Σήμερα, έτσι, όπως έχουν διαμορφωθεί τα πράγματα σε ένα διεθνές –παγκόσμιο περιβάλλον που αλλάζει με απίστευτα γρήγορους ρυθμούς τι θα λέγατε για τον παραδοσιακό μας πολιτισμό;
«Στην ιστορία του πολιτισμού μέχρι τον εικοστό αιώνα οι μεγάλες τομές, κοινωνικές και τεχνολογικές, υπήρξαν πολλές και σημαντικές αλλά τα αποτελέσματά τους ενσωματώθηκαν αργά στους πολιτισμούς των λαών, ανάλογα με τις δυνατότητες, που διέθεταν οι παραδοσιακές κοινωνίες να αφομοιώσουν και να ενσωματώσουν νέα στοιχεία σε επίπεδο δομών και θεσμών αλλά και τεχνολογίας.
Οι εκρηκτικές ωστόσο αλλαγές που έφερε η τεχνολογία στον εικοστό αιώνα, ιδιαίτερα στον τομέα της επικοινωνίας και μετάδοσης της γνώσης βρήκαν τους μηχανισμούς των παραδοσιακών κοινωνιών ανέτοιμους και αδύναμους να υποδεχθούν και να αφομοιώσουν τις νέες γνώσεις και τις συνέπειές τους στην καθημερινότητα των πληθυσμών με αποτέλεσμα αξίες και αρχές, που ίσχυσαν χιλιετίες και οδήγησαν τα βήματα της ανθρωπότητας μέχρι πρόσφατα να υποχωρήσουν και να ισοπεδωθούν. Ο όγκος της πληροφορίας, που αφορά τις ανθρώπινες δραστηριότητες και προσδιορίζει τη συμπεριφορά των ανθρώπων σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο είναι δυσβάστακτος και η διαχείρισή του συχνά ανέφικτη. Έτσι δεν φαίνεται παράδοξο που πληθυσμοί ακόμα και με υψηλό πολιτιστικό επίπεδο, και περισσότερες κατά τεκμήριο αφομοιωτικές δυνατότητες, δεν μπορούν να διαχειριστούν την γνώση και τις συνέπειές της στη ζωή τους και αδυνατούν να ενσωματώσουν στον πολιτισμό τους τα νέα στοιχεία. Αυτό ισχύει σε μεγαλύτερο βαθμό για τους πληθυσμούς-λαούς με λιγότερες δυνατότητες (οικονομικές, πληθυσμιακές) και αντιστάσεις, οι οποίοι κατʼ ανάγκην υιοθετούν τα νέα «αλλότρια» πολιτισμικά στοιχεία ισοπεδώνοντας, και εν πολλοίς εξαφανίζοντας, τις δικές τους παραδοσιακές δομές.
Το ερώτημα αν η παράδοση, όπως αυτή έχει καταγραφεί και αποτυπωθεί στα μουσεία, όπως ζει ακόμη στη συλλογική μνήμη του λαού, και όπως διαιωνίζεται μέσα από τις γενιές, μπορεί να δώσει λύσεις σε διλήμματα και να οδηγήσει σε σωστές αποφάσεις και αν οι γνώσεις μας από την παράδοση μπορούν να υποστηρίξουν τις αποφάσεις για το πρόσωπο των πόλεων και των χωριών μας στο σήμερα και προπάντων στο μέλλον δεν έχει απαντηθεί επαρκώς.
Με δεδομένο ότι ο λαϊκός πολιτισμός είναι ένας πολιτισμός με συνέχεια, ο οποίος κατόρθωσε να διατηρηθεί και εξελιχθεί δημιουργικά στη μακρά διάρκεια είναι απολύτως αναγκαίο να στραφούμε προς τη μελέτη του (λαϊκού πολιτισμού).
Πολιτισμοί με βαθιές ρίζες και κρυμμένη ζωτικότητα σαν την ελιά, όπως ο ελληνικός διαθέτουν επαρκή αναβλαστικά αποθέματα. Απαραίτητη όμως είναι η μελέτη και αξιολόγηση των στοιχείων του που μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία σύγχρονων προτύπων και δομών. Αυτό μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, στην αρχιτεκτονική, στην παραδοσιακή διατροφή, στην χειτοτεχνία τομείς που συνδέονται με όλους τους άλλους τομείς του πολιτισμού, αλλά και με το σύνολο της εθνικής ζωής, με τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές δομές.
Ο δομημένος, λοιπόν, χώρος με την αργή προσαρμογή του στις ραγδαίες αλλαγές, καθώς διατηρεί τις περισσότερες φορές στοιχεία και χαρακτηριστικά προηγουμένων εποχών, αποτελεί σημαντικό φορέα πληροφοριών για την αναπαράσταση των κοινωνικών δομών, των τεχνικών, των λειτουργιών και συμβολισμών που εξυπηρετεί διαχρονικά. Ουσιαστικά είναι φορέας ιδεολογίας, αισθητικής και αντανακλά την κοινωνική ζωή για χρόνο πολύ μεγαλύτερο από την πραγματική του ζωή και τροφοδοτεί τη συλλογική μνήμη με στοιχεία που μας οδηγούν στα ίχνη της ιστορίας, του πολιτισμού και της κοινωνίας που τον χρησιμοποίησε για την κάλυψη των αναγκών της. Η προσέγγιση του χώρου από την πλευρά της λαογραφίας, η οποία βασίζεται στη συλλογική μνήμη, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τις παραδόσεις και τις λαϊκές διηγήσεις μας βοηθάει να κατανοήσουμε τις ανάγκες και τις προτεραιότητες που εξυπηρέτησαν οι επεμβάσεις συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων στο χώρο. Το σχήμα ενός οικισμού, η θέση του ναού σε σχέση με τα υπόλοιπα σπίτια, οι κοινόχρηστοι χώροι, ο προσανατολισμός του υπακούουν σχεδόν νομοτελειακά σε κάποιες διαχρονικές αρχές. Ο οικισμένος χώρος αποτελεί μια οικονομική, κοινωνική και συμβολική πραγματικότητα με διαχρονική διατηρήσιμη αξία. Δημιουργεί παράδοση η οποία αξίζει να διατηρηθεί και να χρησιμεύσει για μελλοντικές αναζητήσεις.
Θα μου επιτρέψετε να επαναλάβω ότι η παράδοση δεν είναι ένα νεκρό μουσειακό αντικείμενο, που συνήθως ρομαντικά χαϊδεύει τʼ αυτιά και τις ψυχές μας για το χθες που χάθηκε και για συνήθειες που δεν γνωρίζω πόσο θα θέλαμε να ισχύουν και σήμερα. Ο λαϊκός πολιτισμός είναι ένας ζωντανός πολιτισμός που συνεχώς εμπλουτίζεται με νέα στοιχεία και προσαρμόζεται στα νέα δεδομένα. Ως ζωντανός, λοιπόν, πολιτισμός μπορεί να θεωρηθεί, ιδιαίτερα για περιοχές που ανέπτυξαν ιδιαίτερα και σημαντικά από απόψεως ποιότητας χαρακτηριστικά, μοχλός ανάπτυξης για το μέλλον. Το πολιτιστικό παρελθόν είναι ήδη μια εξαιρετικά μεγάλη περιουσία που ανήκει στη δικαιοδοσία μελέτης και έρευνας του λαϊκού πολιτισμού.»
Είναι εύκολο να γίνει αυτό;
«Προέχει, οπωσδήποτε, μια συνολική μελέτη σκοπιμότητας αξιοποίησης της παραδοσιακής κληρονομιάς σε όλες της τις εκφάνσεις και η χάραξη εθνικών στόχων που θα πραγματοποιηθούν με τη συνεργασία της πολιτείας και των τοπικών κοινωνιών και με γνώμονα την αναβάθμιση του χώρου και των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στο χρόνο με σκοπό την πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη για όλους. Για να μη θρηνούν επί των ερειπίων οι απόγονοί μας και κληρονόμοι του πολιτισμού που εμείς δημιουργούμε εν γνώσει και εν αγνοία μας ή με την ανοχή μας ας προχωρήσουμε: α) στην προστασία του δομημένου και φυσικού περιβάλλοντος. Δεν αρκούν οι λυρικές αναγωγές στο παρελθόν. Να αποκατασταθούν και να συντηρηθούν με τις σύγχρονες μεθόδους τα μνημεία (εκκλησίες, παραδοσιακά σπίτια, βρύσες, καλντερίμια), να προστατευθεί και ενισχυθεί η παραδοσιακή χειροτεχνική παραγωγή, η παραδοσιακή διατροφή αλλά και η άυλη πολιτιστική κληρονομιά, η προφορική παράδοση, ο τρόπος ψυχαγωγίας (πανηγύρια, χώροι αναψυχής, όπως οι πλατείες και οι παραλίες) και τέλος να δημιουργηθούν σε χώρους επιλεγμένους με επιστημονικά και αντικειμενικά κριτήρια και όχι καθαρά τοπικιστικά, Μουσεία-Ινστιτούτα έρευνας της ιστορίας και του πολιτισμού κάθε περιοχής».

