«Π»: Μιλήστε μας για τις διπλές ονομασίες χωριών, αλλά και για τα χωριά με κοινή ονομασία στο νησί.
Κωστής Λαγουδιανάκης: Διαβάζοντας έναν τρανό Κρητικό, το Νίκο Καζαντζάκη, έχουμε διαπιστώσει όλοι μας ότι το σόι του κυρού του, όπως λέει χαρακτηριστικά, αποκρατεί από τους Βαρβάρους. Στην πορεία του χρόνου η μετονομασία χάρισε ένα μυρωδάτο όνομα στη γη της καταγωγής του Καζαντζάκη, τη Μυρτιά, του στέρησε όμως το ιστορικό του όνομα. Αυτή βέβαια δεν είναι η μοναδική περίπτωση μετονομασίας. Η έρευνα αποκάλυψε έναν ικανότατο αριθμό χωριών που εμπίπτουν σε αυτήν την κατηγορία, κάτι που ούτε εγώ ούτε αρκετοί φανταζόμαστε ότι συμβαίνει. Καταγράφοντας τις χρονολογίες μετονομασίας, οι περισσότερες έχουν συμβεί μεταπολεμικά, τολμώ να ερμηνεύσω τις προθέσεις. Οι συγγενείς, χρονολογικά, μετονομασίες καταδεικνύουν μια τάση της εποχής. Αρκετά χωριά επιθυμούν, επιδιώκουν ίσως, να απαλλαγούν του ονόματος που υπενθυμίζει «χαλεπούς» καιρούς, κατακτητές και ξένους δυνάστες. Σε άλλες περιπτώσεις το μη εύηχον όνομα του χωριού οδηγεί σε αποφάσεις μετονομασίας. Θα είχε ενδιαφέρον, πιθανότατα και εκπλήξεις, μια έρευνα με το σκεπτικό και την πρόταση μετονομασίας του χωριού προς το αρμόδιο Υπουργείο. Στα χωριά με κοινή ονομασία κυρίαρχη θέση κετέχουν εκείνα με προτακτικά τις λέξεις άγιος και αγία. Τούτο καταδεικνύει ίσως τις θρησκευτικές παραδόσεις και τη βαθιά ριζωμένη πίστη του λαού μας και την απόδοση τιμής και ευλάβειας προς τους αγίους μας. Κοινή ονομασία επίσης έχουν χωριά με φυτωνυμικά ονόματα (Πλάτανος, Συκιά) ή με κοινό ιστορικό χαρακτηριστικό στοιχείο (Πύργος, Επισκοπή)
«Π»: Στη διάρκεια της έρευνάς σας ποια ήταν τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία που βρήκατε;
Κωστής Λαγουδιανάκης: Εντυπωσιακή, ενδιαφέρουσα και αποκαλυπτική ήταν η όλη προσπάθεια, η συνολική έρευνα, η συγκεντρωτική «ματιά», το φιλόξενο προσκλητήριο των χωριών μας. Αν και ο σκοπός της έρευνας δεν ήταν η αποκάλυψη άγνωστων πτυχών και λεπτομερειών, πολλές φορές προβάλλουν, αυτοσυστήνονται, ξαφνιάζουν και εκπλήσσουν. Για λόγους οικονομίας θα αναφερθώ γενικά σʼ αυτές. Εντυπωσιακό στοιχείο θεωρώ ότι είναι η γλωσσοπλαστική ικανότητα η οποία αποκαλύπτεται από την ονοματοδοσία των χωριών σε συνδυασμό με τη γνώση που πρόσθεσε η έρευνα για την ετυμολογία του ονόματος. Εκπληκτικό επίσης είναι, γιατί υπερβαίνει το βαθμό στον οποίο αναμένεται, το ξετύλιγμα του μίτου της ιστορίας του νησιού μας μέσα από τα ονόματα των χωριών. Η ιστορική μνήμη των ονομάτων των χωριών υπενθυμίζει διαρκώς και αιωνίως κατακτητές, λαούς, επιδράσεις, αντιλήψεις. Επιπρόσθετο εντυπωσιακό στοιχείο υπήρξε η νοερή επίσκεψη των οικισμών που έχουν εγκαταλειφθεί από τους κατοίκους, στοιχείο που είναι πιθανή αφετηρία για μελλοντική έρευνα. Αν ο θάνατος μιας λέξης συνεπάγεται πόνο και λύπη, η οριστική εγκατάλειψη ενός οικισμού χεραγκαλιάζει την έκφραση της λύπης σε υπερθετικό βαθμό την οποία ευτυχώς μετριάζει ένα άλλο, χαροποιό αυτή τη φορά, στοιχείο: το κατοικηριό νέων οικισμών των τελευταίων χρόνων σε παραθαλάσσιους κυρίως τόπους. Στο μανουάλι της μνήμης άναψα ένα αγιοκέρι-μαντινάδα για τους οικισμούς που χορτάριασαν οι στράτες τους:
Στσι Μοίρες ο Απόλυχνος
άφτει στο γ-καντηλιέρη
από λιγού το λάδι ντου
στο νέικο σεφέρι

