Τα δέκα άρθρα της βασικής συνθήκης της 22 Ιανουαρίου/4 Φεβρουαρίου 1830 με την οποία δημιουργήθηκε το νεοελληνικό κράτος, χωρίς να ενταχτεί σʼ αυτό η Κρήτη, δημοσιεύομε στη συνέχεια. Το κείμενο είχε δημοσιευτεί στις 23 Απριλίου 1830 στον «Ελληνικό Τηλέγραφο», την εφημερίδα που εξέδιδε από το 1812 έως το 1836 στη Βιέννη ο λόγιος γιατρός Δημήτριος Αλεξανδρίδης, από τον Τύρναβο. Ακολούθησαν και άλλα φύλλα αφιερωμένα στα παραρτήματα του πρωτοκόλλου, αλλά και στις συνεδριάσεις των κοινοβουλίων της Αγγλίας και της Γαλλίας όπου είχαν γίνει εκτενείς συζητήσεις για τον αποκλεισμό της Κρήτης από το νέο και μικρό κράτος.
“Αʼ. Η Ελλάς θέλει αποτελεί Πολιτείαν αυτόνομον (ανεξάρτητον), απολαύουσα όλων των ανηκόντων εις εντελή αυτονομίαν πολιτικών, κυβερνητικών τε και εμπορικών δικαιωμάτων.
Βʼ. Ενεκα τούτων των ψηφισθέντων τη νέα Πολιτεία προν ομίων, κοι διό να κατορθωθή, κατά την έφεσιν της Πόρτας, οροθεσία στενοτέρα παρά της ήν διατάττει το από 22 Μαρτ. 1829 Πρωτόκωλον, θέλει άγει οροθετική γραμμή των ορίων της Ελλάδος από των εμβολών του Ασπροποτάμου (Αχελώου), παρά τούτον τον ποταμόν έως άνωθεν της λίμνης Αγγελοκάστρου, επέκεινα δε ταύτης της λίμνης ως και επέκεινα των λιμνών Βραχωρίου και Σταυροβίτζης, έως του όρους Αρτολίνα, εντεύθεν, διʼε πάνω της ράχεως του όρους Αξου, δια της κοιλάδος του Καλουρίου και επί της ραχεως του όρους Οίτης έως του κόλπου Ζητουνίου, τον οποίον φθάνει κατά τας εκβολάς του Σπερχειού, ωστε όλη μεν η κατά μεσημβρίου ταύτης της γραμμής κειμένη επικράτεια και τότε, τους οποίους εσημείωσαν οι Πληρεξούσιοι εν τω υπό γραμ. Ζ παραρτωμένω γεωγραφικώ πίνακι, θέλουσιν ανήκει τη Ελλάδι, άπασα δε η κατʼ όρκτον ταύτης της γραμμής κειμένη επικράτεια και τόποι θέλουσιν αποτελεί και του λοιπού μέρος της Οθωμανικής μοναρχίας. Προς τούτοις, θέλουσιν ανήκει τη Ελλάδι όλη η νήσος Εύβοια (Negroponte), μετά των Δαιμοννήσων, η νήσος Σκύρος, και αι παρά τοις αρχαίοις γνωσταί υπό την ονομασίαν Κυκλάδες μεταξύ της 36 και 39 μοίρας βορείου πλάτους και της 26 μοίρας ανατολικού μήκους του μεσημβρινού του Greenwich κείμεναι νήσοι.
Γʼ. Η διοίκησις της Ελλάδος έσται μοναρκική, και κληρονομική κατά τάξιν πρωτοτοκίας, και θέλει παραδοθή εις ηγεμόνα, όστις οφείλει να εκλεχθεί ουχί εκ των βασιλευουσών οικογενειών των υπογραψασών την Συνθήκην της 6. Ιουλ. 1827 Δυνάμεων, και θέλει διοικεί υπό την επωνυμίαν ηγεμών ύπατος ή Αναξ (prince Souverain) της Ελλάδος. Η εκλογή τούτου του ηγεμόνος θέλει είναι το αντικείμενο δευτέρων συνδιαλέξεων και συμφωνιών.
Δʼ. Ευθύς αφʼ ού κοινωθώσι τα άρθρα του παρόντος Πρωτοκώλου εις άπερ ανήκουσι μέρη, θέλει θεωρείται η ειρήνη μεταξύ της Οθωμανικής Μοναρχίας και της Ελλάδος ως πραγματιωδώς αποκατασταθείσα πάλιν, οι δε εγκάτοικοι αμφοτέρων των Πολιτειών θέλουσι θεωρούνται ως προς τα δίκαια του εμπορίου και της ναυτιλίας ως οι υπήκοοι των λοιπών εν ειρήνη ουσών μετά της Οθωμανικής μοναρχίας και της Ελλάδος πολιτειών.
Εʼ. Διαγράμματα παντελούς και εντελούς Αμνηστίας θέλουσιν εκδοθή αμέσως μετά τούτο από την Οθωμανικήν Πόρταν και από την Ελληνικήν Διοίκησιν, και το μεν της Πόρτας θέλει κηρύττει, ότι κανείς Γραικός εν όλη τη εκτάσει της επικρατείας της δεν θέλει υστερείται τι της περιουσίας του ούτε δε θέλει ενολήχται άλλως πως διότι τυχόν έλαβε μέρος κατά την επανάστασιν της Ελλάδος, το δε της Ελληνικής Διοικήσεως θέλει κηρύττει τα αυτά ως προς τους Μουσουλμάνους ή Χριστιανούς, όσοι τυχόν έλαβον μέρος εναντίον του πράγματός των, προς δε θέλει εννοείται αφʼ εαυτού και δημοσιευθή, ότι όσοι Μουσουλμανοί θελήσωσι να κατοικώσι και του λοιπού κατά τους ανήκοντας τη Ελλάδι τόπους και νήσους, θέλουσιν έχει αυτού αμεταθέτως πανοικί εντελή ασφάλειαν.
ΣΤ. Η Οθωμανική Πόρτα θέλει συγχωρέσει εις τους Γραικικούς υπηκόους της, όσοι τυχόν θελήσωσι να μετοικήσωσιν από της επικρατείας της, την διορίαν ενός χρόνου δια να πωλήσωσι την περιουσίαν των και να αναχωρήσωσιν ελευθέρως εκ της χώρας. Και η Ελληνική Διοίκησις θέλει δώσει την ιδίαν ελευθερίαν εις τους εγκατοίκους της Ελλάδος, όσοι τυχόν θελήσωσι να μεταβώσιν εις την Τουρκικήν επικράτειαν.
Ζʼ. Ολη η στρατιωτική δύναμις της Ελλάδος, η κατά γήν τε και θάλασσσαν, θέλει εκβή εκ των μερών, κάστρων και νησίων, όσα εξουσιάζωσιν έξω της διορισθείσης εν τω δευτέρω άρθρω γραμμής των ορίων της Ελλάδος, και αναχωρήσει όσον τάχιστα όπισθεν ταύτης της γραμμής. Ομοίως δε και όλη η κατά γην τε και θάλασσαν Τουρκική στρατιωτική δύναμις, ήτις εξουσιάζει τόπον, κάστρα και νήσους εντός των προμνημονευθέντων ορίων, θέλει εκβή εκ τούτων όλων και αναχωρήσει όσον τάχιστα όπισθεν των ρηθέντων ορίων.
Ηʼ. Εκάστη των τριών Αυλών θέλει έχει, δυνάμει του 5ʼ άρθρου της Συνθήκης Ιουλίου 1827, το δίκαιον του να εγγυάται το όλον των συμφωνιών τούτων και άρθρων· χρείας δε τυχούσης, θέλουσι συνταχθή τα περί της εγγυήσεως ταύτης διαγράμματα χωρίς και διηρημένως· η ισχύς όμως και αι ενέργειαι τούτων των διαφόρων διαγραμμάτων θέλουσι είναι, δυνάμει του ρηθέντος άρθρου, το αντικείμενον δευτέρων συμφωνιών μεταξύ των σεβαστών Δυνάμεων.-Καμμία, ανήκουσα μιά των τριών συμμάχων Δυνάμεων στρατιωτική δύναμις δεν θέλει τολμά, άνευ αδείας των δύο άλλων Αυλών, να πατή εις την επικράτειαν της νέας Ελληνικής Πολιτείας.
Θʼ. Δια να εμποδισθώσιν αι λογοτριβαί, όσαι αναμφιβόλως προκύψωσι κατά τας παρούσας περιστάσεις εκ της σχέσεως μεταξύ των περί της οροθεσίας Ελληνικών Επιτρόπων περί της υποθέσεως ταύτης, εσυμφωνήθη να παραδοθή αύτη η φροντίς εις Αγγλικούς, Γαλλικους και Ρωσσικούς Επιτρόπους, και να διορίση εκάστη των τριών Αυλών Επίτροπον, και ούτοι οι έχοντες μεθʼ εαυτών την υπό γραμ. Η εμπεριεχομένην έγγραφον παραγγελίαν Επίτροποι άξουσιν, όσον το δυνατόν επʼ ακριβές ως διατάττει το Βʼ Αρθρον, την γραμμήν των ρηθέντων ορίων, σημειούντες αυτήν με παττάλους, και θέλουσι σχεδιάσει και καταστρώσει δύο γεωγραφικούς πίνακας, εξ ών θέλει εγχειρισθή ο μεν τη Οθωμανική Διοικήσει, ο δε τη Ελληνική Διοικήσει· οφείλουσι δε να τελειώσωσι το έργον των εν διαστήματι εξ μηνών. Εάν δε τύχοι να διαφωνώσιν οι τρεις Επίτροποι, αι περισσότεραι ψήφοι θέλουσιν έχει το κύρος.
Ιʼ. Τα Αρθρα του παρόντος Πρωτοκώλου θέλουσι κοινωθή δίχʼ αναβολής εις την Οθωμανικήν Διοίκησιν υπό των Πληρεξουσίων των τριών Αυλών, οίτινες θέλουσιν έχει προς τούτον τον σκοπόν την υπό γραμ. Θ εμπερικλειομένην κοινήν έγγραφον παραγγελίαν, την οποίαν ιδίαν παραγγελίαν περί της ιδίας υποθέσεως θέλουσι λάβη υπό γράμ. Ι και οι εν Ελλάδι Αντιπρέσβεις των τριών Αυλών.
Αι τρεις Αυλαί έχουσι το δίκαιον του να καταγράψωσι τα παρόντα Αρθρα εν τακτική Συνθήκη, ήτις υπογραφείσα κατά το Λονδίνον, θέλει θεωρείται ως εκτελούσα την Συνθήκην της 6. Ιουλ. 1827, και θέλει κοινωθή και ταις λοιπαίς Ευρωπαϊκαίς Αυλαίας, με πρόσκλησιν να συνυπογράψωσι και αυταί ανίσως κρίνωσιν εύλογον.
Συμπέρασμα.
Αι τρεις Αυλαί, καταντήσασαι τοιουτοτρόπως εις το τέρμα μακροχρονίου και δυσχερούς διαπραγματεύσεως, συγχαίρουσιν αλλήλαις, ότι εν τω μέσω των δεινοτάτων και κινδυνωδών περιστάσεων κατήντησαν τέλος εις εντελή ομόνοιαν. Η κατά τοιαύτας στιγμάς διατήρησις της ομονοίας αυτών παρέχει το κάλλιστον ενέχυρον της διαρκείας αυτής, και αι τρεις Αυλαί υπάρχουσιν ευέλπιδες, ότι αυτή η στερεά άμα και αγαθοποιά ομόνοια θέλει συντείνει δια παντός εις στερέωσιν της ειρήνης του κόσμου”.
Υπογ. Aberoleen Monimorency-Laval Lieven

