EΠIMEΛEIA ΣYNTAΞHΣ - ΔP. MANOΛHΣ KOKKINAKHΣ

Σε συνεργασία με το Εργαστήριο Κλινικής Βακτηριολογίας Παρασιτολογίας Ζωονόσων και Γεωγραφικής Ιατρικής του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Κρήτης με Διευθυντή τον Καθηγητή Γιάννη Τσελέντη www.microlab.gr.

ΜΕΡΟΣ Αʼ

Γάλα ονομάζεται το έκκριμα του μαστικού αδένα των θηλαστικών που προορίζεται για την διατροφή των νεογέννητων, για τα οποία αποτελεί την μοναδική τροφή μέχρι μια ορισμένη ηλικία. Για τον άνθρωπο όμως, το γάλα αποτελεί μέρος της καθημερινής δίαιτας του, είτε αυτούσιο, είτε με την μορφή γαλακτοκομικών προϊόντων (τυριά, βούτυρο, γιαούρτη).

Σύμφωνα με τον Ελληνικό Κώδικα Τροφίμων και Ποτών, το γάλα είναι το απαλλαγμένο από πρωτόγαλα προϊόν της ολοσχερούς άνευ διακοπής άμελξης υγιών γαλακτοφόρων ζώων, που ζουν και εκτρέφονται κάτω από υγιεινούς όρους και δεν βρίσκονται σε κατάσταση υπερκόπωσης.

To γάλα σχηματίζεται στον μαστικό αδένα. Το αίμα μεταφέρει στο μαστό τις απαραίτητες δομικές ουσίες, από τις οποίες τα επιθηλιακά κύτταρα συνθέτουν τα κυριότερα συστατικά του γάλακτος, ενώ ορισμένα από αυτά περνούν στο γάλα όπως υπάρχουν στο αίμα χωρίς να υποστούν κανένα μετασχηματισμό στον μαστικό αδένα. Στον μαστό γίνεται η σύνθεση: α) του λίπους από λιπαρά οξέα που προέρχονται από το αίμα. β) των κυριοτέρων πρωτεϊνών του (καζείνες α-λακταλβουμίνη, β-λακτογλοβουλίνη ). Κάποιές άλλες όπως η οροαλβουμίνη προέρχονται απευθείας από το αίμα, ενώ από τις ανοσοσφαιρίνες (αντισώματα) άλλες προέρχονται από το αίμα και άλλες συντίθενται στον μαστό. γ) της λακτόζης. Τα άλατα, οι βιταμίνες και τα λευκοκύτταρα προέρχονται από το αίμα, ενώ τα ένζυμα και οι λιποπρωτείνες άλλα από το αίμα και άλλα συντίθενται στον μαστό.

Χημική σύσταση του γάλακτος

Η βασική χημική σύσταση του γάλακτος των ζώων που κυρίως αξιοποιείται για τη διατροφή του ανθρώπου φαίνεται στον πίνακα 1.

Φυσικές ιδιότητες του γάλακτος Οσμή και γεύση

Η οσμή του γάλακτος είναι ιδιάζουσα εξαρτώμενη κυρίως από το είδος του ζώου και τις συνθήκες διαβίωσης. Η γεύση είναι ευχάριστη και υπόγλυκη λόγω της ύπαρξης της γλυκόζης.

Χρώμα

Το χρώμα είναι λευκωπό μέχρι ελαφρώς υποκίτρινο ανάλογα με το είδος του ζώου, την φυλή και την ύπαρξη χρωστικών (καροτίνια, ριβοφλαβίνη, κ.α.). Το λευκωπό χρώμα του γάλακτος της αγελάδας οφείλεται στην εκτροπή του φωτός που προκαλείται από την αντανάκλαση του επάνω στα λιποσφαίρια και στα μικκύλια της καζείνης.

ΤΟ ΓΑΛΑ ΩΣ ΤΡΟΦΙΜΟ

Το γάλα αποτελεί μοναδική και πλήρη τροφή για τα πρώτα στάδια της ζωής του νεογέννητου των θηλαστικών. Παράλληλα αποτελεί μια άριστη τροφή και μια από τις σημαντικότερες πηγές πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας, φωσφόρου, ασβεστίου και ορισμένων βιταμινών.

1. Πρωτεΐνες

Οι πρωτείνες του γάλακτος είναι υψηλής βιολογικής αξίας (δείκτης μεγαλύτερος του 90% και πεπτικότητα μεγαλύτερη από 95%). Περιέχουν όλα τα απαραίτητα αμινοξέα και είναι πλούσιες στο αμινοξύ ιστιδίνη, που είναι ιδιαίτερα χρήσιμο στον οργανισμό των νεαρών ατόμων.

Αλλεργία από γάλα: Η κατανάλωση γάλακτος ζώων οδηγεί συχνά σε αλλεργικές αντιδράσεις, οι οποίες οφείλονται σε ευαισθητοποίηση του οργανισμού σε ορισμένα λευκώματα του γάλακτος. Η αλλεργία στο γάλα εμφανίζεται συνήθως σε βρέφη και νήπια. Πρέπει να επισημάνουμε πως αλλεργικά φαινόμενα εμφανίζονται και μετά την κατανάλωση γάλακτος που ενδέχεται να περιέχει κατάλοιπα αντιβιοτικών. Στην περίπτωση αυτή η αλλεργία οφείλεται στην ύπαρξη των αντιβιοτικών και όχι στις πρωτείνες του γάλακτος.

2. Σάκχαρα

Το μόνο σάκχαρο που βρίσκεται σε αξιόλογη ποσότητα στο γάλα είναι η λακτόζη. Η λακτόζη διέρχεται χωρίς καμιά μεταβολή από το στομάχι, αλλά στο έντερο διασπάται βραδέως με την επίδραση του ενζύμου λακτάση σε γλυκόζη και γαλακτόζη. Η τελευταία παίζει σπουδαίο ρόλο (σε συνδυασμό με την βιταμίνη D) στην απορρόφηση του ασβεστίου από το έντερο. Επιπρόσθετα αποτελεί σημαντικό δομικό στοιχείο του εγκεφάλου, βοηθά στο μεταβολισμό του μαγνησίου και τέλος η παραγωγή γαλακτικού οξέος, κατά την διάσπαση της λακτόζης από οξυγαλακτικά βακτήρια, συντελεί στην καλή λειτουργία του εντέρου, δημιουργώντας δυσμενές περιβάλλον για την ανάπτυξη παθογόνων βακτηρίων.

Κακή απορρόφηση-δυσανεξία λακτόζης: Πρόκειται για παθολογική κατάσταση που οφείλεται στην μειωμένη δραστικότητα του ενζύμου λακτάση στο λεπτό έντερο. Έτσι η λακτόζη μένει αδιάσπαστη, συγκεντρώνεται στο έντερο σε μεγάλες ποσότητες, αυξάνεται η οσμωτική πίεση και η συγκέντρωση νερού και καταλήγουμε στην πρόκληση κωλικού και διάρροιας.

Μη ανοχή της γαλακτόζης-γαλακτοζαιμία: Πρόκειται για κληρονομική διαταραχή μεταβολισμού που εμφανίζεται με 3 μορφές, από τις οποίες οι δύο προκαλούν νόσο.

Η πρώτη οφείλεται στην έλλειψη του ενζύμου γαλακτοκινάση. Το βρέφος δεν μπορεί να διασπάσει την γαλακτόζη και οδηγείται γρήγορα σε καταρράκτη και τύφλωση, εάν δεν γίνει αμέσως αντιληπτό και δεν τεθεί σε δίαιτα απαλλαγμένη λακτόζης από τις πρώτες ημέρες μετά την γέννηση του.

Η δεύτερη μορφή είναι η κλασσική γαλακτοζαιμία, η οποία οφείλεται στην ύπαρξη του ενζύμου εκείνου που είναι απαραίτητο για την ενσωμάτωση της γαλακτόζης στον κύκλο της γλυκόλυσης. Αυτό οδηγεί στην συσσώρευση της γαλακτόζης στα κύτταρα με την μορφή φωσφορικής γαλακτόζης. Προκαλείται έτσι βλάβη στο ήπαρ και το κεντρικό νευρικό σύστημα, κίρρωση, καταρράκτης, καθυστερημένη ανάπτυξη και μη αντιστρεπτή πνευματική καθυστέρηση.