Συνέντευξη στον Θ. Περβολαράκη

Ό,τι πιο εκπληκτικό είναι η θέα της Γης από το διάστημα

Ο Ρώσος κοσμοναύτης Shkaplerov αποκαλύπτει στην “Π” τα άγνωστα μυστικά της αποστολής

Πώς θα σας φαινόταν να βρίσκεστε στο διάστημα και να καθαρίζετε το χώρο σας με την ηλεκτρική σας σκούπα; Να πίνετε το νερό που προέρχεται από επεξεργασία των υγρών εκκρίσεων του ανθρώπινου οργανισμού; Να κοιμάστε όρθιος; Όλα αυτά τα εξωπραγματικά για εμάς τους «γήινους» - και πολλά άλλα- είναι η καθημερινότητα των κοσμοναυτών. Ο Ρώσος Anton Nikolaevich Shkaplerov, ο οποίος βρίσκεται στην Κρήτη για διακοπές και αποκατάσταση μέσω του tour operator TEZ Tour , απαντά σε ερωτήματα που γεννιούνται όταν απέναντί σου βρίσκεται ένας άνθρωπος που ασκεί ένα τόσο ιδιαίτερο και υπέροχο λειτούργημα.

Πώς είναι η ζωή στο διάστημα; Πώς νιώθει ένας άνθρωπος που βρίσκεται εκεί;

«Όποιος πετάει στο διάστημα, στον έναν ή τον άλλο βαθμό, ικανοποιεί ένα παιδικό του όνειρο. Προσωπικά, αισθάνομαι πραγματικά ευτυχισμένος άνθρωπος, γιατί όσο δύσκολο και περίπλοκο κι αν είναι το επάγγελμά μας, κατάφερα να πετύχω το δικό μου παιδικό όνειρο. Αυτές ήταν και οι σκέψεις μου και τις δύο φορές που ταξίδεψα στο διάστημα και όταν έφθασα πια και εργάστηκα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Αισθανόμουν γεμάτος ενέργεια, ήθελα να εργαστώ στο Σταθμό, να ζήσω στο μέγιστο βαθμό αυτήν την εμπειρία, να ολοκληρώσω με επιτυχία την αποστολή για την οποία είχα εκπαιδευθεί. Οκτώ χρόνια ετοιμαζόμουν για τις πτήσεις, τα δύο τελευταία χρόνια είχε διαμορφωθεί το τριμελές πλήρωμα, στο οποίο ανήκω και είχαμε ενταχθεί σε κοινό, εντατικό πρόγραμμα. Με τους συναδέλφους μας αυτούς εκπαιδευόμαστε, ζούμε κι εργαζόμαστε σχεδόν διαρκώς μαζί τα δύο χρόνια πριν από κάθε πτήση. Επισκεπτόμαστε και ασκούμαστε στους προσομοιωτές όχι μόνο της Ρωσικής Διαστημικής Υπηρεσίας, αλλά και σʼ εκείνους του Χιούστον , του Τόκιο στην Ιαπωνία, της Κολωνίας στη Γερμανία, του Καναδά, γιατί ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός είναι ένα διεθνές διαστημικό πρόγραμμα με τη συμμετοχή πολλών χωρών εκτός της Ρωσίας και των ΗΠΑ. Αισθάνθηκα πραγματική χαρά, όταν βρέθηκα στο Διάστημα, γιατί επί 39 χρόνια κατευθυνόμουν σʼ αυτό. Γεννήθηκα στην Κριμαία και έσπευσα να δω αμέσως την πατρίδα μου από τα φινιστρίνια του Σταθμού. Είναι πολύ εντυπωσιακό το θέαμα να βλέπεις τη Γη από 400 χλμ. απόσταση και γρήγορα καταλαβαίνεις πόση σημασία έχει η μέγιστη δυνατή διασφάλιση της ζωής και της ποιότητάς της στον πλανήτη μας. Η ζωή είναι δύσκολη στο Σταθμό, τα πιο απλά καθημερινά πράγματα, το ξύρισμα, το πλύσιμο, η γυμναστική, είναι εντελώς διαφορετικά από ό,τι συνηθίζουμε στη Γη. Το επάγγελμά μας έχει πολλούς κινδύνους, αλλά είναι ταυτόχρονα και τρομερά ενδιαφέρον, ίσως από τα πλέον ενδιαφέροντα στον κόσμο».

Τι σκέψεις κάνετε για τη Γη και τους ανθρώπους όταν βρίσκεστε εκεί;

«Στη Γη μένει η οικογένειά σου, οι φίλοι κι οι συγγενείς. Αν και βρίσκεσαι μακριά, κάθε μέρα αυτό σκέφτεσαι: Τι γίνεται στο σπίτι; Αν είσαι σύζυγος και πατέρας όπως εγώ, κάθε μέρα τηλεφωνείς στο σπίτι για να μάθεις τα νέα των δικών σου, να μιλήσεις με τους ανθρώπους σου, τα Σαββατοκύριακα έχουμε τη δυνατότητα για μια εντελώς ιδιωτική επικοινωνία με τηλεδιάσκεψη, έχουμε συνεχώς Ίντερνετ, μπορούμε να ανταλλάσσουμε βίντεο, φωτογραφίες, διαθέτουμε αρκετό ελεύθερο χρόνο μετά τις καθημερινές εργασίες μας και τον εκμεταλλευόμαστε όπως ο καθένας θέλει, σαν να είμαστε στη Γη. Το Σάββατο έχουμε και μερικές πιο ειδικές «εργασίες». Καθαρίζουμε το Σταθμό, βάζουμε κανονικά ηλεκτρική σκούπα... Επαναλαμβάνω ότι όταν δεις τη Γη από ψηλά, σκέφτεσαι πως πρέπει και μπορείς να κάνεις πολλά πράγματα για να την προστατεύσεις, καταλαβαίνεις ότι είναι πανέμορφη, αλλά τόσο ευαίσθητη. Η ανθρώπινη δραστηριότητα μπορεί εύκολα και γρήγορα να καταστρέψει αυτήν την ομορφιά. Βλέπουμε και παρακολουθούμε καθημερινά δυστυχώς πόσο άσχημα μπορεί να επιδράσει ο άνθρωπος στο περιβάλλον με τα εργοστάσια, τους ατομικούς σταθμούς, την εξόρυξη πετρελαίου, για να μην θυμηθούμε τις αρνητικές επιδράσεις από τα φυσικά φαινόμενα, τα τσουνάμι, τους σεισμούς, τα ηφαίστεια...».

Η καθημερινότητά σας ποια είναι; Θα μας περιγράψετε λίγο πώς περνάτε το 24ωρο σας «εκεί επάνω»;

«Κοιμόμαστε και ξυπνάμε κανονικά, όπως στη Γη. Δεν έχουμε νυχτερινή βάρδια, οπότε μετά από 8,5 ώρες ύπνο, όπως επισήμως προβλέπεται, έχουμε στις 6 η ώρα Γκρίνουιτς εγερτήριο. Το πρώτο που κάνει ο διοικητής του Σταθμού είναι να ελέγξει αν όλα τα συστήματα δουλεύουν κανονικά, να δει τους δείκτες πίεσης της εσωτερικής ατμόσφαιρας, τις ενδείξεις του υπολογιστή του Σταθμού και να κάνει την επανεκκίνησή του. Μετά υπάρχει χρόνος για ατομικό καθαρισμό και πρωινό και περίπου στις 7.30 έχουμε την πρώτη προγραμματισμένη επικοινωνία με τη Γη. Αναφέρουμε πώς είμαστε, την κατάσταση του Σταθμού, αν έχει συμβεί κάτι και λαμβάνουμε οδηγίες για το ημερήσιο πρόγραμμα. Ο διοικητής του Σταθμού αναφέρει, έπειτα από συνεργασία που έχει προηγηθεί με τους υπόλοιπους αστροναύτες και κοσμοναύτες, πρώτα στο Χιούστον, μετά στο Ευρωπαϊκό Διαστημικό Κέντρο στη Γερμανία και μετά στο Ρωσικό Κέντρο Διεύθυνσης Πτήσεων. Ακολουθούμε τη φυσική διαδοχή της ώρας για να είναι βολικό για όλους τους συναδέλφους στη Γη. Ο κάθε κοσμοναύτης έχει ατομικό πρόγραμμα, σχετικά με το τι πρέπει να κάνει από την άποψη της δουλειάς, τα επιστημονικά πειράματα που του αναλογούν και έχει αναλάβει, συμμετέχει στον καταμερισμό των πιο απλών ή περίπλοκων εργασιών για τη συντήρηση του Σταθμού, τυχόν επισκευές κλπ. Καθημερινά έχουμε 2,5 ώρες γυμναστικής, πολύ συχνά γευματίζουμε μαζί, αλλά δεν είναι απαραίτητο. Αν κάποιος καθυστερεί λόγω της δουλειάς, δειπνούμε επίσης αναλόγως της επιθυμίας του καθένα στον ελεύθερο χρόνο μας μετά τη δουλειά πλέον. Δυστυχώς τρώμε κατά κανόνα μόνο κονσέρβες ή αφυδατωμένες τροφές, στις οποίες προσθέτουμε νερό. Όταν φθάνει μεταγωγικό διαστημόπλοιο έρχονται και πιο «φρέσκες» τροφές, φρούτα και λαχανικά, που αντέχουν τη μεταφορά και μπορούν να καταναλωθούν πιο εύκολα στις συνθήκες του Σταθμού. Δυστυχώς όχι όμως όλα, οπότε πάντα κάτι σου λείπει. Ο Σταθμός οξυγονώνεται διυλίζοντας το νερό, που φθάνει με τα μεταγωγικά διαστημόπλοια, κρατάμε το οξυγόνο εντός του Σταθμού και διοχετεύουμε το υδρογόνο στο Διάστημα. Γενικώς αρκετά πράγματα θα μπορούσα να πω ότι μοιάζουν με τις συνθήκες της Γης και αρκετά όχι, είναι εντελώς διαφορετικά».

Είναι εύκολο ή δύσκολο να ικανοποιήσετε τις ανάγκες σας όντας στο διάστημα; Πώς το καταφέρνετε;

«Πολλοί για παράδειγμα δεν πίνουν το πόσιμο νερό που έρχεται από τη Γη, γιατί δεν τους αρέσει η γεύση που αποκτά μέσα στους αποθηκευτικούς χώρους από ελαστικό στα μεταγωγικά διαστημόπλοια. Έτσι προτιμούν να πίνουν το νερό της ανακύκλωσης όλων των υγρών μέσα στο Σταθμό και καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό; Όλες οι υγρές εκκρίσεις του οργανισμού καθαρίζονται, ανακυκλώνονται, προστίθενται άλατα κι έτσι παράγεται κανονικό, κανονικότατο νερό, που κάποιοι το βρίσκουν και πιο νόστιμο. Καθημερινά μαζεύουμε τα σκουπίδια μας, τα προϊόντα των καύσεών μας, παλιές κονσέρβες, χρησιμοποιημένα πακέτα, παλιά μηχανήματα και ανταλλακτικά, εσώρουχα μιας χρήσεως, που αλλάζουμε κάθε λίγες ημέρες και μάλιστα είναι ατομικά σχεδιασμένα για τον καθέναν από μας και έχουν και το όνομά μας. Όλα αυτά αποθηκεύονται και πετιούνται μαζί με το μεταγωγικό διαστημόπλοιο, που ολοκληρώνει τον κύκλο του αφού έχει μεταφέρει στο Σταθμό εφόδια. Τα διαστημόπλοια αυτά πέφτοντας με κατεύθυνση προς τη Γη καίγονται κατά το μεγαλύτερο μέρος τους κατά την είσοδό τους στην ατμόσφαιρα και μόνο ελάχιστα υπολείμματά τους φθάνουν στην επιφάνεια της Γης και βυθίζονται σε ειδικό σημείο συγκέντρωσης παλαιών διαστημοπλοίων στον Ειρηνικό ωκεανό.

Στο Σταθμό κοιμάσαι ας πούμε «όρθιος», έτσι συνηθίζουμε τουλάχιστον στο ρωσικό τμήμα του Σταθμού, στο αμερικανικό διαμέρισμα ξαπλώνουν οριζόντια, αλλά κι εμείς και οι Αμερικανοί έχουμε διατηρήσει την έννοια «ταβάνι» και «πάτωμα», αν και μικρή σημασία έχουν όλα αυτά σε ένα περίπλοκο τεχνικό κατασκεύασμα, ένα ιπτάμενο σπίτι και εργαστήριο μαζί, που έχει μέγεθος όπως ένα ποδοσφαιρικό γήπεδο, περίπου 70 επί 70 μέτρα».

Έχει κινδύνους αυτό που κάνετε; Θέλετε να μας πείτε εάν έχετε κινδυνεύσει ποτέ;

«Τρεις είναι οι βασικοί κίνδυνοι: η φωτιά, που είχε συμβεί στον πρώτο παγκοσμίως διαστημικό Σταθμό, τον σοβιετικό «Μιρ» και σβήστηκε με επιτυχία. Στον νέο Σταθμό ευτυχώς δεν είχαμε ως τώρα τέτοια περιπέτεια. Δεύτερος κίνδυνος η αποσυμπίεση του Σταθμού. Στο Μιρ είχε κυριολεκτικά καρφωθεί ένα φορτηγό σκάφος και τότε χάθηκε ένα τμήμα του Σταθμού, δύο διαμερίσματα, γιατί αποκόπτονται ακριβώς με την ίδια λογική, όπως συμβαίνει στα πλοία ή τα υποβρύχια για να μην βυθιστούν. Εκπαιδευόμαστε συνεχώς για ένα τέτοιο ενδεχόμενο, που μπορεί να συμβεί και από έναν μετεωρίτη. Ευτυχώς δεν έχει γίνει ως τώρα, εξάλλου υπάρχει μια σχετική πρόβλεψη και ο Σταθμός έχει κινητήρες προώθησης και περιστρέφεται ή μετακινείται αν χρειαστεί να αποφύγει μια σύγκρουση με κάποιο ογκώδες ιπτάμενο αντικείμενο. Τρίτος κίνδυνος μια δηλητηρίαση του αέρα από αμμωνία, που χρησιμοποιείται στο αμερικανικό σύστημα θερμορύθμισης της εσωτερικής ατμόσφαιρας».

Θα θέλατε να μας πείτε κάτι που σας εντυπωσίασε;

«Μόνο η θέα της Γης αρκεί. Έχω όπως καταλαβαίνετε δει πολλές ταινίες, πολλές φωτογραφίες για τη Γη, αλλά ό,τι είδα με τα μάτια μου από το Σταθμό δεν έχει καμία σχέση, καμία σύγκριση και είναι ό,τι πιο εκπληκτικό έχω δει μέχρι τώρα στη ζωή μου».

Η μεγαλύτερη περίοδος που έχετε μείνει στο διάστημα πόση είναι;

«Διακόσιες ημέρες, αυτή ήταν και η δεύτερη πτήση μου από την οποία επέστρεψα αρχές Ιουνίου. Για κάθε κοσμοναύτη, αντίθετα με ό,τι θα μπορούσε να νομίσει κανείς, η παράταση στην πτήση του είναι ένα μικρό «δώρο», μπόνους, γιατί σου δίνει πρόσθετο χρόνο, που δεν περίμενες. Ετοιμαζόμαστε χρόνια για σύντομες πτήσεις, επομένως κερδίζεις χρόνο για να κάνεις κάτι παραπάνω, να βελτιώσεις κάτι που δεν είχε πετύχει στα πειράματά σου, να προσθέσεις παρατηρήσεις. Και η πρώτη μου πτήση είχε παραταθεί για ενάμιση μήνα και το είδα σαν κέρδος, τότε δεν μπορούσαν να με αντικαταστήσουν, δεν υπήρχε έτοιμος κοσμοναύτης. Για να μη σταματήσει το πρόγραμμα και να μην ξοδευτούν άσκοπα χρήματα συμβαίνει αρκετές φορές κάτι τέτοιο».

Ποια είναι η γνώμη σας για την Ελλάδα, κυρίως αυτή τη δύσκολη για εμάς περίοδο;

«Η Ελλάδα, όπως μας έπεισαν και οι μαγικές ξεναγήσεις στους αρχαιολογικούς χώρους και ειδικά εκείνη στον αρχαιολογικό χώρο των Μαλίων, είναι μια χώρα με τεράστια ιστορία και συμβολή στον παγκόσμιο πολιτισμό. Δεν ελπίζω απλώς, είμαι βέβαιος ότι όλα θα πάνε καλά και θα βρεθούν οι σωστές λύσεις για τα προβλήματα, που αντιμετώπισε η χώρα σας. Η γνώμη μου είναι ότι υπάρχουν πολλές χώρες, που έχουν πολύ σοβαρότερα προβλήματα να λύσουν σε σύγκριση με την Ελλάδα, γιʼ αυτό και είμαι αισιόδοξος και πεπεισμένος ότι θα βρεθούν οι απαντήσεις που απαιτούνται και το βασικότερο η χώρα σας, η πατρίδα της Δημοκρατίας, δεν θα εμπλακεί σε εμπόλεμες καταστάσεις, όπως έχει συμβεί με άλλες χώρες. Υπάρχουν, εκτιμώ, απεριόριστες αναξιοποίητες δυνατότητες, τις οποίες είμαι βέβαιος ότι θα βρείτε τρόπους να αναπτύξετε. Ούτε στιγμή δεν στάθηκε εμπόδιο στον προγραμματισμό της αποκατάστασής μου η συζήτηση γύρω από τα οικονομικά και πολιτικά προβλήματα της Ελλάδας. Αυτό θα εξηγήσω και στους φίλους και συμπατριώτες μου, που νομίζω πως αξίζει να επισκεφθούν μια τόσο φιλική και συγγενή χώρα, όπως η δική σας».

Θέλετε να στείλετε ένα μήνυμα στους Έλληνες;

«Το μήνυμα που θα ήθελα να στείλω στους αναγνώστες σας, αν και οι ίδιοι νομίζω το γνωρίζουν πολύ καλύτερα και από εμένα, είναι να διατηρήσετε αυτό που σας ξεχωρίζει, τη φιλία και την αλληλοϋποστήριξη, τη διάθεση φιλοξενίας, που σας κάνει ξεχωριστούς εσάς τους Έλληνες, αλλά και τους Κρήτες ακόμη πιο πολύ, στον υπέρτατο ελληνικό βαθμό, θα τολμούσα να πω. Η αφορμή για να γίνει αυτό το ταξίδι στην Κρήτη και να διοργανωθεί η αποστολή της αποκατάστασής μου, ήταν το γεγονός ότι ο Μιχαήλ Ποτάποφ, πεπειραμένος γιατρός και αρχηγός της αποστολής είχε γνωρίσει με τη μεσολάβηση του ελληνικής καταγωγής Ρώσου κοσμοναύτη Θοδωρή Γιουρτσίχιν, τον γνωστό τόσο στη Ρωσία, όσο και στην Ελλάδα δημοσιογράφο Θανάση Αυγερινό. Αυτός ήταν που όταν συναντήσαμε κάποιες τεχνικές δυσκολίες και είχαμε διλήμματα μας έπεισε να κατευθυνθούμε προς την Κρήτη και να δοκιμάσουμε το εξαιρετικό όπως αποδείχθηκε σπα θαλασσοθεραπείας στο Aldemar Royal Mare. Είναι ό,τι τελειότερο έχω δει ως τώρα στον τομέα αυτό κι ευχαριστούμε προσωπικά για τη φιλοξενία τους φίλους του Θ. Αυγερινού, που επιμελήθηκε το ταξίδι μας και μας συνοδεύει, τον Βασίλη Φραγκουλάκη, διευθυντή της Aldemar και τον Δημήτρη Χαριτίδη, επικεφαλής της Tez Tours, χωρίς τους οποίους όλα θα ήταν δυσκολότερα. Κατά την έως τώρα παραμονή μας στην Κρήτη γνωρίσαμε όμως και άλλους πολύτιμους φίλους των Ελλήνων φίλων μας, που άρχισαν να γίνονται πλέον και δικοί μας φίλοι. Τον Μηνά Λιαπάκη, σύμβουλο για τουριστικά θέματα στο Δήμο Χερσονήσου, τον ίδιο το δήμαρχο Γιάννη Μαστοράκη και τον αντιδήμαρχο Οικονομικών Μανώλη Πλευράκη, που μας έδειξαν πολλές ομορφιές της περιοχής σας, όπως και τον επιχειρηματία Βασίλη Φασουλά, για τις γούνες του οποίου γνωρίζαμε στη Διαστημική Υπηρεσία μας ήδη πριν φθάσουμε στην Χερσόνησο. Στο Δήμο Χερσονήσου χάρισα μια αφίσα με όλους τους εν ενεργεία κοσμοναύτες της Ρωσίας κι έβαλα την υπογραφή μου κάτω από τη δική μου φωτογραφία. Νομίζω πως σιγά σιγά οι υπογραφές θα αυξηθούν και κάποιοι, όπως ο συνάδελφός μου Μιχαήλ Κορνιένκο, με τον οποίο μίλησα τηλεφωνικά από τον Κερατόκαμπο, περιμένει φωτογραφίες για να αποφασίσει κι αυτός πού θα κάνει την αποκατάστασή του».