Της Σοφίας Τσεντελιέρου

Η «κλωσσού» πύρωσε τα αβγά και ήρθε η ευλογημένη ώρα και «ξεπούλιασε» 1438 κλωσσόπουλα

Μια μαντινάδα για καθένα από τα χίλια τετρακόσια τριάντα οκτώ χωριά της Κρήτης έχει γράψει ο Κωστής Λαγουδιανάκης στο νέο του βιβλίο με τίτλο «Τα ναμουντάνικα χωργιά τση μάννα μας τση Κρήτης» (Εκδόσεις Δοκιμάκη).

Στο τρίτο κατά σειρά βιβλίο του συνεχίζει να προβάλλει την Κρήτη και τη ντοπιολαλιά, αναδεικνύοντας τις ομορφιές τους.

Στη συνέντευξή του στην «Π» ο Κωστής Λαγουδιανάκης μιλά για τη νέα αυτή εργασία του που χρειάστηκε δύο χρόνια για να ολοκληρωθεί, και αναφέρεται σε ενδιαφέροντα στοιχεία, όπως μετονομασίες και κοινές ονομασίες χωριών. Παράλληλα, τονίζει τη σημασία διάσωσης του κρητικού ιδιώματος, ενώ μιλά και για τα σχέδιά του για το επόμενο βιβλίο.

Η συνέντευξη του Κωστή Λαγουδιανάκη έχει ως εξής:

«Π»: Πώς αποφασίσατε να καταγράψετε μʼ αυτό τον πρωτότυπο τρόπο τα χωριά της Κρήτης;

Κωστής Λαγουδιανάκης: Η αγάπη προς το γενέθλιο τόπο χαρακτηρίζει πολλούς λαούς, ιδιαίτερα εμάς τους Έλληνες και ξέκορφα και ψηλορείτικα τους Κρητικούς. Ο σεβντάς τούτος κορυφώνεται σε χαρακτηριστικές στιγμές της ζωής, σε στιγμές έξαρσης και πνευματικής ανάτασης. Η χαρά του γάμου, η ευτυχία της γέννησης των παιδιών, το πανηγύρι κι ο εγλετζές αλλά και ο στερνός αποχαιρετισμός των προσφιλών προσώπων, ριζοθεμελιώνουν στα πατρογονικά χώματα. Ο σεβντάς τούτος κρυφός λογάται και καθημερινά φτερουγίζει στη σκέψη και στο λογισμό και εξιδανικεύεται όταν της ζωής οι ανάγκες απομακρύνουν πρόσκαιρα ή μόνιμα τα βήματα των γόνων από τις στράτες του χωριού που τους γέννησε. Ο σημερινός τρόπος ζωής, η αστικοποίηση συνέβαλαν ταχύτατα στην απομάκρυνση αυτή. Αναπολώ τα χρόνια τα μικράτα μου και στένω χορό στʼ ομυαλού το χοροστάσι. Μα ο χορός δεν είναι χορός με ένα και μόνο χορευτή. Θέλει να πιαστείς χέρι χέρι, να γελάσεις, να πιείς και να «σκουτελοβαρίσκεις». Απαιτεί χοροστελιωτάδες. Στο προσκλητήριο αυτό απλόχερα τη βοήθειά τους μου πρόσφεραν οι κρητικοπούλες λέξεις και πασίχαρα καλέσαμε όλα τα χωριά της Κρήτης μας, τα οποία ανταποκρίθηκαν χαιράμενα και το καθένα βρέθηκε στον παγκρήτιο χορό με το δικό του ξεχωριστό κανίσκι και παράλληλα ακούστηκε ως τον ουρανό τα γλυκόλαλο τραγούδι του συγκρητισμού. Η καταγραφή δεν θα προσέθετε, νομίζω, κάτι ξεχωριστό αν ήταν μια στατιστική και μόνον καταγραφή. Επιτακτική προέκυπτε η ανάγκη να μοσκοβολά Κρήτη, να κλείνει την κρητική ψυχή. Και η ψυχή της Κρήτης φωλεύει στην καθάρια και γάργαρη κρητική μαντινάδα. Η «κλωσσού» πύρωσε τα αβγά και ήρθε η ευλογημένη ώρα και «ξεπούλιασε» 1438 κλωσσόπουλα. Τα «ναμουντάνικα χωργιά» είναι χορός, παίνιο, τραγούδι, ύμνος και ταυτόχρονα κάλεσμα και προσκλητήριο αφύπνισης, εγρήγορσης και επανασύνδεσης με το νάμι των αξιών και του πολιτισμού που πρεσβεύουν τα χωργιά της Κρήτης μας.

«Π»: Ποια στοιχεία αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης ώστε να γράψετε τις μαντινάδες των χωριών;

Κωστής Λαγουδιανάκης: Ο χορός των χωριών μας, όπως προαναφέραμε, αρχίζει με το ΄Αλφα και τους Αβδανίτες. Διαισθανόμενος την πληθώρα στοιχείων (ιστορικών, φυσικών, γεωγραφικών, ετυμολογικών κ.ά.) τα οποία συναποτελούν το νάμι του κάθε χωριού, έντονος ήταν ο προβληματισμός μου και η αγωνία μου ποιο από όλα τα χαρακτηριστικά να χωρέσει σε ένα δίστιχο. Ποιο από όλα τα χαρακτηριστικά θα μπορούσε να σταθεί άξιος εκπρόσωπος και των υπολοίπων ώστε να καταλαγιάσει και η δικαιολογημένη διαμαρτυρία τους ή η παραπόνεσή τους, αλλά ταυτόχρονα να προσφερθεί η ικανοποίηση ότι εν τέλει επικράτησε η ορθότερη επιλογή. Για το λόγο αυτό σε αρκετές περιπτώσεις, αφού αναζητήθηκαν και μελετήθηκαν αρκετά στοιχεία του χωριού, ξεπήδησε όχι ένα και μόνο δίστιχο, μια μαντινάδα, αλλά αρκετές διεκδικούσαν το βάθρο του νικητή. Η στιχοπλόκος ευχέρεια, για τη συγκεκριμένη περίπτωση της μοναδικής επιλογής, πρόσφερε τη χαρά της δημιουργίας αλλά συγχρόνως γεννούσε και την αναγκαιότητα της ορθής κρίσης. Τελικά αφέθηκα και εμπιστεύθηκα τη συνεργασία του νου και της καρδιάς για την οριστική επιλογή. Αναμένω την τελική κρίση των κατοίκων και των αναγνωστών…Να προσθέσω ότι η πληθώρα των στοιχείων ήταν αφενός πονοκέφαλος, ευχάριστος βέβαια, αλλά συγχρόνως ήταν και λογοτεχνική –ποιητική-μαντιναδολογική «κάθαρση», για να αποφευχθεί η μονότονη επανάληψη.

Στοιχείο που διεκδίκησε και κέρδισε το στεφάνι της μαντιναδολογικής νίκης ήταν σε αρκετές περιπτώσεις ο γεωγραφικός προσδιορισμός του χωριού, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για χωριά με κοινή ονομασία, οι φυσικές ομορφιές, το ανάγλυφο. Το παλιότερο, το ιστορικό όνομα του χωριού και ταυτόχρονα η μετονομασία του, το νεότερο συνυπάρχουν σε πολλές περιπτώσεις. Σπουδαία πρόσωπα με προσφορά στους αγώνες, στην τέχνη, στον λαϊκό πολιτισμό, άνθρωποι που οι ρίζες τους βρίσκουν χώμα και νερό στα χωριά μας, είναι ναμουντάνικες πηγές έμπνευσης. Η ετυμολογία του ονόματος, το ίδιο το όνομα, η λέξη, το σημαίνον και το σημαινόμενον, καθοδηγούν και αρμηνολογούν πολλές φορές το χέρι της μαντινάδας.