
Ενα μαγικό ταξίδι γεμάτο φόβο, περιέργεια, συλλογικά στερεότυπα αγκαλιά με ατομικές επιθυμίες, αμφιθυμία και συστολή που φλέρταρε έντονα με την έξαψη, αποτέλεσε για το καθηγητή κοινωνιολογίας, Μάνο Σαββάκη, η συγγραφή του βιβλίου «Οι λεπροί της Σπιναλόγκας. Ιατρική, εγκλεισμός, βιωμένες εμπειρίες (1903- 1957)».
Ο Μ. Σαββάκης μοιράζεται με την «Π» την εμπειρία του από την πρώτη φορά που πάτησε το πόδι του στο νησί, «γοητεύτηκα από τη σκοτεινή παρουσία της ασθένειας και των ιστοριών των χανσενικών, από την αύρα του νησιού, τα σοκάκια, τα κτίρια, τα χαλάσματα και τις οχυρώσεις. Περισσότερο, ομολογώ όμως με άγγιξε η έντονη αίσθηση του να είσαι τόσο κοντά και συνάμα τόσο μακριά από τους οικείους σου, η εικόνα του «αλλού», του «εκτός κάδρου», του «δε χωράς με τους κανονικούς», αναφέρει. Όσο ερευνούσε την ιστορία του νησιού, τον εντυπωσίασε περισσότερο ο φόβος που ένιωθαν οι κάτοικοί του, αυτοί οι άνθρωποι έχουν υποχρεωθεί να φοβούνται τους εαυτούς τους και την υπόλοιπη κοινωνία, χωρίς ουσιαστικά να είναι επικίνδυνοι», εξηγεί.
Η συνέντευξή του στην «Π» έχει ως εξής:
Γιατί αποφασίσατε να γράψετε βιβλίο με το συγκεκριμένο θέμα;
«Η απόφαση πάρθηκε ένα βράδυ στο Manchester της Αγγλίας, όπου ως μεταπτυχιακός φοιτητής σκεφτόμουν το ενδεχόμενο της επιστροφής μου στην Ελλάδα και την απαρχή της εκπόνησης μιας διδακτορικής διατριβής. Έψαχνα το θέμα - και ακολουθώντας τη συμβουλή ενός πανεπιστημιακού δασκάλου και φίλου, ο οποίος μου είχε πει «Μάνο ανεξάρτητα από το τι θα κάνεις, φρόντισε να σου αρέσει διότι στην πορεία ίσως το μετανιώσεις» - σκέφτηκα ότι μια επιστημονική εργασία για τη Σπιναλόγκα σίγουρα θα με ενδιέφερε και πιθανόν να ενδιέφερε και ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, ειδικών και λιγότερο ειδικών. Γνώριζα κάποιες βασικές, σχεδόν δημοσιογραφικές, πληροφορίες, αγνοούσα, όπως αποδείχθηκε, πληθώρα από άλλες και είχε τύχει να επισκεφθώ τη νησίδα μια φορά.
Σε αυτήν την επίσκεψη, θυμάμαι, γοητεύτηκα από τη σκοτεινή παρουσία της ασθένειας και των ιστοριών των χανσενικών, από την αύρα του νησιού, τα σοκάκια, τα κτίρια, τα χαλάσματα και τις οχυρώσεις. Περισσότερο, ομολογώ όμως με άγγιξε η έντονη αίσθηση του να είσαι τόσο κοντά και συνάμα τόσο μακριά από τους οικείους σου, η εικόνα του «αλλού», του «εκτός κάδρου», του «δε χωράς με τους κανονικούς». Κάπως, έτσι, σε συνδυασμό με τις παροτρύνσεις συναδέλφων και φίλων, αποφάσισα αρχικά τη συγγραφή μιας διδακτορικής διατριβής και στη συνέχεια την έκδοσή της σε μορφή βιβλίου, προσθέτοντας καινούργιο υλικό και ξαναγράφοντας τμήματα της μελέτης εξολοκλήρου.
Πώς συλέξατε τις πληροφορίες για το βιβλίο;
«Στις αρχές του 2002, μετά την εκπλήρωση των στρατιωτικών μου υποχρεώσεων, ήμουν απλά ένας άνεργος υποψήφιος διδάκτορας. Με οδηγό λίγες διάσπαρτες και συχνότατα παραπλανητικές πληροφορίες ξεκίνησα την έρευνα με μια σειρά από προκαταρκτικές επαφές σε μέρη, όπου θα μπορούσα δυνητικά να συναντήσω ανθρώπους που ήταν στη Σπιναλόγκα ή αντίστοιχα ήξεραν που ζούσαν οι πρώην έγκλειστοι της νησίδας. Παράλληλα, προσπαθούσα να βρω τα ίχνη των διαδρομών τους στο χώρο και το χρόνο μέσα από αρχεία, εφημερίδες, περιοδικά και οτιδήποτε άλλο σχετιζόταν μαζί τους. Χανιά, Ηράκλειο, Ρέθυμνο, Αθήνα, Άγιος Νικόλαος, Σπιναλόγκα, Φλωρεντία, ταξίδευα, έψαχνα, ρωτούσα, ερευνούσα και κομμάτι το κομμάτι συνέθετα τις ψηφίδες του παλίμψηστου. Μετά επέστρεφα στο Ρέθυμνο, όπου ζούσα, για να συστηματοποιήσω τα δεδομένα, να σκεφτώ τα επόμενα βήματα, να συζητήσω με συγκεκριμένους συναδέλφους πανεπιστημιακούς και άλλους εκλεκτούς φίλους που εμπιστευόμουν και να αναστοχαστώ τι γίνεται. Μετά από αρκετό διάστημα επίπονης και επίμονης έρευνας, της οποίας τα τεχνικά στοιχεία υπάρχουν στη μελέτη, πόρτες ξεκίνησαν να ανοίγουν, στόματα να μιλάνε, άνθρωποι μιας άλλης εποχής να ξεπροβάλλουν από μισάνοιχτες γρίλιες, από χαλάσματα και αυλές μισο-ερειπωμένων οικιών και από σκοτεινούς διαδρόμους νοσοκομείων ρωτώντας με αν θέλω να συζητήσουμε, αν θέλω να ακούσω τι έχουν να μου πουν.
Ένιωθα ότι εισερχόμουν στη ζώνη του λυκόφωτος, αποστροφή και έλκυση μαζί, φόβος ανάμεικτος με περιέργεια, συλλογικά στερεότυπα αγκαλιά με ατομικές επιθυμίες, αμφιθυμία και συστολή που φλέρταρε έντονα με έξαψη και περιέργεια. Ήμουν εκεί και το ταξίδι άρχιζε να μου αρέσει, χαιρόμουν τη διαδρομή, χωρίς να παραιτούμαι από το στόχο. Σταδιακά, ξεκίνησα να απολαμβάνω τη χαρά της έρευνας και το μυστήριο της ενδεχομενικότητας…Δεν ήξερα και για αυτό, πολύ απλά, ρώταγα μήπως και μάθω».

