Κοιτώντας 85 χρόνια πίσω, στα αιματηρά γεγονότα εκείνου του Αυγούστου , αντιλαμβάνεσαι την πολιτική σχιζοφρένεια της ελληνικής κοινωνίας που ζούσε υπό το βάρος του εθνικού διχασμού. Σήμερα η λογική αρνείται ,με όρους συμβατικούς, να υιοθετήσει τα τραγικά περιστατικά του 1920.

Μια απίστευτη αλληλουχία γεγονότων φέρνει τη χώρα στο χείλος της καταστροφής λες και άνοιξε το Κουτί της Πανδώρας: Ο Βενιζέλος εξέρχεται νικητής έχοντας υπογράψει τη Συνθήκη των Σεβρών-ό,τι καλύτερο μπορούσε να συμβεί στην Ελλάδα με την Μεγάλη της Ιδέα- και λίγες ώρες μετά δέχεται τις δολοφονικές σφαίρες δύο Ελλήνων αξιωματικών στον σταθμό της Λυών των Παρισίων. Οι βενιζελικοί με επικεφαλής τον ήρωα -τραμπούκο Παύλο Γύπαρη συλλαμβάνουν και εκτελούν τον αντιφρονούντα Ίωνα Δραγούμη, ο οποίος όχι απλώς δεν έχει σχέση με την απόπειρα κατά του Βενιζέλου, αλλά εκείνο το διάστημα έχει μάτια και μυαλό μόνο για την αγαπημένη του Μαρίκα Κοτοπούλη. Οι σφαίρες , εκείνο τον Αύγουστο του 1920, δεν σκότωσαν τελικά τον Βενιζέλο, αλλά δολοφόνησαν την Ελλάδα των δυο ηπείρων και των 5 θαλασσών. Η εκτέλεση του Δραγούμη ήταν η αρχή της πτώσης ενός ολόκληρου κόσμου που έκτιζε ο βενιζελισμός. Κάπως έτσι άρχισε η κατάρρευση: ο θάνατος του βασιλιά Αλέξανδρου, η επιστροφή του Κωνσταντίνου, οι δραματικές εκλογές του Νοεμβρίου, η αυτοεξορία, αλλά και στο βάθος μια τραγωδία, η μικρασιατική καταστροφή.



Η απόπειρα



Με το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου ο Βενιζέλος πήρε μέρος στη Διάσκεψη της Ειρήνης του Παρισιού και υπέγραψε, σαν εκπρόσωπος της Ελλάδας, τις συνθήκες του Νεϊγύ (27-11-1919) και των Σεβρών (10-8-1920), με τις οποίες η Ελλάδα έφτανε μέχρι την Ανατολική Θράκη και τη Σμύρνη. Ο μεγάλος οραματιστής κατόρθωσε να δημιουργήσει τη Ελλάδα "των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών". Καθώς ετοιμαζόταν όμως να επιστρέψει στην Ελλάδα, δέχτηκε στο σιδηροδρομικό σταθμό της Λυών δολοφονική απόπειρα από δύο αντιβενιζελικούς απότακτους αξιωματικούς του στρατού. Ο υποπλοίαρχος Τσερέπης και ο υπολοχαγός Κυριάκης τον περίμεναν και με 10 συνολικά σφαίρες προσπάθησαν να τον σκοτώσουν. Λίγο το ένστικτο, λίγο η εμπειρία του Βενιζέλου από προηγούμενες απόπειρες ήταν αρκετές για να τον σώσουν.

Ο Σπ. Μαρκεζίνης θα γράψει: Μετά την υπογραφήν της Συνθήκης των Σεβρών ο Βενιζέλος καθ’ ην ώρα-30/12.8.1920-επρόκειτο να επιβιβασθή εις τον εν Παρισίοις σταθμόν της Λυών, δια να επιστρέψη σιδηροδρομικώς εις την Ελλάδα, έπεσε θύμα, ευτυχώς αποτυχούσης, δολοφονικής κατά της ζωής του, αποπείρας. Τοιαύται βεβαίως απεχθείς πράξεις δεν αποτελούν μονοπώλειον της ελληνικής Ιστορίας, αλλά αυτό δεν αρκεί δια να απαλλάξη τας σελίδας αυτάς της Ιστορίας από το αίσθημα της εντροπής. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι κατά την ώραν εκείνην απόπειρα δολοφονίας κατά του Ελ. Βενιζέλου, παρουσιάζετο, αν είναι νοητή η διαβάθμισις εις το έγκλημα, περισσότερον απαισία, διότι συνέπιπτε με την υπογραφήν συνθήκης, η οποία ανεξαρτήτως των αδυναμιών της, ήτο η λαμπροτέρα εξ όσων υπέγραψαν οι Ελληνες από της εποχής της ανεξαρτησίας των.

Οι αποπειραθέντες την δολοφονίαν ήσαν απότακτοι αξιωματικοί. Ησαν αμφότεροι καλοί σκοπευταί και άνδρες αποφασισμένοι. Εν τούτοις, καίτοι έρριψαν πολλάς σφαίρας, δεν επέτυχαν ό,τι επεδίωκαν. Απλώς μόνον ηδυνήθησαν να τραυματίσουν ελαφρώς τον Ελ. Βενιζέλον.

Η πρώτη σφαίρα τον πέτυχε, αλλά μπόρεσε και ξέφυγε από τις υπόλοιπες σφαίρες. Δεν μπόρεσε όμως να ξεφύγει ποτέ από το μεγάλο 'γιατί' που ίσως τον οδήγησε αργότερα και σε πολλά λάθη. Με πρώτο εκείνο των εκλογών του 1920.

Οι δύο αξιωματικοί πιάστηκαν και παραλίγο να λιντσαριστούν. Ευτυχώς για εκείνους η γαλλική αστυνομία εκείνη τη στιγμή έκανε επιτέλους της δουλειά της.

O σιδηροδρομικός σταθμός της Λυών στο Παρίσι στεγάζεται σ’ ένα μεγάλο μεσαιωνικό κτίριο που βρίσκεται στο Μπουλβάρ Diderot. Εχει έξι διπλές γραμμές και εξυπηρετεί τις νότιες περιοχές της Γαλλίας. Η διακίνηση των επιβατών γίνεται με τέσσερις εισόδους και εξόδους: Sortie Chalon-Sortie Diderot-Sortie tour de l’ Orloge-Sortie Bergy Rape. Από τις δύο ακρινές εισόδους διακινούνται οι αποσκευές των επιβατών και τα εμπορεύματα. Στο υπόγειο υπάρχει σήμερα μοντέρνος σταθμός μετρό με όλες τις σύγχρονες ανέσεις. Αλλά αυτός δεν έχει καμιά σχέση με τούτο το χρονικό.

Ο Τσερέπης και ο Κυριάκης μπήκαν από την είσοδο Rue Chalon. Εκεί υπήρχαν, σε κάθε κολόνα, ακίνητα καθίσματα, κάτι σαν παγκάκια για τους επιβάτες που δεν ήθελαν να καθίσουν στο μπαρ, που βρίσκεται ανάμεσα από τις εισόδους Diderot. Ο Βενιζέλος με την παρέ του πέρασε στο σταθμό από την είσοδο Diderot. Μπαίνοντας, βρέθηκε σε απόσταση δεκαπέντε μέτρων από τους Τσερέπη και Κυριάκη. Ο τελευταίος τον είδε πρώτος και τον πυροβόλησε αμέσως. Η βιασύνη απέβη πολύτιμη για το Βενιζέλο. Η ώρα ήταν 8μ.μ. Στην πλατφόρμα υπήρχε πολύς κόσμος και αυτό δυσκόλευε τη σκόπευση. Ετσι οι σφαίρες του Κυριάκη αστόχησαν. Μόνο μια τραυμάτισε ελαφρά στο χέρι τον πρόεδρο. Μόλις ο Βενιζέλος άκουσε τους πυροβολισμούς έτρεξε σκυφτός προς την κατεύθυνση της εισόδου Orloge. Αλλά μόλις αντιλήφθηκε τη σύλληψη του Κυριάκη σταμάτησε. Τον περιστοίχισαν αμέσως οι πρεσβευτές Κορομηλάς και Ρωμάνο καθώς και μερικοί Γάλλοι αστυνομικοί.

Πολλά χρόνια αργότερα-το 1978-όταν ο Τσερέπης ήταν στο τέλος της ζωής του μίλησε αναλυτικά για το γεγονός αυτό.

Το σχέδιο της συνομωσίας προέβλεπε:

Στρατιωτικό κίνημα για την ανατροπή της κυβέρνησης Βενιζέλου στην Αθήνα. Το κίνημα θα εκδηλωνόταν στις 3 το πρωί της 30 Ιουλίου 1920, τη μέρα δηλαδή που ο Βενιζέλος θα αναχωρούσε από το Παρίσι για την Ελλάδα. Το κίνημα ήταν έτοιμο και η μέρα της εκδήλωσής του ορίστηκε μόλις έγινε γνωστό πότε ακριβώς θα έφευγε ο Βενιζέλος από το Παρίσι για να πάει σιδηροδρομικώς στη Μασσαλία, όπου τον περίμενε η θαλαμηγός του Εμπειρίκου για να τον μεταφέρει στην Ελλάδα.

Το δεύτερο μέρος του σχεδίου ήταν η απόπειρα κατά του Βενιζέλου και θα γινόταν δεκαεφτά ώρες μετά το στρατιωτικό κίνημα της Αθήνας στις 8μ.μ. την ίδια ημέρα.

Το σχέδιο το είχε καταρτίσει μια μυστική οργάνωση που τελούσε υπό την προεδρία του Νικολάου Δημητρακόπουλου. Αυτός ήταν πρόεδρος του συμβουλίου της οργάνωσης που είχε εν συνόλω πέντε μέλη. Τα υπόλοιπα μέλη ήταν οι: Γεώργιος Χρηστάκης, ζωγράφος, Γεώργιος Γαβαλιάς, επιτελάρχης αργότερα του πρίγκιπα Ανδρέα, Θ. Σκυλακάκης και ο ναύαρχος Καββαδίας. Κανείς δε γνωρίζει αν η οργάνωση τούτη βρισκόταν σε επαφή με τον εξόριστο Κωνσταντίνο και τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του, ούτε από πού προήρχοντο οι πόροι τους.

Η συνθήκη των Σεβρών

Η συνθήκη των Σεβρών υπογράφτηκε στις 10 Αυγούστου 1920 με το καινούργιο ημερολόγιο, λίγο πριν εκπνεύσει ο Ιούλιος για το παλαιό. Ήταν ίσως από τις μεγαλύτερες επιτυχίες στο διπλωματικό πεδίο για τον Βενιζέλο αν και πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι τα πράγματα ήταν πιο δύσκολα στην υπόθεση της Λωζάννης. Και είναι αλήθεια ότι το 1923, όταν υπεγράφη η συνθήκη της Λωζάννης, η θέση της Ελλάδας ήταν δυσχερέστατη. Είχαμε χάσει τον πόλεμο και έπρεπε να περισώσουμε ό,τι ήταν δυνατόν…

Η συνθήκη των Σεβρών ήταν χωρισμένη σε δεκατρία μέρη που αφορούσαν αντίστοιχα την Κοινωνία των Εθνών, τα σύνορα της Τουρκίας, πολιτικούς όρους για τα καθεστώτα ορισμένων περιοχών και χωρών, την προστασία των μειονοτήτων, στρατιωτικούς, ναυτικούς και αεροπορικούς όρους, το πρόβλημα των αιχμαλώτων και των νεκρών του πολέμου, τις τιμωρίες, δημοσιονομικούς όρους, οικονομικούς όρους, την αεροπορία, το θέμα των λιμανιών, υδάτινων οδών και σιδηροδρομικών γραμμών, θέματα εργασίας και άλλα διάφορα. Τα κυριότερα σημεία της Συνθήκης των Σεβρών ήταν η παραμονή , αλλά υπό όρους, της Κων/πόλεως, στην κυριαρχία του σουλτάνου, η προσάρτηση στην Ελλάδα της ανατολικής Θράκης σχεδόν ως την Τσατάλτζα και των νησιών του Αιγαίου εκτός από τα Δωδεκάνησα, που παραχωρούνταν στην Ιταλία. Επίσης η αναγνώριση στην Ελλάδα κυριαρχικών δικαιωμάτων στην περιοχή Σμύρνης, με ψιλή μόνο άσκηση σουλτανικής επικυριαρχίας, και η ανάθεση σε αυτήν της προσωρινής διοίκησης της περιοχής της Σμύρνης, της οποίας ο πληθυσμός θα αποφάσιζε μετά από πέντε χρόνια αν επιθυμούσε την οριστική προσάρτησή της στην Ελλάδα. Τέλος δημιουργούνται από εδάφη της παλιάς οθωμανικής αυτοκρατορίας ανεξάρτητα κράτη όπως η Αρμενία, η Αραβία, η Χετζάζη, η Συρία, η Μεσοποταμία, η Παλαιστίνη και αναγνωρίζεται και η πλήρης σε περίοδο ειρήνης και πολέμου ελευθερία ναυσιπλοΐας και αεροπλοΐας των Στενών (που θα έμεναν ανοχύρωτα), την οποία θα εξασφάλιζε ειδική Επιτροπή των Στενών με μέλη αντιπροσώπους των Ηνωμένων Πολιτειών, της Αγγλίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ιαπωνίας, Ελλάδος, Ρουμανίας αλλά και της Σοβιετικής Ενώσεως, Βουλγαρίας και Τουρκίας, αν και όταν τα τρία αυτά κράτη γίνονταν μέλη της Κοινωνίας των Εθνών. Τέλος στην συνθήκη προστίθονταν και άλλοι όροι εις βάρος της Τουρκίας, όπως η αναβίωση του καθεστώτος των διομολογήσεων και η άσκηση στρατιωτικού και οικονομικού ελέγχου από ειδικές επιτροπές.



Τι πήγε στραβά



Αφού βέβαια ή συνθήκη των Σεβρών ήταν τοσο σημαντική γιατί πήγε τόσο στραβά και οδήγησε στην καταστροφή;

Για τη Συνθήκη των Σεβρών ο Ουίνστον Τσόρτσιλ είχε πει: «Η αξία των όρων της Συνθήκης εξηρτάτο από ένα μοναδικό στοιχείο, τον ελληνικό στρατό. Αν ο Ελ. Βενιζέλος και οι στρατιώτες του κατόρθωναν να επιβληθούν επί του Κεμάλ, έχει καλώς. Εάν όχι, τότε έπρεπε να αναζητήσουμε καλύτερες λύσεις. Την ειρήνη με την Τουρκία, έπρεπε, δια να την επιβάλουμε, να κάνουμε πόλεμο. Τη φορά αυτή οι Σύμμαχοι θα τον διεξήγαγον δι΄εντολοδόχου". Ήταν λοιπόν εντολοδόχος η Ελλάδα, η οποία στη συνέχεια αφέθηκε μόνη από τους εντολείς Συμμάχους της, ιδιαίτερα από τη Γαλλία και την Ιταλία. Αξίζει να σημειωθεί η αρνητική στάση της Ιταλίας, παρά το γεγονός ότι ο δαιμόνιος πολιτικός μας είχε επιτύχει προγενέστερα μετά της Ιταλίας τη μυστική Συμφωνία Βενιζέλου - Τιττόνι (Ιούλιος 1919), που αφορούσε στο διαχωρισμό των εδαφών της Μ.Α. που θα περιήρχοντο στις αντίστοιχες χώρες (Ελλάδα - Ιταλία), στην παραχώρηση από την Ιταλία των υπ΄αυτής κατεχομένων νήσων του Αιγαίου, πλην της Ρόδου και στην υποστήριξη από μέρους της των αξιώσεών μας επί της Βορ. Ηπείρου. Κατά δόλιο τρόπο η Συμφωνία καταγγέλθηκε αργότερα (1922) από την Ιταλία, στο κορύφωμα της καταστροφής. Ιταλία και Γαλλία, αφού βρήκαν λύσεις στα εδαφικά ζητήματά τους, τις οποίες και κατωχύρωσαν σε Συμφωνίες με τον Κεμάλ (Συμφωνία Ρώμης Μαρτίου 1921 και Συμφωνία Αγκύρας Οκτωβρίου 1921 αντίστοιχα), στη συνέχεια τον εβοήθησαν σημαντικά κατά των Ελλήνων, όπως έκαμαν και οι Μπολσεβίκοι της κομμουνιστικής πλέον Ρωσίας, οι οποίοι είχαν υπογράψει με τον Κεμάλ τη Συνθήκη της Μόσχας (Μάρτιος 1921). Η Ιταλία υπήρξε και θα παραμένει ανταγωνίστριά μας στο χώρο των Βαλκανίων και δείγματα τούτου γευόμεθα και στις ημέρες μας. Οι προαναφερθείσες Συνθήκες και Συμφωνίες δεν απέφεραν στον Κεμάλ μόνο σημαντικό πολεμικό υλικό, αλλά του επέτρεψαν να αποσύρει στρατεύματα από τα βόρεια και νότια μέτωπά του και να τα προσανατολίσει έναντι των ελληνικών δυνάμεων, αποκτώντας με την πάροδο του χρόνου την αριθμητική υπεροχή.

ΠΗΓΕΣ:

Φρέντυ Γερμανού «Η εκτέλεση», ο έρωτας και ο θάνατος του Ιωνα Δραγούμη»

Σπύρου Μαρκεζίνη, “Πολιτική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας”

Γεωργίου Ρούσου, “Νεώτερη Ελληνική Ιστορία”

Γιάννη Μανωλικάκη, «Ελευθέριος Βενιζέλος η άγνωστη ζωή του»

Πηνελόπη Δέλτα, «Ελευθέριος Βενιζέλος»