Πριν την αναμέτρηση της 16ης Φεβρουαρίου όπου η Ένωση Κέντρου με τον Γεώργιο Παπανδρέου πήρε το εκπληκτικό ποσοστό του 52,72% είχαν γίνει πολλά που ίσως δεν έδιναν και τα μεγαλύτερα σημάδια αισιοδοξίας. Αλλά τίποτα δεν μπορούσε να ανακόψει την πορεία της ΕΚ. Ούτε ο ξαφνικός θάνατος του Βενιζέλο, ούτε ο λαϊκισμός της ΕΡΕ για τη δραχμή, ούτε οι διεθνείς κρίσεις μπορούσαν να ανατρέψουν το αποτέλεσμα.
Όλα έδειχναν ότι ο Παπανδρέου θα κυβερνούσε για αρκετά χρόνια. Ωστόσο, κάποιοι απεργάζονταν σενάρια ανατροπής του-κατέληξαν στην αποστασία και τελικά ανέτρεψαν το κοινοβουλευτικό πολίτευμα της χώρας.
Είχαν όμως προηγηθεί τόσα γεγονότα που προμήνυαν το κακό.
Ήδη η πολιτική αναμέτρηση του 1961 είχε στιγματιστεί από θεσμικές παρεκτροπές και επεμβάσεις παρακρατικών μηχανισμών στην ανάδειξη του εκλογικού αποτελέσματος. Η διαδικασία την οποία η νεοσυσταθείσα υπό το Γεώργιο Παπανδρέου Ένωση Κέντρου κατήγγειλε δημόσια ως "εκλογές βίας και νοθείας" πιθανώς δεν ήταν κάτι καινούργιο για την Ελλάδα. Το ειδικό βάρος της όμως έγκειται στο ότι δρομολόγησε καταλυτικές πολιτικές διαδικασίες στο διάστημα 1961-63 (Ανένδοτος αγώνας) από μέρους της Ένωσης Κέντρου, οι οποίες οδήγησαν στον τερματισμό της μακροχρόνιας κυριαρχίας της Ε.Ρ.Ε.
Η δολοφονία του βουλευτή της Ε.Δ.Α., Γρηγόρη Λαμπράκη, αποτέλεσε την κορύφωση της ανεξέλεγκτης δράσης των παρακρατικών μηχανισμών την εποχή αυτή.
Αλλά και η πολιτική οικονομικής λιτότητας που ακολουθήθηκε από την Ε.Ρ.Ε., παρότι εξασφάλισε συνθήκες σταθερότητας και ανάπτυξης (χαμηλός πληθωρισμός κτλ.), έπληξε τις χαμηλές εισοδηματικές κατηγορίες πολιτών. Όλα αυτά ευνόησαν την ήττα της Ε.Ρ.Ε. στις εκλογές του 1963, αν και χρειάστηκε μια ακόμα εκλογική αναμέτρηση, το 1964, για να πραγματοποιηθεί η εξασφάλιση της απόλυτης κυβερνητικής πλειοψηφίας από την Ένωση Κέντρου.
Το κλΙμα
Η κυβέρνηση της ΕΚ έπρεπε και αυτή να προσαρμοστεί στην πολιτική ζωή και τα έντονα τραύματα που άφησε ο Εμφύλιος. Οι κυβερνήσεις του Νικόλαου Πλαστήρα, του Αλέξανδρου Παπάγου, του Κωνσταντίνου Καραμανλή και τώρα του Γεωργίου Παπανδρέου ασχολήθηκαν κυρίως με την ανοικοδόμηση της χώρας και την οικονομική ανάπτυξη, αλλά δεν κατάφεραν να υπερασπίσουν την απρόσκοπτη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και την εξάλειψη των μνημών του Εμφυλίου.
Επιπροσθέτως από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 άρχισε να δημιουργείται ένας πόλος εξουσίας, ο οποίος λειτουργούσε παράλληλα με τις νόμιμα εκλεγμένες κυβερνήσεις. Ο πόλος αυτός συγκροτούνταν:
- από τη βασιλική οικογένεια και το περιβάλλον της. Αρχικά από τον Παύλο (1947-1964) και τη σύζυγό του Φρειδερίκη και μετά τον θάνατό του, από τον γιο του Κωνσταντίνο Β' (1964-1967),
- από τον στρατό, ο οποίος μετά την ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ το 1952, ήταν σε άμεση εξάρτηση από τις ΗΠΑ και διοικούνταν από μια μυστική οργάνωση αξιωματικών, τον Ι.Δ.Ε.Α. που είχε ιδρυθεί το 1944,
- τις μυστικές υπηρεσίες (Κ.Υ.Π.), όπου είχαν ήδη τοποθετηθεί άνθρωποι της απόλυτης εμπιστοσύνης της αμερικανικής C.I.A., την αστυνομία και τα Τ.Ε.Α., δηλαδή τις παραστρατιωτικές δυνάμεις που δρούσαν στην ύπαιθρο.
Την ίδια ώρα τα περισσότερα κόμματα βασίζονταν σε χαρισματικές προσωπικότητες για να βρούν απήχηση στο λαό. Τέτοιοι ηγέτες ήταν ο Αλέξανδρος Παπάγος για τον Ελληνικό Συναγερμό, ο Νικόλαος Πλαστήρας για την Εθνική Πολιτική Ενωση Κέντρου (Ε.Δ.Ε.Κ.), ο Κωνσταντίνος Καραμανλής για την Εθνική Ριζοσπαστική Ενωση (Ε.Ρ.Ε.) και ο Γεώργιος Παπανδρέου για την Ενωση Κέντρου. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος είχε τεθεί εκτός νόμου την περίοδο του Εμφυλίου και η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.) που είχε ιδρυθεί το 1951 προσπαθούσε να ισορροπήσει ανάμεσα στην καθοδήγηση του ΚΚΕ και στην άρθρωση αυτόνομου πολιτικού λόγου.
Το αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν οι συνεχείς παρεμβάσεις της Αυλής και ο έλεγχος του κρατικού μηχανισμού από τα Ανάκτορα και όχι από τις νόμιμα εκλεγμένες κυβερνήσεις. Μάλιστα η δράση των παρακρατικών μηχανισμών έγινε πιο έντονη μετά το 1958. Στις 24 Μαίου 1963 ο βουλευτής της Ε.Δ.Α. Γρηγόρης Λαμπράκης δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη από παρακρατικούς της άκρας δεξιάς με τη συνεργασία και ανοχή της αστυνομίας.
Θυμίζουμε ότι στις 11 Ιουνίου του ίδιου έτους παραιτήθηκε από την πρωθυπουργία ο Κωνσταντίνος Καραμανλής που ως αρχηγός της ΕΡΕ βρισκόταν στην εξουσία ανελλιπώς από το 1956. Αφορμή για την παραίτησή του ήταν η διαφωνία του για την επίσκεψη του βασιλικού ζεύγους στην Αγγλία τον επόμενο μήνα, όμως η πραγματική αιτία θα πρέπει να αναζητηθεί στην ψυχρότητα των σχέσεών του με τα Ανάκτορα, ψυχρότητα που υποβοηθήθηκε και από κάποιους αυλικούς.
Όλα αυτά(οκτάχρονη διακυβέρνηση, τη δράση του παρακρατικού μηχανισμού και η απήχηση του "ανένδοτου αγώνα" του Γεωργίου Παπανδρέου) επέφεραν τη ραγδαία φθορά της ΕΡΕ από την είχε ως αποτέλεσμα την επικράτηση της Ενωσης Κέντρου στις εκλογές της 6ης Νοεμβρίου 1963 και της 16ης Φεβρουαρίου 1964 με 42% και 52,7% αντίστοιχα. Η κεντρώα κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου τα δυο πρώτα χρόνια ταλανίστηκε από διαφοροποιήσεις, απειθαρχίες, αποχωρήσεις υπουργών και βουλευτών. Και το 1965 φτάσαμε στην Αποστασία που είναι ένα ακόμη σκοτεινό κεφάλαιο στην πολιτική μας ζωή.
