Ανταπόκριση Νίκος Τσαγκαράκης

Λάμψη μέσα στο σκοτάδι

Η «Π» στο 15ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης

Το 15ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης τελείωσε αφήνοντας πίσω του πολύ καλές ταινίες, τη μεγαλύτερη κινηματογραφική βιβλιοθήκη στην Ελλάδα, κι ένα ανεπίλυτο ζήτημα με την επιλεκτική εξαίρεση κριτικών κινηματογράφου.

Τα βραβεία

Το Βραβείο Κοινού για ταινίες άνω των 45ʼ απονεμήθηκε στις ταινίες «Ο Μανάβης» (Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος) και «Ο εξ αίματος αδελφός» (« Blood Brother», Steve Hoover, ΗΠΑ). Το Βραβείο Κοινού για ταινίες κάτω των 45ʼ δόθηκε στο «Μια κληρονομιά: με την ψυχή στο στόμα» (Κυριακή Μάλαμα) και «H υψηλή τιμή του χρυσού» («The High Price of Gold», Ross Domoney, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και Μεγάλη Βρετανία).

Το βραβείο τηλεοπτικής προβολής της ΕΡΤ3 σε ντοκιμαντέρ της ενότητας Κοινωνία και Περιβάλλον απονεμήθηκε εξ ημισείας στις ταινίες «Little Land» (Νίκος Νταγιαντάς, Ελλάδα και Γαλλία) και «Νομάδες του χειμώνα» («Winter Nomads», Manuel von Stürler, Ελβετία). Το βραβείο της WWF δόθηκε στην ταινία «Little Land» και το βραβείο της Διεθνούς Αμνηστίας στο ντοκιμαντέρ «Λέγε με Κούτσου» («Call me Kuchu», Katherine Fairfax Wright και Malika Zouhali-Worrall, ΗΠΑ). Τέλος, το βραβείο Doc on Air της ΕΡΤ πήγε στο «Playing With Fire» (Αννέτα Παπαθανασίου, Ελλάδα) ενώ το βραβείο Docs in Progress κέρδισε το ντοκιμαντέρ «Aunty» (Salva Muñoz και Manu Gerosa, Ιταλία και Ισπανία).

Τα βραβεία της επιτροπής FIPRESCI

Η επιτροπή της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI) στην οποία φέτος συμμετείχα μαζί με τους Peter Wintonick (Καναδάς), Kirsten Kieninger (Γερμανία) και Alberto Castellano (Ιταλία), απένειμε τα βραβεία της στις ταινίες «They glow in the dark» του Παναγιώτη Ευαγγελίδη και «Μέρη μιας οικογένειας» («Partes de una familia») του Diego Gutierrez. Η ταινία του Ευαγγελίδη μιλάει για ένα ζευγάρι μεσήλικων ομοφυλόφιλων αντρών, φορέων του AIDS, που ζουν στη Νέα Ορλεάνη και προσπαθούν νʼ αντιμετωπίσουν πολλαπλά ζητήματα διαβίωσης, συμβίωσης, επιβίωσης. Όπως γράψαμε και στο σκεπτικό της βράβευσης, πρόκειται για μια ευαίσθητη, τρυφερή, αστεία και πολύπλευρη καταγραφή της ζωής, με αφήγηση και ύφος που αποφεύγουν τις παγίδες της στερεοτυπίας και της ηθικολογίας οι οποίες συχνά χαρακτηρίζουν ταινίες με θέμα τη σεξουαλικότητα. Με ανθρωπισμό και ειλικρίνεια, το φιλμ αγγίζει ζητήματα όπως η φιλία, η αρρώστια, το σεξ, η συντροφικότητα, και τελικά αυτό που τα εμπεριέχει όλα: την αγάπη. Η ταινία του Γκουτιέρεζ μιλάει επίσης για την αγάπη, αλλά στην αντίστροφη πορεία της. Ο σκηνοθέτης παρακολουθεί τους γονείς του, ένα ηλικιωμένο ευκατάστατο ζευγάρι που ζει σε μια τεράστια έπαυλη στο Μεξικό, απομονωμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο αλλά και μεταξύ τους. Η κατάληξη ενός φαινομενικά ιδανικού μεσοαστικού γάμου, που ξεκίνησε από έναν νεανικό έρωτα, εξελίχθηκε σε μια πολυμελή οικογένεια, και καταλήγει σε δύο ανθρώπους που όταν ρωτούνται ποιός θέλουν να είναι δίπλα τους όταν πεθάνουν, απαντούν ότι προτιμούν να πεθάνουν μόνοι τους. Η οικειότητα του γιου δίνει μια πολύ αποτελεσματική εγγύτητα στο γύρισμα, που καταφέρνει με απλές τεχνικές να αναδείξει την κενή χωρική και συναισθηματική απόσταση ανάμεσα στους γονείς του.



Το σοκ της πραγματικότητας



Τα ντοκιμαντέρ έχουν αποδείξει επανειλημμένα ότι η πραγματικότητα πολλές φορές είναι πιο απίθανη από τη φαντασία. Το «Η πράξη του φόνου» («The act of killing», Joshua Oppenheimer, Christine Cynn, Anonymous) διεισδύει στον διαφορετικό… πλανήτη της μεταπολεμικής Ινδονήσιας, όπου οι πραξικοπηματίες του ʼ65 κυριαρχούν ακόμη στη χώρα, έχοντας μετατρέψει τη μαζική δολοφονία 1.000.000 κομμουνιστών στην αρχή της εξουσίας τους σε εθνικό επίτευγμα, χωρίς την παραμικρή δυνατότητα αντίδρασης από τον λαό. Στον «Απατεώνα» («The imposter», Bart Layton) βλέπουμε τα απύθμενα όρια του ανθρώπινου θράσους αλλά και μια συναρπαστική ιστορία εγκλήματος που θα μπορούσε να γίνει τεράστια χολιγουντιανή επιτυχία, καθώς ένας 25χρονος γαλλομαροκινός πήρε τη θέση ενός εξαφανισμένου εφήβου από το Τέξας, για νʼ ανακαλύψει σύντομα ότι η οικογένεια του παιδιού είχε τους δικούς της λόγους να πιστέψει και να χρησιμοποιήσει την απάτη του νεαρού. Τέλος, ο «Αόρατος πόλεμος» («The invisible war», Kirby Dick) αναδεικνύει το ανατριχιαστικό ζήτημα των βιασμών στον αμερικανικό στρατό, που είναι τόσο συχνοί, ώστε οι έρευνες έδειξαν ότι μόνο το 2010, περίπου 20.000 γυναίκες δέχτηκαν σεξουαλική επίθεση από συναδέλφους τους, μέσα σʼ ένα απολύτως ανδροκρατούμενο σύστημα, όπου οι καταγγελίες αποσιωπούνται και μένουν ατιμώρητες.