Το θέμα που διάλεξα για να Σας μιλήσω σήμερα, βγαίνει λιγάκι έξω από την δικαιοδοσία μιας γυναίκας που δεν είναι υπέρ της χειραφετήσεως, επειδή είναι κάπως φιλοσοφικό. Και επειδή εγώ με κανέναν τρόπο δεν τον καταλαβαίνω αυτόν τον λεγόμενο ξεσκλαβωμό του γυναικείου φύλου, όντας γυναίκα και θέλοντας να μείνω τέτοια, γι αυτό θα προσπαθήσω όσο μπορώ πιο απλά και πιο γυναικήσια να Σας κουβεντιάσω. Βλέπετε εμείς οι γυναίκες, που η δουλειά μας είναι στα σπίτια μας, ατιμώρητα δεν είναι δυνατόν να ξεμακρύνομεν απʼ αυτά.
Πάντα θα τρέχομε τον κίνδυνο να παραπλανηθούμε σε λογής – λογής άτοπα. Ένα και σπουδαιότατο, ή να αναμασήσομε τα ίδια που λέτε και σεις, ή να μην τα καταφέρομε.
Και η δική μου η σημερινή κουβέντα μπροστά Σας, τι είναι κύριοί μου, παρά ένα ξεμάκρεμα από τα σύνορά μου; Και κατά συνέπεια, ένας κίνδυνος, ή να πω αδέξια λόγια συνηθισμένα και ξαναειπωμένα, ή να μη δυνηθώ να διατυπώσω καλά ό,τι θέλω; Όμως, ως καθώς σας είπα παραπάνω, θα προσπαθήσω να σας μιλήσω όσο μπορώ πιο απλά και πιο γυναικήσια. Έτσι, κʼ εγώ ξεγελιούμαι πως δεν είμαι δα και σχολαστική, και σεις ευκολότερα θα μου συμπαθήσετε το θάρρος μου.
Η σημερινή μου λοιπόν ομιλία σκοπόν έχει να σας παρουσιάσει κάποιους νέους ποιητές της Πατρίδας μου, που τώρα τελευταία άρχισαν να γράφουν. Οι καινούργιοι αυτοί ποιηταί, είναι όλοι τους παιδιά που ζούνε στον μικρό μας τόπο τριγυρισμένοι από μιαν εκλεκτότατη μοναξιά. Είναι τούτοι: Ο Λευτέρης Αλεξίου, ο Καλυβίτης, ο Αναστασίου, ο Γιώργης Λουλακάκης και ο Μ. Παπαστεφάνου. Ονόματα, καθώς βλέπετε εντελώς άγνωστα. Που θαπόμεναν ακόμα για πολύν καιρό ίσως άγνωστα, αν ο ολωσδιόλου ξεχωριστός δρόμος που διάλεξεν η Τέχνη τους δεν ήταν τέτοιος, που αναγκαστικά να επιβάλλεται η παρουσίασή της σε έναν κύκλον ανωτέρων ανθρώπων, ως είναι το σημερινό μου εκλεκτό ακροατήριο.
Στα τραγούδια αυτών των νέων, καθώς και στα πεζογραφήματά τους, δεν συναντάται, ως θα περίμενε κανείς, η ρωμαντικότητα εκείνη και η αισθητικότητα, που είναι το απαραίτητο γνώρισμα ενός νεαρού ποιητή, και το αιώνιο σημείο απʼ όπου ξεκινούν όλοι όσοι αρχίζουν να γράφουν από ενωρίς. Παράδοξο αυτό στην εποχή που όλα σχεδόν τα δημιουργικά έργα εδώ πέρα αφιερόνουνται τις περισσότερες φορές σε αισθηματικούς λυρισμούς και ρωμαντικότητες. Ως είναι φυσικό άλλως τε να γίνεται, στην αρχή κάθε φιλολογικής ζωής. Αλλά μήπως στην Κρήτη υπάρχει ίχνος φιλολογίας; Νεώτερης βέβαια όχι. Υπάρχει όμως η μεγάλη φιλολογία της Αναγέννησης που έτσι πλούσια καρποφόρησε στην Κρήτη, δίδοντάς μας τέτοια αριστουργήματα ως είναι: η Ερωφίλη, ο Ερωτόκριτος, ο Γύπαρης κ.τ.λ. στα χρόνια που όλη η άλλη Ελλάδα, νεκρή πνευματικώς, βρισκόταν στα χέρια του Βάρβαρου Κατακτητή. Μπορεί λοιπόν κανείς να υποστηρίξει, πως η υπεροχή που παρατηρείται δια την νέαν αυτήν φιλολογία σιγά σιγά ανατέλλει εκεί κάτω, βαθύτερα έχει τα αίτιά της.
Είναι συνέχεια ενός πνευματικού ξετυλίγματος που τα χρόνια της σκλαβιάς είχαν διακόψει. Φαίνεται αυτό από τη Σκέψη και τη βαθύτερη Αίσθηση που διακρίνει τα νιόβγαλτα τούτα βλαστάρια του κρητικού ξαναγενημού.
Καλοκαιριάζει κʼ η βροχή
που εμούσκεψε τα ρόδα στην αυλή σου
Πόθοι σα νάτανε οι σταλιές
κι αναθυμιάζει η γη λαχτάρες τώρα
Σαν τον καημό που ελύγισε
την άλικη παιδιάτικη ψυχή σου,
γέρνει τα ρόδα αμίλητα
και τα λυγίζει η μπόρα.
Και προς τα κάστρα τα έρημα
και προς ταʼ αρχαία παλάτια
σʼ ονείρατα χρυσόκλωστα
λαχτάρα μακρινή σʼ αποναρκώνει.
Εκεί οι καλοί πεθαίνανε
για των ωραίων τα μάτια
και τώρα ο άστοχος καημός
μονάχος στα ερείπια σιγολυώνει.
Γέρνει και γέρνει ο λογισμός
καμαρωτός να κλάψει.
Ιερές οι ώρες σβύνουνε
και βασιλεύουν τʼ άστρα ένα – ένα
και κάποιο δάκρυ έπεσε
και σβύστηκε πριν στάξει
θρήνος στο μνήμα που κρατεί
βουβά τα περασμένα.
Βλέπετε κάποια παράξενη νοσταλγία και μια σκέψη πολύ ξετυλιγμένη, που καμιά σχέση δεν έχει με τις πρωτόπειρες απόπειρες ενός νέου ποιητή, μεστώνεται στη Νεοκρητική αυτή φιλολογία. Μα ακούσετε πόση τέτοια νοσταλγία εκφράζει και ένα άλλο τραγούδι του ίδιου ποιητή.
Μέτρα στον κύκλο των ωρών άγια μνήμη
με τη τρεμουλιαστή του καντηλιού σου φλόγα
στο αραχνερό κελί σου η γαλήνη
των άρρητων καημών κάνει η φλόγα.
Και στην αυλή σου η λεμονιά καμαρωμένη
στου φεγγαριού το φως λούει το κορμί της,
κʼ η νύχτα στην απέραντη σιωπή της
κλαίει την σιωπή την περασμένη.
Γονατιστή εσύ μπρος στην αρχαίαν εικόνα,
πολύπαθη ψυχούλα λευκοφόρα,
γράψε στον κύκλον των ωρών που αργογυρίζει
με χρώμα αιμάτου και την ύστερη αυτή ώρα.
Στα τραγούδια των νέων αυτών δεν συναντά κανείς τη νεανικήν εκείνην ορμήν που κόβει απʼ όλα τα λουλούδια της Ζήσης για να στεφανώσει μʼ αυτά τα ωραία σγουρά μαλλιά των είκοσι χρονών της. Δεν τραγουδούν εκείνοι ούτε την Αγάπη, ούτε την Άνοιξη, ούτε τη Χαρά, ούτε τη Θλίψη. Θαρρείς και όλα τα έχουν δοκιμάσει, τα έχουν ζήσει, και πια δεν μπορούν να τους δώσουν κανενός είδους συγκίνηση. Και όμως δεν είναι αυτό. Τα τραγούδια τους δε μας δείχνουνε πως όλα αυτά τα γνώρισαν, είδαν τη ματαιότητά τους και τα βαρέθηκαν. Θα ήτον η συνηθισμένη φιλοσοφία όλων των χαροκόπων που, αφού ριχτήκαν σʼ όλα τα πανηγύρια της Νιότης αποσύρουνται ύστερα κουρασμένοι κι αηδιασμένοι. Και είναι νέοι εκείνοι, όλοι παιδιά που η Ζήση απλώνεται μπροστά τους γεμάτη λουλούδια και χαρές. Και το ξέρουν! Ξέρουν όμως και κάτι άλλο ακόμη: Πως όλοι είμαστε ανυπεράσπιστα δωσμένοι στα Χέρια της Μοίρας κι ό,τι κι αν κάνομε, μάταιο είναι κʼ ανώφελο.
Ω μέσα στα σκόφωτα τα βράδυα
κινήματα εσείς μοιραία των ανθρώπων
και χείλη πικραμένα, και ω σεις μάτια
όπου κυτάτε τραγικά με κάποιον τρόπον
που λέει – είμαι Εγώ και τίποτα άλλο
μες στα νερά μες στα πουλιά μες στα τραγούδια
οι εποχές στη σκέψη Μου κυματοφέρνουν
σα κάποια θλιβερά παλιά τραγούδια.
Κι έτσι των πεπρωμένων η αράχνη
μαύρους ιστούς υφαίνει στα μαλλιά σας
και μέσα από τα πάντα ξεκινώντας
αγκαλιάζει τα μάταια κινήματά Σας.
Κʼ ενώ μέσʼ στην ψυχή σας μιαν αυγούλα
πόθων χιμαιρικών γλυκοχαράζει
χορεύετε με το ρυθμό που η Μοίρα
σʼ το μπρούτζινό της ντέφι σάς προστάζει.
Κι ακόμα κάτι άλλο μας τραγουδούν: την βαθύτατη επίγνωση της ματαιότητος όλων, την απόλυτην αλήθεια του θανάτου, μα και την ιερότατην υποχρέωση να αγαπήσομε, κάνοντάς την γλυκιά και όμορφη, την εφήμερην αυτή ζωή μας, σαν ένα ανεχτίμητο αγαθό που πρέπει να το χαρούμε.
Κάπου μου έτυχε να δω την αυτοπροσωπογραφία του Μπαίκλιν (σ. «Π»: μεγάλος Ελβετός ζωγράφος και γλύπτης, που έζησε από το 1827 μέχρι το 1901). Μου φαίνεται, τίποτα άλλο δεν τεριάζει περισσότερο με την αντίληψή τους αυτή, όσον η εικόνα εκείνη. Ο Μπαίκλιν κρατεί την παλέτα και ζωγραφίζει τη στιγμή που ο Θάνατος έρχεται από πίσω του και κάτι του ψιθυρίζει. Εκείνος διέκοψε τη δουλειά του και προσέχει σʼ ό,τι του λέει. Στη μορφή του όμως ούτε ο φόβος, ως θάταν φυσικότατο, είναι ζωγραφισμένος, ούτε η θλίψη, ούτε το ξάφνιασμα. Χαμογελά μόνο ένα γλυκύτατο ηρεμότατο χαμόγελο, ωσάν Εκείνος που του μιλεί να του είναι κάποιος γνώριμος και του αναγγέλει μιαν σοβαράν είδηση που όμως δεν έχει τίποτε το δυσάρεστο.
Σύμβολο θαυμαστό της Ανώτερης Σκέψης.
Ποιος ξέρει, ο Μπαίκλιν τη στιγμήν εκείνη θα εργαζόταν πλανεμένος από κανένα όνειρο Δόξας μελλούμενης!
Και ήρθε ο Θάνατος πάνω στην ώρα να του θυμήσει με φρικτή ειρωνεία, πως κάπου τον περιμένει και να μη το ξεχνά. Ίσως και να τούπε πως δε θα προφτάσει να τελειώσει το έργο αυτό που τόσο αγαπά.
Μα ω το παράδοξο! Ο Μπαίκλιν δε ταράχτηκε, από την ευγενική του μορφή δε διάβηκεν η Φρίκη. Γαλήνιος, ήρεμος, χαμογελαστός, στράφηκε λίγο νʼ ακούσει. Τι σημασία είχε αυτό που του μιλούσε; Το ήξερε! Μπορούσε να τον φωνάξει όποια ώρα ήθελε. Τώρα αμέσως. Το όνειρο της Δόξας που τον πλανούσε δεν είταν ο Σκοπός του. Εκείνος δεν είχε κανένα σκοπό. Ήταν το Ιδανικό που ομόρφινε τη ζωή του, που μάλιστα είχε χρέος και καθήκον νʼ αγαπά για να δικαιολογεί την ύπαρξή του, κάνοντάς την ευγενικότερη και πλατύτερη. Τίποτα άλλο.
Και είταν ακριβώς ό,τι τα παιδιά εκείνα προσπαθούν να φανερώσουν στα αδύνατα κι άπλερα ακόμα έργα τους:
«Μα όπως κι αν είναι (λέει κάπου στο βιβλία του ο Λευτέρης Αλεξίου) μέσα σʼ αυτή τη θλίψη, εγώ θέλω να βρω και βρίσκω κάπια Ελευθερία! Και πάλι αναλογίζομαι: πόσο την εμβάθυνομε στο θάνατο, νιόθομε προκαταβολικά την εκμηδένιση! Πόσο αισθανόμαστε το Μηδέν που είναι στα στήθια μας! Κʼ έτσι ελεύθεροι απʼ όλα κυττάζομε ήρεμα τη ζωή, δίδοντάς της όλη τη μεγάλη αξία που έχει και που της αξίζει.
……… Κυττάζω τους πόθους μου, τους λογισμούς μου, έτσι που μια στιγμή βρεθήκαμε πολιορκημένοι βαριά από το σκληρό και αδυσώπητο θάνατο. Μοιάζανε με Μεσολογγίτες. Και κάποτε, πιο ύστερα κάποια σκοτεινή κι αφέγγαρη νύχτα, κάμανε τη σπαραχτική έξοδο για να λευθερωθούνε. Μα όλοι σκοτωθήκανε. Το Μεσολόγγι έπεσε στα χέρια του Καταχτητή. Τελειώσανε και οι αγώνες. Μα πράμα παράδοξο· ο Κατακτητής τούτος έφερε και Λευτεριά και ευτυχία! Πράμα παράδοξο! Δε με κατάχτησεν ο θάνατος, μα εγώ τον κατάχτησα το θάνατο!»
*****
Όχι πεσιμιστές και μαραζάρηδες, αποσυρμένοι στους εαυτούς μας, αιώνια θλιμένοι από το φριχτό τούτο θέαμα της ύπαρξής μας, μα ούτε και αστόχαστοι γλεντιστάδες του κάθε λογής πανηγυριού.
Να μάθομε νʼ αγαπούμε και να ενοούμε, τα απλά, τα καθημερνά πραγματάκια της γύρω μας ζωής. Τον ήλιο, τα βουνά, το φεγγάρι, ένα δεντράκι που ανθίζει, ένα φύλλο ξερό που πέφτει, μια βαρκούλα τραβηγμένη στην αμμουδιά, ένα παιδάκι που παίζει καταμεσής του δρόμου, μια σταλαγματίτσα νερό που τρέμει ύστερα από τη βροχή πάνω στα φύλλα.
Νʼ ανοίγομε την καρδιά μας, τα χέρια μας, τα μάτια μας, στο φως στο γλυκό της μέρας, να δινόμαστε σε όλες τις ωραίες παγίδες που μας στένει η ζωή. Νʼ αφήνομε το κορμί μας να το διαπερνά πέρα ως πέρα η ανατριχίλα της άνοιξης. Τα δάχτυλά μας να θυμούνται της θάλασσας τη δροσεράδα. Να γνωρίζομε ότι όλα αυτά δεν έχουν σημασία και ότι όλα αυτά είναι μάταια και να παίρνομε από την απελπισμένη αυτή αλήθεια την ορμή και την όρεξη να ταʼ απολαμβάνομεν όλα. «Μια μαγική Μέλισσα έχω δική μου. Όλα του κόσμου τα λουλούδια υπέροχα είναι, κʼ έχουν ανθίσει, πλούσια σε μέλι, στον κήπο της ζωής. Ολημερίς κι ολονυχτίς πετά η Μέλισσά μου ανάμεσα στον κήπο τούτο και φέρνει μου το μέλι,. Εγώ είμαι η κηρύθρα».
Και πιο πάνω: «Και ο θάνατος κάποτε περνά και βαθιά τραγούδια αιώνια παίζει, αγάπης κι αδερφωσύνης, στη θαυμαστή φλογέρα του για όλο το Σύμπαν…»
Να ξέρομε πως τίποτα άλλο δεν είναι αληθινό παρά μόνο ο θάνατος, και να προχωρούμε προς αυτόν, όχι θλιμένοι και απελπισμένοι αλλά γαλήνιοι! Τίποτε δεν έχει σημασία. Ούτε η χαρά, ούτε η θλίψη. Όλα είναι μάταια!
Α
Μπρος σε άψυχα κονίσματα κρεμούνται ακοίμιστα καντήλια
Που μοιάζουν σαν τα στόματα με ταʼ άρρωστα τα χείλια
που χίλιες προσευχές κατέχουν.
Και κάτι μέσα τους χλωμό που καίει ανώφελα έχουν,
Σαν τις χλωμές τις προσευχές στα άρρωστα τα χείλια
Που ξεκινούν σαν φλόγα από το στόμα
Και ο καπνός μόνο άψυχος πομένει
Άψυχος σαν το χώμα
Και κάτι ζητάει άφωνο κι ανάερο και πεθαίνει
Β
Μπρος στʼ άψυχα κονίσματα κρεμούνται ακοίμιστα καντήλια
Που μοιάζουν σαν τα δάκρυα που απʼ τα μάτια τρέχουν
στα κάτασπρα μαντήλια
Και κάτι μέσα τους κρυφό που καίει ανώφελα έχουν.
Σαν τη φωτιά που έχουνε τα δάκρυα άμα τρέχουν
Και μέσα τους σπίθα χαράς αντιφεγγίζει αιώνια.
Έτσι η Ελπίδα πάντα της στη θλίψη και στα χρόνια.
Γ
Μπρος σε άψυχα κονίσματα κρεμούνται ακοίμιστα καντήλια
Που μοιάζουνε σαν τις ψυχές που αιώνια κάτι θένε
κι αιώνια κλαίνε…
Και κάτι μέσα τους κρυφό που καίει ανώφελα έχουν
Είνʼ οι φωνές οι ακοίμιστες των πόθων που όλο καίνε
Που καιν τις άχαρες ψυχές οσότου χάμαι σκύψουν
Και σκύψουνε στο χώμα
Κάτι ζητώντας άφαντο και ανώφελο και σβύσουν.
Ναι όλα είναι μάταια!
Κʼ ένα μονάχα έχει σημασία. Να το αντιληφθούμε αυτό! Όταν βαθύτατα το αισθανθούμε, όλες οι πράξεις μας θα πάρουν τη σοβαροσύνη και την επισημότητα ιεράς υποχρέωσης απέναντι του εαυτού μας. Αφού πρόκειται να πεθάνομε και τίποτα πια δεν θα πομείνει από μας στον επάνω κόσμο, χρέος έχομε ιερώτατο, σαν φωτεινή στήλη πάνω απʼ όλα, να υψόσομε την εφήμερη ζωή μας, στολίζοντάς τηνε με όλα τα λουλούδια και με όλες τις άνοιξες. Ηξεύροντας πως ποτέ πια δε θα ξαναδούμε τον Ήλιο, σαν θα σφαλίξει τα μάτια μας ο θάνατος, αντί να κλαίμε γι αυτό και νάμαστε απαρηγόρητοι, να βγούμε πρέπει στους λουλουδένιους κάμπους του Απρίλη για να τονε χαρούμε όσο μπορούμε πιο πολύ!
Στʼ αψά μου χρόνια αναπηδάς
Μια… ορθή σαν συντριβάνι
Και μου ραπίζουν το κορμί οι απλόκαμοί σου…
Και μια… Σε παίρνουν οι καϋμοί μου
Πάν σε θαμπόχρυσο ντιβάνι
Κι αλλί Σου!
Σύθρηνα μάτια ηλιόχαρα
Και φρύδια πʼ αναβρύζουνε από δίκλαδη πηγή
Τʼ αχτιά βραχιόλια σφίγγουνται
Στα μελαψά σου μπράτσα
Και σου πεζεύει στην ποδιά
Το ριζικό το αγύριστο για να σφαγεί.
******
Και μούπανε τα μάτια σου τρίσβαθα μυστικά
Και κρυφοτραγουδήξανε στα χείλια σου φιλιά
Και σαν Δρακόντου δίχτυα ω θλίψη
Τα μάγια σου μου δέσαν την καρδιά.
Μʼαυγούλες προρφυρόχρωμες απʼ τα κρινένια μάγουλά σου,
Τρανές γλυκοχαράξαν·
Και νύφες με χαμόγελα σειρηνικά,
Και πίκρες και χαρές μου εταιριάξαν.
Ω του μεγάλου και γλυκόφωτου θεού φωτόπλαστη Βασίλισσα·
Τον αβυσσένιο μου κι ολύμπιο βυθό μού ετάραξες,
Εσύ Σειρήνα και συ Ρήγισσα
Και των θεών Δημιουργήτρα.
Θα πεθάνομε! Αλλά θα χαρούμε!
Αδερφώνεται έτσι κι αρμονίζεται ένας μεγάλος Διονυσιασμός μʼ ένα πεσσιμισμόν βαθύτατο! Αποχτούμε μʼ αυτόν τον τρόπο μια άπειρη και Ολύμπια Γαλήνη, που όλα τʼ αγαπά κι όλα τα περιμένει με σοφή ηρεμία. Της άνοιξης τις διαβατάρικες καταιγίδες όπως και τις καταστροφές! Απʼ όλα εμείς ανώτεροι θα στεκόμαστε να βλέπομε το θέαμα της Ύπαρξης να κυλάει στα πόδια μας:
Σιγά των πόντων η ψυχή…
Στα βάθη των ωκεανών
τα σκοτεινά νερά σιωπούνε.
Κάποια μεγάλη ταραχή
στα βάθη των μακρυών νυχτιών
Προσμένουμε και καρτερούνε!
Από τον κρύφιο πορθμό
του Χάρου η βάρκα βγαίνει τώρα
δίχως κουπί δίχως σκαρμό
Πρωρέας ο Χάρος σκυθρωπός
τη μυστική την ώρα
στην πρώρα την πλατειά γερτός.
Αυτό κάπως διαφορετικά μας το λέει σʼ ένα βιβλίο του ένας από τους πέντε αυτούς ποιητές:
«Και σκύβω αιώνια και κυτάζω αυτό “το τραγούδι που τα πράματα μου τραγουδούν” και σκύβω αιώνια και χαμογελώ γνώριμα στη Μοίρα, που, κρυφά, κι αόρατη απʼ όλων τα μάτια, σπρώχνει όλα και γίνουνται όπως γίνουνται. Κυτάζω πόσο αρμονικά πλάσσει τους ανθρώπους και πόσο θαυμαστά τους δίνει τόση ποσότητα σε δύναμη και σε ικανότητα ώστε και εκεί μόνο που μπορούν να παν και όχι! ούτε βήμα πιο πέρα. Κυτάζω κι αγαπώ τη Φύση, κυτάζω τις θάλασσες και τα βουνά που της έχει χαρίσει η Μοίρα, όπως να έχη χαρίσει και στους ανθρώπους, μέσα στους χαρακτήρες, τέλεια, ανάλογα: βουνά τα πάθη και τις Αγάπες θάλασσες, ίσα μεγαλόπρεπες και ωραίες.
Κυτάζω πόσο αρμονικά τα στέλνει όλα, και το θάνατο. Και σωπαίνω. Σκύβω και αιώνια τη βλέπω, και αιώνια την ευλογώ. Πάνω απʼ όλα του κόσμου τούτου, μυστηριόδικα βλέπω δυο Ανθρώπους που σκυμένοι είναι και κυτάζουν. Τον Ηράκλειτο και τον Δημόκριτο. Ο Κλαυσίνος και ο Γελασίνος. Ο ένας κλαίει και ο άλλος γελά κυτάζοντας. Και οι δυο τους βαθιά αντιληφθήκαν τη ζωή τούτη. Εγώ και τους δυο τους κυτάζω και σωπαίνω. Ούτε κλαίω, ούτε γελώ. Σωπαίνω και κυτάζω τη Μοίρα· Κʼ έτσι που μπορώ και βλέπω τη Μοίρα μέσα μου να κυριαρχεί, νιώθω πως εγώ ελευτερώνομαι, πως βγαίνω ψηλότερα από τη Μοίρα. Κάνω απʼ αυτήν ένα θέαμα. Κʼ είναι θαυμαστό για όσα μάτια μπόρεσαν να το δουν το θέαμα αυτό. Τι με μέλει αφού και τον ίδιο εμένα κυτάζοντας τονε κάποτε έτσι ελεύθερο, καθαρά και διαυγέστατα, ξέρω πόσο μάταιος είναι;»
Να φροντίζομε μόνο όπως το θέαμα του εαυτού μας, αισθητικότερο και πιο ανώτερο να ξετυλίζεται. Και να μη γενόμαστε ποτέ θύματα καμιάς πλάνης, ούτε της αισιοδοξίας ούτε της απαισιοδοξίας. Πώς μπορούμε πια με μια τέτοια αντίληψη να κρίνομε αστόχαστα πίσω από μια Ιδέα και κωμικά θα πιστεύομε σʼ αυτή αφού θα ξέρουμε πως καμιά απολύτως ιδέα δε θα μας παραστρατίσει από το μονοπάτι εκείνο, που όλοι ξέρομε πού θα μας βγάλει; Μα και πώς πάλι θα σηκωθούμε περιφρονητάδες της ίδιας Ιδέας, αφού καλά γνωρίζομε επίσης ότι κάθε τι που σκοπό έχει να μας κάμει ποικιλότερη και απλόχερη τη ζωή μας, χρέος έχομε να το ακολουθούμε ευλαβητικά;
Δεν έχει κανένα λόγο η Δόξα – κανένα λόγο η Χαρά· κανένα λόγο τα Ιδανικά δεν έχουν· όμως αυτά όλα στην απαρηγόρητη θλίψη του θανάτου είναι μια «κάποια λύσις». Και πάμε ξοπίσω τους και τα δίδομε στην ψυχή μας και την πλουσιοστολίζομε μʼ αυτά για να πεταλουδίσει μια στιγμή ομορφοπλουμισμένη στον Ήλιο και να σβυστεί. Και δεν είναι λίγο…
ΠΕΤΡΟΥΛΑ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ
