Το γάλα είναι ανθυγιεινό όταν:

• Περιέχει παθογόνους μικροοργανισμούς, οι οποίοι μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στην ανθρώπινη υγεία.

• Περιέχει τοξίνες μικροοργανισμών ή δηλητήρια φυτικής προέλευσης ή διάφορες τοξικές χημικές ουσίες, οι οποίες υπάρχουν σε μικρές συγκεντρώσεις , αλλά που η συνεχής λήψη τους από τον άνθρωπο εγκυμονεί χρόνιας μορφής κινδύνους της υγείας του.

• Παρουσιάζει αλλοίωση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του. Στην περίπτωση αυτή μπορεί να είναι μόνο ακατάλληλο χωρίς να είναι ανθυγιεινό.

ΓΑΛΑΤΑ ΜΕ ΠΑΘΟΓΟΝΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ

A. ΒΑΚΤΗΡΙΑ

1.Mycobacterium sp.

Το γάλα μολύνεται από τα ασθενή ζώα ή από τον άνθρωπο, οπότε αντίστοιχα κυριαρχεί το Mycobacterium bovis ή το Mycobacterium tuberculosis. Τα γαλακτοπαραγωγά ζώα όταν πάσχουν από φυματίωση του μαστού εκκρίνουν το μικρόβιο με το γάλα σε συχνότητα πάνω από 90% και σε πληθυσμό που υπερβαίνει συχνά τους 5*106 βακίλλους/ml.

2. Brucella

Το γάλα μολύνεται είτε πρωτογενώς από τις βρουκέλλες που κυκλοφορούν στο αίμα ή εντοπίζονται στα οπισθομαστικά λεμφογάγγλια, είτε δευτερογενώς από τις βρουκέλλες που βρίσκονται στις εκκρίσεις της λοχείας ή στην σκόνη του περιβάλλοντος του στάβλου.

Η βρουκέλλες καταστρέφονται με την παστερίωση του γάλακτος. Στα όξινα γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτη, οξύγαλα) επιβιώνουν από 2 ως 15 μέρες, ενώ στα διάφορα είδη τυριών από 20 μέρες ως 6 μήνες. Στο τυρί φέτα επιζούν για χρόνο λιγότερο από 1 μήνα.

3. Γένος Salmonella

Όλοι οι γνωστοί ορότυποι σαλμονέλων είναι δυνατόν να φτάσουν στο γάλα έμμεσα από τα κόπρανα των ζώων, το περιβάλλον του στάβλου (έντομα, σκόνη, φωλιές πουλιών) ή από το νερό. Συχνή όμως είναι η μόλυνση με τους οροτύπους εκείνους που απαντούν στο έντερο των ιδίων των γαλακτοπαραγωγών ζώων.

Οι σαλμονέλες φονεύονται κατά την παστερίωση του γάλακτος ή με ισοδύναμη θερμική επεξεργασία. Εκτός από το γάλα και άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα και ιδιαίτερα τα τυριά και το παγωτό έχουν προκαλέσει βεβαιωμένα ομαδικά κρούσματα της νόσου.

1. Listeria monocytogenes

Η λιστέρια μπορεί να προσβάλλει πολλά είδη ζώων και τον άνθρωπο (ζωοανθρωπονόσος). Στη χώρα μας η μόλυνση έχει εντοπιστεί κυρίως στα πρόβατα και τις αίγες.

Τα περισσότερα κρούσματα στον άνθρωπο οφείλονται στην κατανάλωση γάλακτος. Η λιστέρια πολλαπλασιάζεται βραδέως σε θερμοκρασία 3-70C και συνεπώς μπορεί να πολλαπλασιαστεί σε γάλα που συντηρείται σε ψύξη. Παράλληλα το βακτήριο παρουσιάζει και αξιοσημείωτη αντοχή στην θερμότητα, για αυτό και είναι δύσκολη η καταστροφή του κατά την παστερίωση αν ο πληθυσμός είναι ιδιαίτερα αυξημένος. Κατά την παρασκευή των τυριών, κατά τις πρώτες 10-14 ημέρες, ο πληθυσμός του βακτηρίου αυξάνεται και στη συνέχεια μειώνεται αλλά με βραδύ ρυθμό, ώστε να μην εξασφαλίζεται η εξυγίανση του τυριού με την συμπλήρωση του χρόνου ωρίμανσης.

2. Εντεροπαθογόνα στελέχη E. Coli

Εντεροπαθογόνα στελέχη της E. Coli που παράγουν εντεροτοξίνη, μπορούν να προκαλέσουν γαστρεντερίτιδα, ιδιαίτερα σε παιδιά και υπερήλικες, εάν υπάρχουν σε σχετικά μεγάλο αριθμό στο γάλα.

Έχει αποδειχτεί ότι για την πρόκληση γαστρεντερικού συνδρόμου απαιτείται πληθυσμός από εντεροπαθογόνα στελέχη μεγαλύτερος από 107-108 κύτταρα/ml ή gr τροφίμου. Έτσι η πρόληψη βασίζεται στην καλή παστερίωση και την παρεμπόδιση του πολλαπλασιασμού του βακτηρίου στο γάλα και τα προϊόντα του.

6. Γένος Streptococcus

Η ορθή παστερίωση καταστρέφει τους στρεπτόκοκκους της ομάδας Α, αλλά ο S. Agalactiae για τον οποίο εκφράζονται υπόνοιες παθογόνου δράσεως στον άνθρωπο, εμφανίζει συχνά θερμοάντοχα στελέχη που επιβιώνουν στην παστερίωση.

7 Campylobacter fetus subsp. jejuni

Το γάλα μπορεί να μολυνθεί από τα κόπρανα, τα σκεύη ή το νερό.

8. Staphylococcus aureus

Το γάλα μολύνεται είτε από τον μολυσμένο μαστό των γαλακτοπαραγωγών ζώων ή από τους ανθρώπους και το περιβάλλον. Η παραγωγή εντεροτοξίνης στο γάλα πριν την παστερίωση είναι η κύρια αιτία των κρουσμάτων σταφυλοκοκκικής τροφικής τοξίνωσης από τυρί φέτα στη χώρα μας. Αυτό συμβαίνει γιατί, ενώ ο σταφυλόκοκκος καταστρέφεται στην παστερίωση, οι τοξίνες είναι θερμοάντοχες και σταθερές σε χαμηλό pH.

9. Clostridium botulinum

Το γάλα και τα προϊόντα του μπορούν να μολυνθούν με σπόρους του μικροοργανισμού από το περιβάλλον γιατί θεωρητικά υπάρχουν στο χώμα. Το νωπό γάλα δεν προσφέρεται για την βλάστηση των σπόρων γιατί έχει θετικό δυναμικό οξειδοαναγωγής. Το γάλα όμως που θερμάνθηκε ή ζυμώθηκε έχει αρνητικό δυναμικό και ως εκ τούτου είναι δυνατόν, εάν το pH ή άλλοι παράγοντες δεν δράσουν ανασχετικά, να υπάρξει παραγωγή αλλαντικής τοξίνης με πολύ σοβαρό κίνδυνο για τον καταναλωτή.

10. Bacillus cereus

Ο B. cereus μπορεί να προκαλέσει τροφική τοξίνωση εάν πολλαπλασιαστεί στο γάλα και παράγει τοξίνη. Η μόλυνση του γάλακτος με σπόρους του βακίλλου γίνεται από το περιβάλλον.

11. Clostridium perfrigens

Οι σπόροι του αφθονούν στα κόπρανα των ζώων και στο έδαφος και μολύνουν το γάλα και τα προϊόντα του. Η παστερίωση δεν καταστρέφει τους σπόρους του κλωστηριδίου. Το C. perfrigens μπορεί να πολλαπλασιαστεί στο γάλα ιδιαίτερα στο παστεριωμένο, όταν η θερμοκρασία συντηρήσεως είναι μεγαλύτερη από 150C. Εάν όμως πολλαπλασιαστεί προκαλεί αλλοίωση στο γάλα κατά εντυπωσιακό τρόπο (σπογγώδες πήγμα και παραγωγή αερίου) ώστε αυτό να είναι αδύνατο να καταναλωθεί.