Δύο μοναδικές φωτογραφίες του μεγάλου ερευνητή της κρητικής ιστορίας, τουρκολόγου Νίκου Σταυρινίδη, παρουσιάζομε σήμερα. Πρόκειται για φωτογραφίες που τον απαθανάτισαν σε ηλικία 18 και 19 ετών, στα 1913 και 1914, όταν ήταν ακόμη σπουδαστής στις σχολές της Σμύρνης, όταν ίσως ακόμη δεν είχε καν στο νου του ότι μπορεί να βρισκόταν στην Κρήτη. Εκεί που αργότερα τον οδήγησε η προσφυγιά μετά την Καταστροφή της Μικράς Ασίας, αλλά και η χηρεία της αδελφής του.

Τα μοναδικά ντοκουμέντα μας παραχώρησαν η κόρη και ο γαμβρός του Ν. Σταυρινίδη,η κυρία Μάγδα Χατζοπούλου και ο σύζυγός της κύριος Γιώργος Χατζόπουλος, μαζί με τέσσερις επιστολές που είχε στείλει ο τουρκολόγος στην κόρη του τα πρώτα Χριστούγεννα μετά την ιταλική εισβολή στην Ελλάδα. Αυτές οι επιστολές παρουσιάζονται στην επόμενη σελίδα.

Ο Νίκος Σταυρινίδης εμφανίζεται στις φωτογραφίες με κλασσικό ευρωπαϊκό κοστούμι και το ανδρικό κοσμοπολίτικο χτένισμα της εποχής: χωρίστρα στη μέση. Και φυσικά με το απαραίτητο μουστάκι, αλλά και πολύ αδύνατος.

Διακρίνονται τα χαρακτηριστικά του στούντιο στο οποίο φωτογραφήθηκε και στις δύο περιπτώσεις. Ο ίδιος ο Σταυρινίδης έχει σημειώσει πίσω από τις φωτογραφίες τις ημερομηνίες που τραβήχτηκαν: «Σμύρνη 1913» και «23 Απριλίου 1914».

Ο Ν. Σταυρινίδης γεννήθηκε στο χωριό Σαΐπ της Ερυθραίας το 1895, όπως γράφει μια άλλη μεγάλη μορφή των κρητικών γραμμάτων, ο Στέργιος Σπανάκης. Ο πατέρας του Σταύρος Καφάς ή Καψής καταγόταν από την Κάρυστο της Εύβοιας. Τα παιδικά του χρόνια τα έζησε στο χωριό του με τα τουρκόπουλα μαθαίνοντας τα τούρκικα. Στη συνέχεια πήγε στη Σμύρνη και γράφτηκε στο Ελληνογαλλικό Λύκειο του Αρώνη, όπου έμαθε και τα γαλλικά, ενώ στη σχολή «Μπάξτερ» έμαθε τα αγγλικά. Όπως αναφέρει ο Στ. Σπανάκης, από τα όσα του είχε διηγηθεί ο ίδιος ο Ν. Σταυρινίδης, σʼ αυτές τις σχολές γινόταν διδασκαλία και της παλιάς τουρκικής γραφής, αυτής που χρησιμοποίησε αργότερα για τις πολύτιμες μεταφράσεις του Τούρκικου Αρχείου Ηρακλείου.

Αργότερα εργάστηκε στο Αϊδίνι όπου τον βρήκε η τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής. Από τη Σμύρνη έφυγε με τους τελευταίους Έλληνες. Αρχικά πήγε πρόσφυγας στην Κάρπαθο και στη συνέχεια στον Πειραιά. Στην Κρήτη ήλθε το 1925 και από το 1930 άρχισε να ασχολείται με τις μεταφράσεις του Τούρκικου Αρχείου, του έργου της ζωής του. Μʼ αυτό ασχολήθηκε για περισσότερο από μισό αιώνα, ενώ μετά την απόλυση του Στέργιου Σπανάκη από τη Βικελαία, το 1947, μέχρι και σχεδόν τη μεταπολίτευση ασκούσε χρέη Εφόρου της Βιβλιοθήκης.

Πέθανε το 1987 αφήνοντας ένα πλούσιο ερευνητικό αλλά και συγγραφικό έργο σε σχέση με την περίοδο της Τουρκοκρατίας στην Κρήτη.

Όπως αναφέραμε πριν, το επώνυμο του πατέρα του δεν ήταν Σταυρινίδης. Το πώς άλλαξε για το νεαρό τότε Νίκο μας το περιγράφει ο ιστορικός στο Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών κ. Μάριος Χατζόπουλος, εγγονός του Ν. Σταυρινίδη, σε μελέτη που παρουσίασε στην εκδήλωση της Βικέλειου Μορφωτικής Εταιρείας, στις 15 Δεκεμβρίου 2008, και η οποία δημοσιεύτηκε στο διπλό αφιέρωμα της «Π» για τη Βικελαία. Γράφει, λοιπόν, ο κ. Χατζόπουλος:

«Γόνος μιας μάλλον ευκατάστατης - για τα μέτρα του τόπου του - οικογένειας με τέσσερα παιδιά, ο Νίκος έδειξε από μικρός μια ιδιαίτερη κλίση στα γράμματα. Όταν τελείωσε το Δημοτικό, ο πατέρας του τον έστειλε στην κοντινή Σμύρνη για να συνεχίσει στο Γυμνάσιο. Ο Νίκος άφησε πίσω του την θαλπωρή των δικών του ανθρώπων και ξανοίχτηκε στον κόσμο: η Σμύρνη ήταν μια μητρόπολη θελκτική και φωτισμένη με θέατρα, σχολεία, καφενεία και πορνεία, πολυάνθρωπη, πολύβουη, πολύγλωσση. Φοιτώντας σε φημισμένα σχολεία της εποχής, όπως στο ελληνογαλλικό Λύκειο του Αρώνη και κατόπιν στην αγγλική σχολή Μπάξτερ, ο Νίκος, με απανωτές υποτροφίες, έμελλε να αποκτήσει μια γερή εγκύκλιο παιδεία, μια εκπληκτική γλωσσομάθεια, κι ένα καινούργιο όνομα: για να εγγραφεί στο Λύκειο Αρώνη ο καθηγητής τον ρώτησε πως ονομάζεται. «Καψής» απάντησε ο νεαρός. «Α!», έκανε με αποδοκιμασία ο καθηγητής, «αυτό είναι τούρκικο, το όνομα του πατέρα σου ποιο είναι;». «Σταύρος» ήταν η απάντηση. «Τότε το επώνυμό σου είναι Σταυρινίδης», απεφάνθη ο ελληνολάτρης καθηγητής. Αν σήμερα ηχούν όλα αυτά λίγο πομπώδη έναν αιώνα πριν, στις αρχές του 20ου, δεν ήταν».