Του Κώστα Μπογδανίδη
Μα, τελικά τί έχουμε να…χωρίσουμε με τους Αλβανούς; Και τί έχουν εκείνοι μαζί μας ώστε να μετατρέπουν ένα ποδοσφαιρικό ματς σε…νυν υπέρ πάντων αγώνα;
Στην πραγματικότητα τα τελευταία χρόνια δεν έχουμε πολλά πράγματα να μας χωρίζουν και σίγουρα είναι περισσότερα αυτά που μας ενώνουν. Αλλά είναι αλήθεια ότι οι μπάρες του…πολέμου έπεσαν μόλις πριν από 15 περίπου χρόνια.
Το διεθνές υποκείμενο στη συζήτηση για την Αλβανία είναι η λεγόμενη «Μεγάλη Αλβανία». Μια συζήτηση που εσχάτως γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
"Αυτή η Μεγάλη Αλβανία, σε αντίθεση με τη Μεγάλη Σερβία του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, δεν αποτελεί προϊόν προπαγάνδας εκ των άνω, αλλά εκ των κάτω.
Η αλβανική κυβέρνηση στα Τίρανα και οι μετριοπαθείς Αλβανοί ηγέτες στο Κοσσυφοπέδιο και τα Σκόπια την έχουν απορρίψει επανειλημμένα. Το φάντασμα εμφανίζεται όμως στον περίγυρο ένοπλων εξτρεμιστών, έστω κι αν δεν έχουν αυτή τη στιγμή την πλειοψηφία των τοπικών πληθυσμών με το μέρος τους", όπως λένε οι ειδικοί περί τα βαλκανικά.
Ο αλβανικός εθνικισμός επικαλείται κοινά σύμβολα και κοινή ιστορία, ωστόσο η πολιτική και κοινωνική πορεία των αλβανικών πληθυσμών στα Βαλκάνια τον 20ο αιώνα υπήρξε τόσο διαφορετική, ώστε να τους χωρίζουν σήμερα μεγάλες διαφορές και προκαταλήψεις.
Αυτή τη στιγμή, η Μεγάλη Αλβανία δεν είναι παρά μια χίμαιρα, αλλά στις αλβανικές περιοχές υπάρχουν οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του εθνικισμού: φτώχια και έλλειψη προοπτικών.
Πέραν όλων των μεγάλων προβλημάτων κι έτσι που τα έφερε η ιστορία-να φιλοξενούμε εδώ τόσες χιλιάδες μετανάστες-εκείνο που πραγματικά αποτέλεσε “αγκάθι” στις σχέσεις των δύο χωρών είναι το ζήτημα της Βορείου Ηπείρου. Τούτο μας αγγίζει περισσότερο εθνικά, πιο πολύ ακόμη και από τη λεγόμενη «Μεγάλη Αλβανία» που οραματίζονται. Η ιστορία της Ηπείρου είναι συνυφασμένη και με την πορεία των ελληνοαλβανικών σχέσεων.
Το ηπειρωτικ
Η Ήπειρος είναι το σημείο αναφοράς για τις σχέσεις μας. Όταν οι ιστορικοί αναφέρονται στην «Ηπειρο» δεν εννοούν μονό τους τέσσερις νομούς της Βορειοδυτικής Ελλάδας, αλλά και τη Βόρειο Ηπειρο το τμήμα αυτό της ενιαίας Ηπείρου που λόγω πολιτικών σκοπιμοτήτων και συγκυριών πέρασε και βρίσκεται υπό αλβανική κυριαρχία.
Για τον Προκόπιο η Ήπειρος φτάνει ως την Επίδαμνο (Δυρράχιο) , ο Στράβων θεωρεί ως όριο Ηπειρωτών και Ιλλυριών το Γενούσο ποταμό και τη γειτονική Εγνατία Οδό, πού ξεκινούσε από το Δυρράχιο και έφτανε στο Βυζάντιο.
Αποικία των Κορίνθιων και Κερκυραίων ήταν η Επίδαμνος (Δυρράχιο). Ηπειρώτες συμμετέχουν στους Ολυμπιακούς Αγώνες, ενώ οι κάτοικοι της Επιδάμνου εμπλέκονται ως Σύμμαχοι των Κερκυραίων και Αθηναίων στον Πελοποννησιακό Πόλεμο.
Στα χρόνια της παρακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας δημιουργείται στην ενιαία Ήπειρο το «Δεσποτάτο της Ηπείρου» πού έφτανε οπό την Άρτα ως το Δυρράχιο.
Από το 1449 η Ήπειρος καταλαμβάνεται από τους Τούρκους. Οι Χριστιανοί Ηπειρώτες του Βορρά αντιστέκονται με αρχηγό τον «Ηπειρώτη Πρίγκιπα» Γεώργιο Καστριώτη (Σκερντέμπεη). Οι Αλβανοί τον θέλουν Ιλλυριό. Παρά την κατηγορηματική του δήλωση που αναγράφεται και σε αλβανικό γραμματόσημο τότε o Βορειοηπειρωτικός Ελληνισμός υποφέρει: οι Τούρκοι εφαρμόζουν και εδώ το βίαιο εξισλαμισμό. Οι εξισλαμισθέντες μετατρέπονται σε φανατικούς μουσουλμάνους και μισέλληνες.
Η Εκκλησία θεωρεί καταλυτική την παρουσία και την προσφορά του Αγιου Κοσμα Αιτωλου. Οργώνει την Ήπειρο και ιδιαίτερα τη Β. Ήπειρο, κηρύττει Χριστόν εσταυρωμένον και αναστημενον, χτίζει εκατοντάδες σχολεία, στηρίζει την ελπίδα του λαού, κρατά άσβεστη τη φλόγα της Λευτεριάς, μιλά για το «ποθούμενο» - τη λευτεριά - και της Β. Ηπείρου, αυτό δεν του το συγχώρεσαν οι Τουρκαλβανοί που τον απαγχόνισαν στο Κολικόντασι της Β.Ηπείρου το1779.
Η αντΙσταση
Η ένοπλη αντίσταση των Ηπειρωτών στην τουρκική κατοχή είναι θρυλική: το Σούλι στην Ν. Ήπειρο έμεινε άπαρτο για τέσσερις αιώνες, η Χειμάρρα στη Β. Ήπειρο ανάγκασε τους Τούρκους να της παραχωρήσουν αυτονομία και ιδιαίτερα προνόμια. Δεκάδες οι επαναστάσεις κατά των Τούρκων από τους Βορειοηπειρώτες. Αλλά και στην Ελληνική Εθνεγερσία του 1821 χιλιάδες Βορειοηπειρώτες συμμετείχαν ενεργά. Η Β. Ήπειρος όμως ήταν ακόμη σκλαβωμένη.
Όταν η Ελλάδα, μετά την απελευθέρωση, αρχίζει να οργανώνεται και πάλι, τρέχουν να συνδράμουν την ανοικοδόμηση του οι σκλαβωμένοι, τότε, Βορειοηπειρώτες: οι Μεγάλοι Ευεργέτες Χρ. Ζωγράφος (Κεστοράτι Αργυροκάστρου), Απ. Αρσάκης (Χοταχόβα Πρεμετής), Σίμων και Γεώργιος Σίνας (Μοσχόπολη Κορυτσάς), Ευαγ. και Κων/νος Ζάππας (Λάμποβο Αργυροκάστρου), Ιωαν. Μπάγκας (Κορυτσά) κ.λπ. χτίζουν και δωρίζουν στο Ελληνικό Κράτος το Αστεροσκοπείο Αθηνών, τα Αρσάκεια Σχολεία, την Ακαδημία Αθηνών, το Ζάππειο Μέγαρο κα
Το 1912-13, στους Βαλκανικούς Πολέμους, απελευθερώνονται από τον Ελληνικό Στρατό μαζί με τη Μακεδονία και τη Ν. Ήπειρο και τα βορειοηπειρωτικά εδάφη: από τη Χειμάρρα μέχρι την Κορυτσά. Το «ποθούμενο» του Αγ. Κοσμά έδειχνε να πραγματοποιείται όταν το Δεκέμβριο του 1912 υψωνόταν η Ελληνική Σημαία στην Κορυτσά...
Όμως τα συμφέροντα των Μεγάλων, τότε, Δυνάμεων υπερτερούν: Με πρωτοβουλία Ιταλίας και Αυστροουγγαρίας δημιουργείται εκ του μηδενός, το Αλβανικό Κράτος. Για να μπορέσει να επιβιώσει παραχωρούν βίαια σ’ αυτό την ελεύθερη Β. Ήπειρο. Ο Βορειοηπειρωτικός Ελληνισμός μπροστά σ’ αυτή την αδικία ξεσηκώνεται. Στις 17 Φεβρουαρίου 1914 κηρύσσει στο Αργυρόκαστρο την αυτονομια της Βορειου Ηπειρου. Ορίζεται κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Γ. Ζωγράφο και μέλη τους Μητροπολίτες Δρυινουπόλεως Βασίλειο, Βελλάς και Κονίτσης Σπυρίδωνα και Κορυτσάς Γερμανός. Οι Βορειοηπειρώτες αρχίζουν ένοπλο αγώνα χωρίς - δυστυχώς - τη βοήθεια του Ελληνικού Κράτους. Η επανάσταση κατά του αλβανικού ζυγού πετυχαίνει και στις 17 Μαΐου 1914 αναγκάζονται οι Μ. Δυνάμεις και η Αλβανία να υπογράψουν το πρωτοκολλο της Κερκυρας δηλ. την αυτονομια της Βορειου Ηπειρου.
Η κυβέρνηση της Αυτονομίας τον Οκτώβριο του 1914 παραδίδει την εξουσία στον Ελληνικό Στρατό που απελευθέρωσε για δεύτερη φορά τη Β. Ήπειρο.
Οι Αλβανοί αθετούν τις υποσχέσεις τους: Στη δεκαετία του 1920 κατορθώνουν να αποκόψουν την Ορθόδοξη Εκκλησία από τη Μητέρα Εκκλησία, το Πατριαρχείο Κων/πόλεως, και να την κάνουν υποχείριο του αλβανικού εθνικισμού.
Στη δεκαετία του 1930 ο βασιλιάς Ζώγου επιτίθεται εναντίον της Ελληνικής Παιδείας· κλείνει σχολεία, διώκει δασκάλους, γονείς, μαθητές. Οι Βορειοηπειρώτες προσφεύγουν ατό Διαρκές Δικαστήριο Διεθνούς Δικαιοσύνης (Χάγη) και δικαιώνονται, το Αλβανικό κράτος υποχρεώνεται να ανοίξει τα Ελληνικά Σχολεία. Αλλά η πολεμική εναντίον της Ελληνικής Παιδείας συνεχίζεται και στο καθεστώς του Χότζα και σήμερα.
Τα σΥγχρονα
Στις αρχές της δεκαετίας του 1940 η Αλβανία διακηρύσσει επίσημα ότι θεωρεί εχθρούς της τους εχθρούς της Ιταλίας. Έτσι στις 28 Οκτωβρίου 1940 Αλβανικές μεραρχίες στο πλευρό της φασιστικής Ιταλίας επιτίθενται εναντίον της Ελλάδας.
Ο Ελληνικός Στρατός μπαίνει θριαμβευτής και πάλι στη Β. Ήπειρο και γίνεται δεκτός ως ελευθερωτής με πανηγυρισμούς από τους Βορειοηπειρώτες. Δυστυχώς όμως και πάλι τα συμφέροντα των «Μεγάλων» θέλουν τη Β. Ήπειρο σκλάβα στούς Αλβανούς.
Μετά τη λήξη του Πολέμου, το Ελληνικό Κράτος ζητεί από το Συμβούλιο Ειρήνης των Παρισίων και στη συνέχεια από το Συμβούλιο των Τεσσάρων Νικητριών Δυνάμεων τη παραχώρηση της Β. Ηπείρου στην Ελλάδα. Η συζήτηση αναβάλλεται για μετά τη λύση του Αυστριακού (1955) και του Γερμανικού (1990) …
Η υποχώρηση όμως του Ελληνικού Στρατού το 1941 και η Κατοχή ξανακύλησε την Βόρειο Ήπειρο στο σκοτάδι. Στη Νότια Ήπειρο μουσουλμάνοι Τσάμηδες σε συνεργασία με τους κατακτητές καταστρέφουν, λεηλατούν, σφάζουν. Στη Β. Ήπειρο η κομμουνιστική δικτατορία του Χότζα είναι η χειρότερη σκλαβιά στην Ιστορία του Ελληνισμού: η θρησκεία εκτός νόμου, κάθε θρησκευτική πράξη ποινικοποιείται η Ελληνική παιδεία διώκεται ηλεκτροφόρα συρματοπλέγματα στη μεθόριο και τεράστιοι προβολείς στη θάλασσα κάνουν την Αλβανία απέραντη φυλακή χιλιάδες εκτελούνται ή σαπίζουν στις φυλακές κάθε τι πού θυμίζει Χριστό και Ελλάδα εξολοθρεύεται.
Όποιος όμως τότε μιλά για Βορειοηπειρωτικό θεωρείται…εθνικιστής!
Και μόνο το 1990 οι Βορειοηπειρώτες τολμούν να γιορτάσουν τα πρώτα Χριστούγεννα πριν καλά-καλά ξεψυχήσει η τυραννία του Χότζα. Η πρώτη φανερή Θεία Λειτουργία, τα πρώτα Χριστούγεννα, μετά από τόσα χρόνια…
ΠΗΓΕΣ:
Αρχιεπισκοπή Αλβανίας
Ιδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη
Νάσιοναλ Γκεογκράφικ
ΣΒΕΦΑ
