναι τέκνα της του Χριστού Εκκλησίας, και φίλοι των πατρίδας των.
Και μʼ όλα ταύτα παρατηρούν από τα ειρημένα πρωτόκολλα, ότι παραδίδονται αύθις, ύστερον από τόσα τραγικά δυστυχήματα, εις την φρικτήν δουλείαν και εις την ωμότητα των τυράννων των δια να εξολοθρευθούν ολοτελώς. Και Βασιλείς, και λαοί όλοι εξίσου γνωρίζουν σήμερον, ότι εις το εξής Τούρκοι και Χριστιανοί να συζήσουν μεταξύ των είναι εκ των αδυνάτων ανεπικινδύνως και την αναντίρρητον ταύτην αλήθειαν ομολογούν και τα εν Λονδίνω διπλωματικά έγγραφα από μέρους των πληρεξουσίων των Σ. Συμμάχων Δυνάμεων.
Αλλʼ έμελλεν άρα να πέση όλον το κακόν των Τούρκων εις ημάς μόνον τους δυστυχείς Χριστιανούς της Κρήτης; Και εσυγχώρησεν άρα γε η δικαιοσύνη να γίνωσι θυσία 130 περίπου χιλιάδες Χριστιανών ψυχών, σωζομένων έτι εις την Κρήτην προς αντίλυτρον των λοιπόν συναγωνιζομένων Ελλήνων, δια χάριν μόνον 40 μόλις χιλιάδων Τούρκων, περιωρισμένων ήδη και αυτών εις μόνο τα φρούριά των, λείψανα της Ελληνικής καρτερίας της ηρωϊκής μεγαλοψυχίας των Κρητών Ελλήνων;
Την σύντομον ταύτην τραγικήν εξιστόρησιν των πολυειδών παθών των Χριστιανών της Κρήτης και της εγκαρδίου λύπης των διευθύνων σήμερον άνδρες, γυναίκες, χήραι, παίδες, αθώοι, παρθένοι, νέοι, γέροντες, ηκρωτηριασμένοι, απόμαχοι, και αυτών ακόμη αι μακάριαι ψυχαί των ενδόξως πεσόντων Κρητών προς τους πόδας των Ανακτορικών Θρόνων σας δια των υποφαινομένων διαφόρων επαρχιακών Αντιπροσώπων των, και απαιτούν επι της βάσεως των απαραγράπτων και αναπαλλοτριώτων δικαιών των, επί της βάσεως των αρχών της παγκοσμίου δικαιοσύνης, να επιβλέψητε εις τους αποδεδειγμένους σημαντικούς αγώνας και θυσίας των, να επιβλέψητε τέλος εις τα δεινά, τα οποία η επερχομένη γενεά μέλλει να δοκιμάση δεινά, τα οποία θέλουν είσθαι ασυγκρίτως φρικτώτερα των προτέρων, καθʼ όσον η θηριώδης ψυχή των βαρβάρων εχθρών μας θέλει διεγείρεται και εις εκδίκησιν, δι΄όσα δικαιώς έπαθον κατά το διάστημα του αγώνος μας, και εκλιπαρούμεν μετά θερμοτάτων δακρύων να υπερασπισθήτε την ύπαρξίν μας, να υπερασπιθήτε τα δίκαιά μας, αδικουμένων ως προστάται της δικαιοσύνης και υπερασπισταί της πασχούσης ανθρωπότητος.
Πασίγνωστος είναι η λυσδώσης μανία, το αμάλακτον και άκαμπτον των Τούρκων, προσέτι και ο άπιστος και άστατος χαρακτήρ και αυτών των ιδίων Αρχών των, αλλά πολύ περισσότερον είναι γνωστά ταύτα πάντα ως εκ πείρας εις ημάς, ως γεννημένους και αναθραμμένους με αυτούς. Καμμία πίστις, καμμία εγγύησις μήτε αυτών, μήτε ουδετέρας και ανωτέρας δυνάμεως είναι ικανά να μας βεβαιώση δια ταύτα την μετʼ αυτών εφεξής ανεπικίνδυνον συμβίωσίν μας, αλλʼ ουδέ καμμία υποχρέωσις κραταιοτέρων θέλει δυνηθή να χαλινώση επί πολύ την θηριωδίαν του ανηθίκου τούτου έθνους. Διο θαρρούντες έτι οι Κρήτες εις την φιλανθρωπίαν και δικαιοσύνην της Μεγαλειότητός σας, προσπίπτουν και εκ δευτέρου ικετικώς εις τας πόδας των Ανακτορικών Θρόνων των Σ. Συμμάχων Ηγεμόνων, ήτοι του Μεγαλειοτάτου και Κραταιοτάτου Βασιλέως της Μ. Βρετανίας, του Μεγαλειοτάτου και Χριστιανικωτάτου Βασιλέως της Γαλλίας, και του Μεγαλειοτάτου και Κραταιοτάτου Αυτοκράτορος Πασών των Ρωσσιών, και δεν ημπορούν να μην ελπίσουν, ότι αυτοί εκείνοι, οίτινες χωρίς ιδίου τινός συμφέροντος, αλλά προς χάριν μόννο της ανθρωπότητος δια φιλανθρωπίαν και έλεος εβοήθησαν και υπεστήριξαν τον δίκαιον αγώνα των Ελλήνων, αυτοί εκείνοι, οίτινες δια των τροπαιούχων στόλων των εμπόδισαν την απειλουμένην κατερήμωσιν των ναυτικών Ελληνικών νήσων από τον πολυάριθμον στόλο των Οθωμανών, αυτοί εκείνοι οίτινες αφήρπασαν με την αποστολή των νικηφόρων στρατευμάτων των εις την Ελληνικήν γην του λαούς της Πελοποννήσου και λοιπών μερών από την εις αυτούς επικειμένην μάχαιραν του Αιγυπτίου Σατράπου, αυτοί εκείνοι οίτινες με γενναίες συνεισφοράς απολυτρώνουν αναριθμήτους Χριστιανούς αιχμαλώτους από την πικράν δουλείαν, αυτοί, λέγομεν, εκείνοι οίτινες με σημαντικά χρηματικά και παντός άλλου μέσα βοηθούν καθʼ εκάστην και υποστηρίζουν την ύπαρξιν του Ελληνικού έθνους, αυτοί ούτοι οι Σεβαστοί Χριστιανοί Μονάρχαι δεν θέλουν εγκαταλείπει και τους αξίους ελέους και συμπαθείας Χριστιανούς της Κρήτης να κατασφαγούν από τους εχθρούς των εν καιρώ, και να καταδικασθούν κατά τα εν Λονδίνω διπλωματικά έγγραφα, η εις αιώνιον αφόρητον δουλείαν, η εις αξιοδάκρυτον εξορίαν από την γην της γεννήσέως των, την οποίαν, δια να ανακτήσωσι και ζήσωσιν ως άνθρωποι, ως Χριστιανοί ελεύθεροι και αυτοί, έχυσαν και χύνουν βαρύτιμα αίματα, ενώ με εν μόνον φιλάνρθωπον νεύμα δύνανται να σώζωσι και αυτούς ως και τους λοιπούς με ημάς συναγωνιζομένους, δια να εγχαράξωμεν και οι Κρήτες εις τον ναόν της αθανασίας με της ευγνωμοσύνης τους ανεξαλείπτους χαρακτήρας τα Σεβαστά ονόματα των τριών τούτων ενδόξων εθνών, εις τα οποία βασιλεύουσιν ευτυχώς φιλόσοφοι Χριστιανοί.
Εάν δε παρά πάσαν ελπίδα, εναντίον πάσης δικαιοσύνης, αποτύχουν επι τέλους της δικαιοτάτης ταύτης αιτήσεώς των, αν τα ιερά δίκαιά των, τα οποία ως κοινά της ανθρωπότητος δίκαια χρεωστούν να σέβωνται πρώτοι οι Βασιλείς και να προστατεύωσι, χρεωστούν επί τέλους οι Κρήτες να διαμαρτυρηθούν πανδήμως, και να κηρύξουν ενώπιον Θεού και ανθρώπων την αδικίαν την οποίαν υποφέρουν στερηθέντες της πατρίδος των.
Ανακεφαλαιώντες δε όλα τα απʼ αρχής μέχρι τέλους δεινά των, ταλαιπωρίας, αγώνας, θυσίας, σφαγάς, αιχμαλωσίας και παντός είδους τραγικώτατα δυστυχήματα, τα οποία υπεφεραν με όλην την γενναιότητα και καρτεροψυχίαν δια την ανάκτησιν των δικαίων του ανθρώπου, δια την ασφάλειαν της τιμής, της ζωής και της ιδιοκτησίας των· επερειδόμενοι εις την ιερότητα των δικαίων του και θαρρούντες εις την Θείαν δίκην και παντοδυναμίαν, διαμαρτύρονται κατʼ αρχάς ενώπιον του Υπερτάτου και Αοράτου Οντος, ενώπιον όλης της Χριστιανωσύνης, ότι μολονότι είναι εστερημένοι όλων των αναγκαίων οι Κρήτες, δεν θέλουν βλάψει ποτέ κανένα όστις δεν θέλει λάβει το μέρος των πολεμίων των, σεβόμενοι καθʼ όλους τους όρους τα δίκαια των εθνών, αλλά ταυτοχρόνως ομολογούν τρανώτατα, ότι έχουσιν απόφασιν σταθεράν, σύμφωνα με τον όρκον τον οποίον έκαμαν ενώπιον του Θεού, τον προστάτην των αδυνάτων και εκδικητήν των καταδυναστευομένων, αφού κατασφάξουν ιδιοχείρως τας γυναίκας, τα φίλτατά των και τους γέροντας, θέλουν συμπλακή ομοθυμαδόν έπειτα με τους εχθρούς της ζωής, της τιμής και της πίστέως των, δια να αποθάνουν όλοι ομού προς αιώνιον μνημόσυνον εις τας επερχομένας γενέας της Οικουμένης, και προς δόξαν του Ελληνικού ονόματος, επικαλεσθέντες την δικαιοκρισίαν του Υψίστου, δια να φέρουν εις έκβασιν με την χύσιν της τελευταίας ρανίδος του αίματός των τον απαράβατον όρκον των.
Ταύτα κοινοποιούντες οι Χριστιανοί της Κρήτης προς τους Υ. Θρόνους των Σ. Συμμάχων, αναθέτουν την ύπαρξίν των, την σωτηρίαν των, την ελευθερίαν των, τα εθνικά και ανθρώπινα δίκαιά των, εις τας κραταιάς χείρας Σας, εξαιτούμενοι μετά θερμών δακρύων το έλεός Σας, την αντίληψιν, την συμπάθειαν, την φιλανθρωπίαν, και την δικαιοσύνην Σας.
Εν Μαργαρίταις Αυλοποτάμου, Φεβρουαρίου 13, 1830

