1. Τι είναι το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (AEE);

Ο εγκέφαλος αποτελείται από δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα. Ελέγχει την ικανότητα της όρασης, της ακοής, της γεύσης, της όσφρησης, της ομιλίας και της κίνησης. Η σκέψη, η ευαισθησία της μνήμης, της κρίσης και της παρατηρητικότητας επίσης ξεκινούν από τον εγκέφαλο. Το αίμα παρέχει συνεχώς οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά στον εγκέφαλο μέσω τεσσάρων βασικών αρτηριών. Όταν η παροχή του αίματος σε μία περιοχή του εγκεφάλου σταματήσει, τα κύτταρα που δεν παίρνουν οξυγόνο πεθαίνουν.

To AEE προκαλείται από διαταραχή της αιμάτωσης του εγκεφάλου, που οφείλεται σε ρήξη ή απόφραξη των εγκεφαλικών αρτηριών και οδηγεί σε ισχαιμία του ιστού, με συνέπεια τη δυσλειτουργία και τελικά τον θάνατο των νευρώνων.

2. Ποια είναι συχνότητα των ΑΕΕ;

Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια αποτελούν την 3η συχνότερη αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες, μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τον καρκίνο και μία από τις σημαντικότερες αιτίες αναπηρίας. Η ετήσια επίπτωση των ΑΕΕ στο δυτικό κόσμο είναι περίπου 150/100.000 άτομα. Το 1/3 των θανατηφόρων ΑΕΕ συμβαίνουν σε άτομα μικρότερα των 65 ετών. Το 5-15% των ασθενών με ΑΕΕ θα υποστεί δεύτερο αγγειακό επεισόδιο στον πρώτο χρόνο, ενώ το αντίστοιχο επεισόδιο στην πενταετία είναι 15-25%.

3. Ποια είναι τα είδη των ΑΕΕ;

Τα ΑΕΕ δεν αποτελούν ενιαία νοσολογική οντότητα. Διακρίνονται σε ισχαιμικά και αιμορραγικά. Τα ισχαιμικά (80% των ΑΕΕ) οφείλονται στην απόφραξη ενός αγγείου από θρόμβο ή άλλο υλικό, π.χ. λίπος, ενώ τα αιμορραγικά (20% των ΑΕΕ) οφείλονται στη ρήξη ενός ενδοεγκεφαλικού αγγείου. Οι μηχανισμοί των ΑΕΕ αναφέρονται συνοπτικά στον πίνακα 1

4. Υπάρχουν πρόδρομα συμπτώματα στο ΑΕΕ;

Στις περισσότερες περιπτώσεις η εμφάνιση του ΑΕΕ είναι αιφνίδια, χωρίς κανένα προειδοποιητικό σύμπτωμα. Τα συμπτώματα εκείνα που θα πρέπει να μας ανησυχήσουν και πολλές φορές είναι πρόδρομα ενός εγκεφαλικού επεισοδίου είναι τα παρακάτω:

• Αιφνίδια αιμωδία(μούδιασμα) ή μυϊκή αδυναμία στο πρόσωπο, το άνω ή το κάτω άκρο

• Αιφνίδια ελάττωση ή απώλεια όρασης, κυρίως από τον ένα οφθαλμό

• Αιφνίδια, αναίτια, σοβαρή κεφαλαλγία που δεν υποχωρεί με παυσίπονα

• Πτώση της γωνίας του στόματος ή παραμόρφωση του προσώπου

• Ζάλη, αστάθεια κατά τη βάδιση

• Απώλεια ή διαταραχή του επιπέδου συνείδησης

• Δυσαρθρία, δυσκολία στην ομιλία

• Δυσκαταποσία

Στα πρόδρομα συμπτώματα ανήκει και το παροδικό ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, καθώς στο 30% των ασθενών με ισχαιμικό ΑΕΕ έχει προηγηθεί παροδικό ισχαιμικό αγγειακό επεισόδιο.

5. Τι είναι το παροδικό ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (Π Ι Ε);

Το ΠΙΕ είναι επεισόδιο νευρολογικής δυσλειτουργίας και οφείλεται σε παροδική ισχαιμία μίας εγκεφαλικής περιοχής. Χαρακτηριστικά του ΠΙΕ είναι η αιφνίδια εμφάνιση και η μικρή διάρκεια των συμπτωμάτων, τα οποία διαρκούν από λίγα λεπτά ως και 24 ώρες και συνήθως υποχωρούν πλήρως. Τις περισσότερες φορές τα ΠΙΕ επαναλαμβάνονται και αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης ισχαιμικού ΑΕΕ. Έχει αποδειχθεί ότι οι ασθενείς που έχουν υποστεί ΠΙΕ έχουν 10 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν ισχαιμικό ΑΕΕ.

6. Ποια είναι τα συμπτώματα των ΑΕΕ;

Η κλινική εικόνα ενός ΑΕΕ εξαρτάται από την λειτουργία της περιοχής που έχει υποστεί βλάβη. Σε γενικές γραμμές τα αιμορραγικά ΑΕΕ θεωρούνται βαρύτερα των ισχαιμικών, γιατί ενώ το αίμα που διαχέεται εντός του εγκεφαλικού ιστού δεν προκαλεί σοβαρή άμεση βλάβη, προκαλεί αύξηση της ενδοκράνιας πίεσης, καθώς τα τοιχώματα της κεφαλής είναι ανένδοτα, πιέζοντας έμμεσα τον εγκέφαλο. Οποιαδήποτε αιτία προκαλεί πίεση επί του εγκεφάλου μπορεί να τον βλάψει σοβαρά, προκαλώντας ακόμα και τον θάνατο λόγω πίεσης του εγκεφαλικού στελέχους (περιπτώσεις εγκολεασμών). Αν η αιμορραγία είναι τόσο μικρή ώστε να μην προκαλέσει πιεστικά φαινόμενα, τότε η πρόγνωση για τον ασθενή είναι σχετικά καλή και φτάνει ως την πλήρη αποκατάσταση.

Η βαρύτητα ενός ισχαιμικού ΑΕΕ εξαρτάται από το μέγεθος και την σημασία του αγγείου στο οποίο διεκόπη η αιματική ροή. Απόφραξη της καρωτίδας προκαλεί ημιπληγία, ημιαναισθησία, ημιανοψία, ακόμα και ολική αφασία . Απόφραξη της πρόσθιας εγκεφαλικής αρτηρίας μπορεί να προκαλέσει τον θάνατο ή διαταραχές της συνείδησης, μονοπληγία κυρίως κάτω άκρου κ.α. Απόφραξη της μέσης εγκεφαλικής αρτηρίας μπορεί να προκαλέσει αντίπλευρη ημιπληγία, αφασία, διαταραχές της αισθητικότητας, ημιανοψία, ακράτεια ούρων κ.α. Απόφραξη της οπίσθιας εγκεφαλικής αρτηρίας μπορεί να προκαλέσει ετερόπλευρη σημιανοψία, οπτική αγνωσία κ.α

7. Πώς γίνεται η διάγνωση των ΑΕΕ;

Η διάγνωση ενός ΑΕΕ είναι κατ' εξοχήν κλινική και τίθεται με βάση τα ευρήματα μιας λεπτομερούς νευρολογικής εξέτασης και του ιστορικού του ασθενούς. Σε όλους τους ασθενείς με υποψία ΑΕΕ πρέπει να διενεργείται επείγουσα αξονική ή μαγνητική τομογραφία, ώστε να γίνει η διαφορική διάγνωση του ισχαιμικού από το αιμορραγικό αγγειακό επεισόδιο, αλλά και να διαγνωσθεί τυχόν άλλη βλάβη π.χ. νεόπλασμα. Το ισχαιμικό ΑΕΕ αποτελεί την πιθανότερη διάγνωση όταν δεν υπάρχουν ευρήματα αιμορραγίας στην αξονική τομογραφία και δεν υπάρχουν σημεία που να υποδηλώνουν υπογλυκαιμία, εγκεφαλίτιδα ή υπαραχνοειδή αιμορραγία. Άλλες εξετάσεις που χρησιμοποιούνται στη διερεύνηση των ΑΕΕ είναι το υπερηχογράφημα(tripplex) των καρωτίδων, η μαγνητική αγγειογραφία των εγκεφαλικών αγγείων και το υπερηχογράφημα της καρδιάς (για διερεύνηση ενδοκαρδιακών θρόμβων, αρρυθμιών).

8. Ποιοι είναι οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση ισχαιμικού ΑΕΕ;

Βασικός παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση των ΑΕΕ είναι η αθηρωμάτωση των εγκεφαλικών αγγείων, η οποία προκαλείται και επιταχύνεται από την αρτηριακή υπέρταση, την υπερλιπιδαιμία, το κάπνισμα κ.α. Συνοπτικά οι τροποποιήσιμοι προδιαθεσικοί παράγοντες και ο σχετικός κίνδυνος εμφάνισης ΑΕΕ (Πίνακας 2)

9. Ποια είναι η θεραπεία των ΑΕΕ;

Πέρα από τα γενικά μέτρα αντιμετώπισης (κλινοστατισμός, ρύθμιση της αρτηριακής υπέρτασης και αυστηρή παρακολούθηση των ζωτικών λειτουργιών), υπάρχουν και ειδικά θεραπευτικά μέτρα που απαιτούν εξειδικευμένες, νοσηλευτικές μονάδες

Ισχαιμικά ΑΕΕ: Τα τελευταία έτη γίνονται προσπάθειες θρομβόλυσης ώστε να αποφραχθεί το αγγείο που προκάλεσε την εγκεφαλική ισχαιμία. Παραμένει όμως ο κίνδυνος αιμορραγίας ως επιπλοκή αυτής της θεραπείας ενώ τα αποτελέσματα είναι αμφιλεγόμενα. Η θρομβόλυση θα πρέπει να εφαρμοστεί το ταχύτερο δυνατόν (εντός 3 ωρών από το ΑΕΕ) από εξειδικευμένα νοσοκομειακά κέντρα. Μακροπρόθεσμα οι ασθενείς αυτοί θα πρέπει να λαμβάνουν χρόνια αντιαιμοπεταλιακή αγωγή ασπιρίνη,κλοπιδογρέλη).

Αιμορραγικά ΑΕΕ: Θα πρέπει να ληφθεί υπ' όψιν η χειρουργική αφαίρεση του αιματώματος ανάλογα με το μέγεθός του και την ανατομική του θέση.

10. Να δώσουμε αντιυπερτασικά κατά την εμφάνιση του ΑΕΕ;

Η πλειοψηφία των ασθενών με οξύ ΑΕΕ έχει υψηλή πίεση κατά την εγκατάσταση του επεισοδίου. Αυτό οφείλεται στη διαταραχή της αυτορρύθμισης της εγκεφαλικής κυκλοφορίας. Οταν υπάρχει υποψία ισχαιμικού ΑΕΕ δεν πρέπει να μειώνουμε φαρμακευτικά την αρτηριακή πίεση εφόσον η συστολική δεν ξεπερνά τα 220mmHg, γιατί υπάρχει κίνδυνος να μειώσουμε επιπλέον την παροχή αίματος στον εγκέφαλο.

11. Ποια είναι τα κυριότερα προληπτικά μέτρα;

Λόγω των μόνιμων αναπηριών που μπορούν να προκύψουν μετά από ένα ΑΕΕ, η πρόληψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Όλα τα υγιή ενήλικα άτομα θα πρέπει να υποβάλλονται περιοδικά σε ιατρικό έλεγχο (check-up) ο οποίος να περιλαμβάνει παθολογική και καρδιολογική εξέταση, έλεγχο της αρτηριακής πίεσης και αιματολογικές εξετάσεις (σάκχαρο, λιπίδια αίματος κ.α.).Η πρόληψη συνίσταται στην τροποποίηση των προδιαθεσικών παραγόντων. Η τροποποίηση της δίαιτας (δίαιτα πλούσια σε λαχανικά/φρούτα, φτωχή σε κορεσμένα λιπαρά), ο έλεγχος του σωματικού βάρους, η διακοπή του καπνίσματος και η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, αποτελούν σημαντικές θεραπευτικές αλλαγές του τρόπου ζωής για όλους τους ασθενείς που βρίσκονται σε κίνδυνο για την εμφάνιση αθηρωμάτωσης.

Μεγάλη σημασία θα πρέπει να δοθεί και στον έλεγχο της αρτηριακής υπέρτασης, με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, σε επίπεδα <140/80mmHg, όπως και της υπερλιπιδαιμίας ( στόχος LDL<130mg/dl ή <100mg/dl σε ασθενείς με ήδη εγκατεστημένη αγγειακή νόσο).

12. Πόσο επηρεάζει ο σακχαρώδης διαβήτης και τι πρέπει να προσέχουν οι διαβητικοί;

Ο σακχαρώδης διαβήτης σχετίζεται με 1.5-3 φορές πιο αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΑΕΕ. Αν και ο αυστηρός έλεγχος της γλυκόζης αίματος δεν έχει αποδειχθεί ότι έχει σημαντικά οφέλη στην εξέλιξη της μακροαγγειοπάθειας( στεφανιαία νόσος, αθηρωμάτωση των εγκεφαλικών αγγείων), η επαναφορά της γλυκόζης στα φυσιολογικά επίπεδα συστήνεται για το ευεργετικό της αποτέλεσμα στην υγεία του ατόμου. Θα πρέπει ο διαβητικός να λαμβάνει τη βέλτιστη αντιδιαβητική αγωγή(χάπια ή ινσουλίνη), αλλά και να διατηρεί την αρτηριακή του πίεση σε επίπεδα <120/80mmHg και την LDL<100mg/dl.

13. Κολπική μαρμαρυγή και αντιπηκτική θεραπεία.

Η κολπική μαρμαρυγή αυξάνει τον κίνδυνο θανάτου στο διπλάσιο, σε σύγκριση με τους ασθενείς με φυσιολογικό καρδιακό ρυθμό, κυρίως εξαιτίας του αυξημένου κινδύνου ΑΕΕ ή συστηματικής εμβολής. Η χορήγηση χρόνιας αντιπηκτικής θεραπείας (ακενοκουμαρόλη ή βαρφαρίνη) και η διατήρηση του INR(χρόνος πήξης) στα επίπεδα 2.0-3.0, μειώνει τον κίνδυνο ΑΕΕ από την κολπική μαρμαρυγή κατά 68%.

Α. Δ