Μικροβιολογία του νωπού γάλακτος
Το γάλα των υγιών ζώων όταν εκκρίνεται από τα αδενικά κύτταρα του μαστού δεν περιέχει μικροοργανισμούς. Κατά την συγκέντρωση του όμως στις γαλακτοφόρους οδούς και ιδιαίτερα στο γαλακτοφόρο κόλπο, αποκτά μικρό αριθμό βακτηρίων (από 500-1000/ml), τα οποία ανήκούν κυρίως στα γένη Streptococcus και Micrococcus. Η χλωρίδα αυτή αλλάζει σημαντικά σε περίπτωση λοιμώξεων του μαστού (μαστίτιδες) οπότε το γάλα είναι δυνατόν να περιέχει μεγάλο πληθυσμό από τον υπεύθυνο μικροοργανισμό.
Αλλά και όταν ο μαστός δεν είναι μολυσμένος, το γάλα μετά την έξοδο του από τον μαστό επιμολύνεται από διάφορους μικροοργανισμούς που βρίσκονται στο περιβάλλον των ζώων (κόπρανα, τρίχωμα του ζώου, σκόνες, μολυσμένα σκεύη συλλογής). Ο αριθμός των μικροοργανισμών ποικίλλει ανάλογα με τις συνθήκες υγιεινής που επικρατούν κατά την άμελξη, συλλογή και συντήρηση του γάλακτος.
Κυριότερρες ομάδες μικροοργανισμών που βρίσκονται
στο γάλα
Α. Βακτήρια
Τα περισσότερα από τα βακτήρια που βρίσκονται στο γάλα αφθονούν στο εντερικό περιεχόμενο των ζώων και συχνά φθάνουν με τα κόπρανα (επιμόλυνση) στο γάλα. Υπάρχουν και ορισμένα είδη, κυρίως αυτά που προσβάλλουν τα ζώα (προκαλούν συστηματική νόσο ή λοίμωξη του μαστού), που απεκκρίνονται με το γάλα.
Gram + Κόκκοι
Πρόκειται κυρίως για είδη μικρόκοκκων, σταφυλόκοκκων (S.aureus, S.epidermidis, S. Saprophyticus) ή διαφόρων ειδών του γένους Streptococcus (S. pyogenes, S. agalactiae) μερικά από τα οποία είναι παθογόνα.
Ομάδα σπορογόνων βακτηρίων
Αποτελείται από είδη των γενών Bacillus και Clostridium. Είδη του γένους Bacillus (B. cereus, B. subtilis, B. coagulans, B. polymyxa) ανευρίσκονται στο γάλα. Πηγή τους είναι συνήθως τα κόπρανα των ζώων και το χόρτο νομής. Παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον γιατί: α) οι σπόροι τους είναι ιδιαίτερα θερμοάντοχοι και επιβιώνουν στο γάλα εβαπορέ ή στο αποστειρωμένο, β) τα ένζυμα που παράγουν προκαλούν ανωμαλίες στην πήξη του γάλακτος.
Οι σπόροι των κλωστηριδίων αυτών και ιδιαίτερα του C. botulinum και C. sporogenes μπορούν να επιβιώσουν και κατά την αποστείρωση του γάλακτος. Τα είδη του γένους Clostridium δεν μπορούν να αναπτυχθούν στο νωπό γάλα επειδή αυτό έχει θετικό δυναμικό οξειδοαναγωγής. Αν όμως θερμανθεί ή υποστεί ζύμωση από άλλα βακτήρια τότε το δυναμικό οξειδοαναγωγής γίνεται αρνητικό και μπορούν να αναπτυχθούν.
Εντεροβακτηριοειδή
Παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί: α) ορισμένα είδη μπορούν να προκαλέσουν νοσηρές καταστάσεις στον άνθρωπο όπως τα Salmonella, Shigella, Yersinia enterocolitica, και τα εντεροπαθογόνα στελέχη της E. Coli. β) Πολλά είδη και ιδιαίτερα τα Escherichia, Klebsiella, Citrobacter, Aerobacter προκαλούν ανώμαλες αεριογόνες ζυμώσεις στο γάλα. γ) Η αρίθμηση των κολοβακτηριοειδών στο γάλα χρησιμεύει σαν δείκτης εκτίμησης των συνθηκών υγιεινής που επικρατούν στο κύκλωμα παραγωγής κυρίως μετά την έξοδο από τον παστεριωτήρα.
Ομάδα ψυχροτροφών βακτηρίων
Η ομάδα αυτή αποτελείται από διάφορα είδη που ανήκουν στα γένη Pseudomonas, Achromobacter, Aeromonas, Alcaligenes, Flavobacterium. Είναι είδη τα οποία αφθονούν στο νερό στην σκόνη και γενικά στο περιβάλλον. Ανεξάρτητα από την άριστη θερμοκρασία ανάπτυξης τους μπορούν να πολλαπλασιάζονται βραδέως ακόμα και σε θερμοκρασίες ψύξεως (0-70C). Στα είδη αυτά οφείλεται κυρίως η αλλοίωση του παστεριωμένου γάλακτος που συντηρείται σε ψύξη.
Οξυγαλακτικά
βακτήρια
Πρόκειται για βακτήρια που ζυμώνουν την λακτόζη με παραγωγή γαλακτικού οξέως με ή χωρίς αέριο.
Οξυγαλακτικοί στρεπτόκοκκοι: Ο Streptococcus lactis παράγει το αντιβιοτικό νισίνη.
Γένος Leuconostoc: Πρόκειται για ετεροζυμωτικά βακτήρια.
Γένος Lactobacillus: Οι περισσότεροι από τους λακτοβακίλλους αποτελούν μαζί με τους οξυγαλακτικούς στρεπτόκοκκους τα κύρια βακτήρια των γαλακτικών ζυμώσεων που χρησιμοποιούνται συνήθως από κοινού γιατί παρουσιάζουν άριστη συμβίωση και η βιοχημική δραστηριότητα τους αλληλοσυμπληρώνεται με αποτέλεσμα καλύτερες ζυμώσεις.
Γένος Propionibacterium
Ζύμες
Προέρχονται από τα κόπρανα των ζώων ή το περιβάλλον. Τα περισσότερα είδη των ζυμών όταν αναπτύσσόνται στο γάλα προκαλούν αεριογόνο ζύμωση, αλκοολική, η οποία δεν είναι επιθυμητή. Περισσότερο συχνά συναντούμε είδη των γενών Candida, Torulopsis, Hansenula, Pichia, Saccharomyces κ.α.
Μύκητες
Εκτός από ορισμένα είδη του γένους Penicillium που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή ορισμένων τυριών (Roquefort, Camembert), υπάρχουν παρά πολλά είδη που επιμολύνουν το γάλα. Τα κυριότερα από αυτά ανήκουν στο γένος Aspergillus, Mucor, Alternaria, Geotrichum, Rhizopus, Thamnidium, Cladosporium.
Oι μύκητες αναπτύσσονται επιφανειακά στα διάφορα γαλακτοκομικά προιόντα και κυρίως στα τυριά και τα αλλοιώνουν. Παράλληλα ορισμένα είδη παράγουν μυκοτοξίνες, οι οποίες διαχέονται και πέρα από το σημείο αναπτύξεως του μύκητα και για αυτό έχουν μεγάλο ενδιαφέρον από άποψη υγιεινής.

