Περιττόν να επαναλάβω εδώ το πασίγνωστον και τοσάκις επαναληφθέν αυτάς τας ημέρας ότι ο Σφακιανάκης είνε η μεγαλητέρα της Κρήτης προσωπικότης. Ενώ περί των άλλων Κρητών πολιτικών η κοινή εκτίμησις και αυτών των φίλων των η γνώμη έχει επιφυλάξεις μικράς ή μεγάλας, περί του Σφακιανάκη δεν υπάρχει εις την Κρήτην διαφωνία ότι είνε ο σοφώτερος και συνετώτερος των Κρητών.

Τούτο εφάνη και εις την παρούσαν περίστασιν. Οι ολίγοι λόγοι τους οποίους είπεν εις το συλλαλητήριον του Ηρακλείου ο Σφακιανάκης έκαμαν μεγαλειτέραν αίσθησιν από όλας τας πολεμικάς επιδείξεις και τα μανιφέστα των συναθροισθέντων εις το Θέρισον. Τα ολίγα εκείνα λόγια έδωκαν δια μιας σοβαρότητα άλλην, σοβαρότητα γενικωτέραν εις το κίνημα του Θερίσου.

Δια τούτο οι ομοφρονούντες προς τους εν Θερίσω εφρόντισαν ώστε η πρώτη εκ των λόγων εκείνων εντύπωσις να είνε καθολοκληρίαν υπέρ αυτών· και η φροντίς αύτη έφθασε μέχρι τροποποιήσεως της σπουδαιοτέρας περικοπής. Εκ των πρώτων περιλήψεων εμάθομεν ότι ο κ. Σφακιανάκης συνεβούλευσε τους συμπολίτας του αναταχθώσι παρά το πλευρόν των εν Θερίσω”.

Αλλʼ εις το ακέραιον κείμενον το οποίον ήλθε κατόπιν κʼ εδημοσιεύθη εις τας εφημερίδας, η φράσις έχει ως εξής: “να δηλωθή προς τας Δυνάμεις ότι εις την προκειμένην περίστασιν πάντες οι Κρήτες συντάσσονται ψυχή τε και σώματι μετά των εν Θερίσω”. Σημειωτέον δε ότι πριν η φθάση εις το συμπέρασμα τούτο ο ρήτωρ είχεν ορίσει ότι η ιδέα ήτις ενώνει ψυχή και σώματι όλους τους Κρήτας είνε η ένωσις και όχι βέβαια η εσωτερική πολιτική, εις ην δεν δύνανται παρά να υπάρχουν διχογνωμίαι.

Εξ άλλου οι διαφωνούντες προς τους εν Θερίσω προσεπάθησαν να μη αφήσουν και απλήν υπονοίαν ότι ο Σφακιανάκης επεδοκίμασεν ανεπιφυλάκτως και εις όλα τους εν Θερίσω. Εις μάλιστα εξ αυτών ερωτηθείς παρά δημοσιογράφου εθεώρησεν αναγκαίον να υπομνήση την παλαιάν πολιτικήν φιλίαν Σφακιανάκη και Βενιζέλου, δια να συμπεράνη εκ τούτου ότι ο Σφακιανάκης είχεν υποχρέωσιν να υποστηρίξη ηθικώς φίλους ευρισκομένους εις δυσχέρειαν, χωρίς όμως η αρωγή του να προχωρή πέραν της πλατωνικής υποστηρίξεως εις ζητήματα εσωτερικά.

Της φήμης του Σφακιανάκη ως πολιτικού προηγήθη η φήμη του ως επιστήμονος και ούτη υπεβοήθησεν εκείνην.

Το 1876 επανήλθεν εκ Γερμανίας, όπου εσπούδασεν ιατρικήν, και εγκαταστάθη εις Ηράκλειον. Τότε τον εγνώρισα κι εγώ το πρώτον· υπήρξε μάλιστα και διδάσκαλός μου εις το ημιγυμνάσιον του Ηρακλείου, όπου ανέλαβε να διδάσκη δωρεάν φυσικήν, όπως άλλος ιατρός, ο Ζαφειρίδης, εδίδασκε δωρεάν ανθρωπολογίαν. Εις το αυτό γυμνάσιον ήτο καθηγητής των ελληνικών, επέχων θέσιν γυμνασιάρχου, και ο άλλος επιφανής πολιτευόμενος της Κρήτης Μιχελιδάκης.

Εντός ολίγου η φήμη του Σφακιανάκη ως ιατρού μεγάλου και σοφού διεδόθη καθʼ όλην την ανατολικήν Κρήτην. Περί των εγχειρίσεων, των διαγνώσεων και των θεραπειών του διηγούντο θαυμάσια πράγματα. Χαρακτηριστικόν δε του γοήτρου του είνε το εξής. Εις των τότε μαθητών του κρητικού γυμνασίου, φιλοδοξών να του ομοιάση, ήρχισε να τον μιμήται εις τον ιματισμόν και τας κινήσεις. Δια να είνε δε πληρεστέρα η εξωτερική ομοιότης, εφόρεσε και ματογυάλια, χωρίς να είνε μύωψ. Μίαν μόνον διαφοράν δεν ηδύνατο να υπερνικήση· ήτο μελαχροινός, ο δε Σφακιανάκης ξανθός.

Ως πολιτικός ανεδείχθη ο ιατρός Σφακιανάκης κατά την επανάστασιν του 1878, ότε εχρημάτισε πρόεδρος της Επαναστατικής Συνελεύσεως και υπήρξεν εις των 4-5 αντιπροσώπων της επαναστατημένης Κρήτης οίτινες μετά των αντιπροσώπων της Πύλης συνεζήτησαν και υπέγραψαν την σύμβασιν της Χαλέπας.

Εις την Κρητικήν Βουλήν έπειτα διεκρίθη ως ρήτωρ, όχι ρήτωρ πλήττων τον αέρα με λέξεις κενάς, αλλά βαθύγνωμος και συνετός, όστις ήντλει τα επιχειρήματά του μόνον από την αλήθειαν και την ορθήν και σαφή αντίληψιν των πραγμάτων και των ζητημάτων. Εις τας περιπλοκάς και τας τρικυμίας των συζητήσεων η φωνή του επέφερε την γαλήνην και την διαφώτισιν. Εις τας αγορεύσεις του είχε τόνον διαλέξεως, χωρίς εξάρσεις και μεταπτώσεις θεατρικάς, χωρίς ποτέ νʼ αποβάλη την ηρεμίαν Γερμανού σοφού, την οποίαν είχεν εις την φυσιογνωμίαν και εις την φωνήν. Όπως του Ομηρικού αγορητού, οι λόγοι του έπιπτον “νιφάδεσι χειμερίησιν εοικότες”. Ο λόγος του συνήρπαζε σπανίως, αλλʼ έπειθε πάντοτε και έθελγε με την λεπτήν του ειρωνίαν και την χαρίεσσαν λιτότητά του.

Όταν τα πολιτικά πάθη εξηγριώθησαν και εξηχρειώθησαν, κατά τα τέλη της περιόδου εκείνης, ο Σφακιανάκης απεσύρθη από την ενεργόν πολιτικήν. Μόνον δε κατά το 1897 αναφαίνεται διευθύνων την πολιτικήν της Κρήτης εκ του Ακρωτηρίου, ως πρόεδρος του Εκτελεστικού.

Η δράσις του κατά την εποχήν ταύτην είνε γνωστή. Από παγκρητικής κατέστησε πανελλήνιον την φήμην του ως μεγάλου πατριώτου και πολιτικού. Και αυτοί οι ξένοι, οίτινες ήλθον εις συνάφειαν μετʼ αυτού, ανεγνώρισαν εις αυτόν και ωμολόγησαν προσόντα ουχί κοινού πολιτικού ανδρός.

Αλλʼ ο Σφακιανάκης μετριοφρόνως έλεγεν έπειτα ότι όλη του η διπλωματία συνίστατο εις το να λέγη την αλήθειαν προς τους ναυάρχους. Αποτέλεσμα δε αυτής της απλουστάτης μεθόδου ήτο να κατανικήση την πρόληψιν την οποίαν έχουν εις την Δύσιν περί των Ανατολιτών ότι εκ συστήματος διαστρέφουν και κρύπτουν την αλήθειαν. Αφού δε ούτω απέκτησε την εμπιστοσύνην των ναυάρχων, δεν ήτο δύσκολον να τους διαθέση ευνοϊκώς διʼ υπόθεσιν τόσον δικαίαν, οποία της Κρήτης η υπόθεσις.



ΔΙΑΒΑΤΗΣ

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Εμπρός” την Κυριακή 27 Μαρτίου 1905)