Το Ηράκλειο του Μεσοπολέμου είναι πάντα ένας χώρος πολύ γοητευτικός, έχει ενδιαφέρον από πλευρά ιστορική και λογοτεχνική, επομένως ήταν ένα ερέθισμα να δω τι γινόταν την περίοδο αυτή, ποιες λογοτεχνικές κινήσεις υπήρχαν στην πόλη, ποια λογοτεχνικά περιοδικά
Τι διαβάζουν οι Ηρακλειώτες την περίοδο του Μεσοπολέμου; Ποιες είναι οι λογοτεχνικές προτιμήσεις τους; Ποιες από τις αισθητικές τάσεις του αθηναϊκού κέντρου φτάνουν στην ελληνική επαρχία την εποχή αυτή; Ποια είναι η πνευματική εικόνα του Ηρακλείου, όπως σκιαγραφείται στα λογοτεχνικά περιοδικά;
Με οδηγό αυτές τις ερωτήσεις, ο φιλόλογος, Αντώνης Καρτσάκης, παρουσιάζει το νέο του λογοτεχνικό πόνημα με τίτλο «Το λογοτεχνικό Ηράκλειο του Μεσοπολέμου. Κείμενα, έντυπα, δημιουργοί». Το βιβλίο κυκλοφορεί από τη Βικελαία Βιβλιοθήκη.
Όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου
«Ιχνηλάτες το τόπου μας, χωρίς καμία νοσταλγία επιστροφής, ενός τόπου που «πολύ αγαπιέται με υπομονή και περηφάνια». Οδηγός μας η λογοτεχνία: τα κείμενα των ανθρώπων που κατοίκησαν στον τόπο. Κείμενα- ψηφίδες που φιλοδοξούν να συμπληρώσουν την εικόνα της πόλης, να εικονογραφήσουν τα καλλιτεχνικά ενδιαφέροντα, τις σχέσεις των ανθρώπων, την ποιότητα των αισθημάτων. Με άλλα λόγια να μας βοηθήσουν να γνωρίσουμε την ψυχή εκείνων που περπάτησαν στον τόπο».
Ο κ. Καρτσάκης μιλά στην «Π» για το βιβλίο και το Ηράκλειο του Μεσοπολέμου.
Γιατί αποφασίσατε να γράψετε για τη συγκεκριμένη εποχή;
«Το Ηράκλειο του Μεσοπολέμου είναι πάντα ένας χώρος πολύ γοητευτικός, έχει ενδιαφέρον από πλευρά ιστορική και λογοτεχνική, επομένως ήταν ένα ερέθισμα να δω τι γινόταν την περίοδο αυτή, ποιες λογοτεχνικές κινήσεις υπήρχαν στην πόλη, ποια λογοτεχνικά περιοδικά. Έφτασα να επικεντρωθώ σε δύο τίτλους, δύο λογοτεχνικά περιοδικά, τα οποία εξετάζω, και μέσω αυτών, στη λογοτεχνική κίνηση στην πόλη την περίοδο 1920 -1940».
Για ποια περιοδικά πρόκειται;
«Η εκδοτική κίνηση των περιοδικών αρχίζει πριν το Μεσοπόλεμο. Το 1906 κυκλοφορεί το πρώτο περιοδικό «Κρητική Ηώς», το 1908 «Κρητική Στοά», φτάνουμε το 1926, οπότε κυκλοφορεί το πρώτο περιοδικό που εξετάζω, τα «Νεοελληνικά γράμματα» του Γιάννη Μουρέλου, που συγκεντρώνει όλη τη διανόηση της πόλης, το 1934 βγάζει ο Λευτέρης Αλεξίου το «Κάστρο», το 1935 βγαίνουν τα «Φύλλα Τέχνης» του Δημάκη (τα δύο τελευταία είναι προσωπικά περιοδικά, γράφουν μόνο οι εκδότες), το 1936 με 1939 κυκλοφορεί το δεύτερο περιοδικό, με το οποίο ασχολούμαι εγώ, οι «Κρητικές σελίδες» της Θάλειας Καλλιγιάννη, μιας Χανιώτισσας που ζει στο Ηράκλειο».
Διαπιστώνουμε ότι υπάρχει έντονη λογοτεχνική κίνηση εκείνη την περίοδο;
«Σαφέστατα. Μάλιστα, η περίοδος εκείνη έχει χαρακτηριστεί από τον ίδιο τον Παλαμά ως «Θαύμα του Ηρακλείου» και το Ηράκλειο έχει χαρακτηριστεί λογοτεχνική πρωτεύουσα της Ελλάδας. Αυτά, βέβαια, είναι μυθεύματα, είναι κατά κάποιο τρόπο μια ρομαντική εκδοχή, μια μυθοποίηση της εποχής. Στην ουσία, έχουμε λογοτεχνικές κινήσεις, πολύ ενδιαφέρουσες, πρόσωπα, ομάδες, στέκια καλλιτεχνικά. Η οικογένεια Αλεξίου είναι ο κορμός αυτών των κινήσεων, ο Καζαντζάκης, από την άλλη μεριά, ο Βάρναλης, ο Αυγέρης, που κατεβαίνουν. Φυσικά δεν είναι θαύμα, είναι αποτέλεσμα μιας οικονομικής και πολιτισμικής ανάπτυξης».
Μπορούμε να συγκρίνουμε το τότε με το τώρα;
«Ενδεικτικό είναι ότι σήμερα δεν έχουμε ένα λογοτεχνικό περιοδικό στο Ηράκλειο. Τότε υπήρχαν δύο περιοδικά τα οποία διήρκεσαν τρία έτη το καθένα με αρκετά τεύχη και συνεργάτες, Κρητικούς και μη».
Οι δημιουργοί του Ηρακλείου ήταν μόνο τοπικής εμβέλειας;
“Από τη μια πλευρά ήταν οι ντόποιοι συγγραφείς, ήσσονες λογοτέχνες που δεν κατάφεραν να περάσουν στην Αθήνα, κυρίως την πρώτη δεκαετία, πέρα από τον Καζαντζάκη και τον Αλεξίου.
Στη δεύτερη δεκαετία έγραψαν άνθρωποι οι οποίοι κάνουν το άλμα, φεύγουν από την Κρήτη κάποια στιγμή, όπως ο Μηνάς Δημάκης, ο Δικταίος, γίνονται ευρύτερα γνωστοί».
Είναι ανάλογο και το ενδιαφέρον του κοινού;
«Ένα περιοδικό αν δεν έχει κοινό δεν μπορεί να υπάρξει. Αν κάποιος προσέξει τη στήλη της αλληλογραφίας, έχει έντονη κίνηση. Υπάρχουν πάρα πολλοί συνεργάτες, ανάμεσα στους οποίους κάποιοι που δεν είναι απαραιτήτως εγγράμματοι, όπως έμποροι, ψαράδες, κουρείς. Βέβαια, εκπορεύονται και συντηρούνται από μία ελίτ του πνεύματος που υπάρχει στο Ηράκλειο».
