
Το ανέσπερον φως στο Χάνδακα
Πάνε δέκα χρόνια πλέον από εκείνη την ημέρα που ο Νίκος Γιανναδάκης, η ασκητική μορφή των Γραμμάτων της πόλης, έπαψε να φωτίζει με τη φυσική του παρουσία το Χάνδακα από το δεύτερο όροφο του μεγάρου Αχτάρικα. Ένα φως όμως που ποτέ δεν έσβησε στο κέντρο της πόλης και στις καρδιές των ανθρώπων στην Κρήτη και σʼ όλη την Ελλάδα. Ο Νίκος έφυγε τόσο βιαστικά και βίαια, τόσο άξαφνα, έχοντας τόσα πολλά ακόμη να υπογράψει. Η αναζήτησή του είναι αποδεδειγμένα εμφανής σήμερα σε μια πόλη μίζερης πνευματικότητας. Άλλωστε ο Νίκος, αν και έχει φύγει μια ολόκληρη δεκαετία, ακόμη υπογράφει το σχεδιασμό της Βικελαίας. Ό,τι την αφήνουν ακόμη να κάνει, δηλαδή…
Επί 15 χρόνια, εκεί από το παλιό μέγαρο της πλατείας των Λιονταριών, παρέα με τον Ανδρέα Σαββάκη, τον αδελφό του, από τα μαθητικά αλλά και τα δύσκολα χρόνια της φυλακής και των άλλων διώξεων της αριστερής και ατίθασης νεότητάς τους, και ελάχιστους αλλά εξαιρετικούς συναδέλφους - συνεργάτες του, προσπαθούσαν να φωτίσουν την πνευματική ομίχλη του Ηρακλείου. Με συμπαραστάτες τις πνευματικές δυνάμεις της πόλης εκείνη την εποχή.
Ένα άσβηστο φως ο Νίκος Γιανναδάκης, ένα σήμα αφύπνισης για τους συμβιβασμένους και τους κυνηγούς του βολέματος και του πλούτου της άλλοτε πνευματογέννας πολιτείας του Χάνδακα, εκείνης που δημιούργησε έναν Καζαντζάκη, έναν Ξανθουδίδη και, στα νεότερα χρόνια, έναν Σπανάκη, έναν Πλατάκη ή έναν Σταυρινίδη. Ένα ανέσπερο φως αντίστασης σε εκείνα που ισοπεδώνουν τους λόγους για τους οποίους ο Βικέλας, ακριβώς εκατό χρόνια πριν, αποφάσιζε να δωρίσει τον δικό του πνευματικό πλούτο για να δημιουργηθεί η θαυμαστή απ΄ όλη την Ελλάδα (πλην ίσως μερικών ηγητόρων της πόλης της) Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη.
Κι αν ο κοσμοπολίτης διανοούμενος Βικέλας ξανάψαχνε σήμερα τους λόγους για τη δωρεά του στο Ηράκλειο, η λιτή μορφή αλλά μεγαλειώδης παρουσία του Γιανναδάκη θα ήταν εκείνη που θα του έδινε την αιτία για το δώρο του.
Ο Νίκος έφυγε σαν σήμερα πριν από μια δεκαετία. Η διαδρομή του μισοτελειωμένη. Οι αγωνίες του για το δημιούργημά του τον έπνιγαν μέχρι την ύστατη ώρα. Τις εξέφραζε συχνά με τον τρόπο που εκείνος ήξερε. Χωρίς θόρυβο, αλλά ουσιαστικά και καθαρά. Όπως τότε, λίγες μέρες πριν αναχωρήσει, που έγραφε το κείμενο υποδοχής των ξένων καλεσμένων στην έκθεση των Φαγιούμ, ένα κείμενο με τον υπαινιχτικό τίτλο «Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη ή αλλιώς μια μποτίλια ριγμένη στο πέλαγος». Οι αγωνίες αυτές θα έπρεπε να είναι σήμερα η παρακαταθήκη για τους πολιτικούς διαχειριστές. Εκείνες που θα έπρεπε να τους κάνουν να χάνουν τον ύπνο τους, εφόσον η συνείδηση τους ήταν ελαφρά.
Στο σεμνό και συνάμα μεγαλειώδη Γιανναδάκη η αναφορά μνήμης δεν μπορεί παρά να είναι σεμνή και ταυτόχρονα μεγαλειώδης. Σεμνή και λιτή από τη γραφίδα εκείνων που αναζητούν σήμερα το δικό του φως να φωτίσει στη σκοτεινιά της πόλης. Αλλά μεγαλειώδης από τη δική του φωνή, το δικό του κληροδότημα στο Μεγάλο Κάστρο, τα γραπτά του.
Η «Π» τιμώντας τη μνήμη και την προσφορά του με έναν ελάχιστο, μπροστά στην πνευματική μεγαλοσύνη του ανδρός, τρόπο, επέλεξε να δημοσιεύσει δικά του κείμενα που σχετίζονται με τον Γιώργο Σεφέρη, τον ποιητή, όπως τον αποκαλούσε. Πρόκειται για κείμενα γραμμένα μέσα στη φυλακή του Κορυδαλλού το 1972, ένα χρόνο μετά το θάνατο του Σεφέρη, τα οποία δημοσιεύτηκαν στα «Τετράδια», στο χειρόγραφο περιοδικό που εξέδιδαν παράνομα οι πολιτικοί κρατούμενοι. Τα «Τετράδια» παρέδωσε αργότερα ο Ν. Γιανναδάκης στη σύντροφο του Σεφέρη Μαρώ. Μην ξεχνάμε ότι αυτή η σχέση Νίκου - Μαρώς συνέβαλλε στο να δοθεί στη Βικελαία η πολύτιμη και μεγάλη σε αριθμό βιβλίων βιβλιοθήκη Σεφέρη.
Δημοσιεύουμε καταρχήν ένα επεξηγηματικό για τα «Τετράδια» και τη συνάντηση με τη Μαρώ Σεφέρη, κείμενο του Νίκου Γιανναδάκη, από το περιοδικό «Η Λέξη» και στη συνέχεια τα κείμενα του Νίκου για τον ποιητή, με τον τίτλο «ο άνθρωπος…ο ποιητής» και «συνειρμοί».
Αλ. Α. Ανδρικάκης

