Του Γιώργου Ν. Τίγκιλη [email protected]

Το κτίριο της ΚΣΟΣ

MEΡΟΣ 2ο

H παραγωγή σταφίδας Σουλτανίνας στη περιφέρεια Κρήτης μειονεκτούσε έναντι εκείνης της Κορινθίας μέχρι το 1925. Έκτοτε αρχίζει να υπερτερεί αισθητά η παραγωγή του Ηρακλείου. Είναι χαρακτηριστικό ότι την 5ετία 1953-1957, η μέση καλλιεργούμενη έκταση στην Ελλάδα έφτασε τα 100.000 στρέμματα κι η μέση παραγωγή τους 32.000 τν. Από αυτήν το 80% περίπου προερχόταν από την Κρήτη και το υπόλοιπο από Πελοπόννησο, ενώ το 87% της κρητικής παραγωγής προερχόταν από το Νομό Ηρακλείου. Η σχέση αυτή μεταξύ των περιοχών διατηρήθηκε μέχρι το 1990 σχεδόν σταθερή με τη μέση συνολική παραγωγή να φτάνει τους 90.000 τόνους. Στο νησί μας η αμπελουργία άνθισε την περίοδο 1950 – 1990. Μόνο στο Νομό Ηρακλείου οι καλλιεργούμενες εκτάσεις έφτασαν τα 300.000 στρέμματα, με κυριαρχία της σουλτανίνας (250.000 στρέμματα), η οποία άφηνε υψηλό εισόδημα στους παραγωγούς, λόγω του εξαγωγικού της προσανατολισμού και του συστήματος προστασίας που εξασφάλιζε η μέχρι τότε Κοινή Αγροτική Πολιτική της ΕΟΚ.

Την ταραγμένη πολιτικά δεκαετία του 1960 όμως οξύνονται κι οι αντιθέσεις της κρητικής κοινωνίας κι έχουμε την εξέγερση των αγροτών (σουλτανοπαραγωγών) του Ηρακλείου Κρήτης στις 25 Ιουλίου 1962. Η εξέγερση άρχισε ως διαμαρτυρία για τις εξαιρετικά χαμηλές τιμές των προϊόντων των αγροτών. Την ημέρα αυτή, περίπου 6.000 αγρότες συγκεντρώθηκαν, με μαύρες σημαίες, τρακτέρ και σκαπτικές μηχανές, στον κινηματογράφο «Κάστρο», όπου έγιναν ομιλίες. Μαζί τους ενώθηκαν και άλλοι 6.000 κάτοικοι της πόλης, που βρισκόταν σε κατάσταση συναγερμού, με κλειστά καταστήματα και βιοτεχνίες. Μετά τη συγκέντρωση έγινε πορεία προς την Πλατεία Ελευθερίας, που κατέληξε μετά από επεισόδια σε κατάληψη της Νομαρχίας. Η εξέγερση υπεχώρησε μετά την παρέμβαση δυνάμεων του στρατού.

Ιδιαίτερα μία προσπάθεια ώθησης και εκσυγχρονισμού μέσω επιδοτήσεων της μεταποίησης και τυποποίησης της σουλτανίνας την δεκαετία του 1970, δεν απέδωσε ιδιαίτερα, καθότι οι όροι στην παγκόσμια παραγωγή και αγορά του προϊόντος είχαν αλλάξει σημαντικά. Η σημερινή πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από τη μαζική εγκατάλειψη της καλλιέργειας και την κατακόρυφη πτώση της παραγωγής στα απογοητευτικά επίπεδα μερικών μόνο εκατοντάδων τόνων.

Κι ενώ η παραγωγή μόνο σταφίδας σουλτανίνας άγγιξε τους 70.000 τόνους το 1989, από την περίοδο 1990-91 οπότε και ψηφίστηκε ο κοινοτικός Κανονισμός που κατάργησε τον προστατευτισμό στο προϊόν της σταφίδας έχουμε σημαντική υποχώρηση της αγροτικής αυτής δραστηριότητας. Αποτέλεσμα η μεγάλη συρρίκνωση του αγροτικού εισοδήματος και της οικονομίας του νησιού, η εγκατάλειψη των χωριών και η υποβάθμιση της ενδοχώρας της Κρήτης. Στην αρχή του μεταβατικού αυτού σταδίου, δημιουργήθηκε μία πρωτοφανής κοινωνική αναστάτωση στα αμπελοχώρια της ενδοχώρας του Ηρακλείου με αποκορύφωση τα γεγονότα της πυρπόλησης της Νομαρχίας στις 30 Σεπτεμβρίου το 1991. Από τότε η Αμπελουργία της Κρήτης βρέθηκε να εκπέμπει το τελευταίο SOS, πριν τον τελικό και μη αναστρέψιμο καταποντισμό της. Αδιάσειστα τεκμήρια της ανεπανάληπτης εκείνης δημιουργικής εποχής, του μεσοπολέμου κι αργότερα, στέκουν τα κουφάρια ή τα ημι-ερειπωμένα κτήρια της εποχής σε διάφορα σημεία της πόλης, με εξαίρεση ελάχιστα που ανακαινίστηκαν και συνεχίζουν σήμερα να συμβάλλουν στην τοπική οικονομία ως αποθηκευτικοί χώροι ή μεγαλοκαταστήματα (στη Λ.62 Μαρτύρων όπως το παλαιό κτίριο της ΚΣΟΣ, σήμερα JUMBO, η πρώην αντιπροσωπεία CITROEN, ενώ στην Λ.Αρχιεπισκόπου Μακαρίου οι αποθήκες σιδηρικών Παπαδάκη, κτηνιατρικός εξοπλισμός Παρασύρη, Εκθεση Επίπλων Βλαντής, ή το πρώην κατάστημα ΑΘΗΝΑΪΚΟΝ στο Υγειονομικό).

Σύμφωνα με αφηγήσεις παλιών Ηρακλειωτών προσφυγικής καταγωγής, όπως ο αειθαλής Δημήτρης Σταμούλος, ο οποίος εργάστηκε ως μηχανικός σε πάρα πολλά από τα εργοστάσια επεξεργασίας σταφίδας του Ηρακλείου, η βιομηχανική ιστορία καταγράφεται ως εξής. Στην παλιά κυρίως πόλη εντός των τειχών, διασώζονται μέχρι σήμερα περιμετρικά τα παρακάτω κτήρια. Στην Λεωφόρο Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, (πρώην Νοέλ από τον Άγγλο Ναύαρχο των Προστάτιδων Δυνάμεων την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας).1) Το εργοστάσιο Καλοκαιρινού, αργότερα Διακάκη και μετά Κτηνιατρείο Παρασύρη και εμπορικό σιδηρικών Παπαδάκη, 2) Τμήμα από το εργοστάσιο Αδαμάκη και Γιώργου Κωνσταντινίδη, αργότερα Φωστηρόπουλου που πρόσφατα κατεδαφίστηκε, 3) Δίπλα Το εργοστάσιο Χριστοφίδη, αργότερα ΑΓΡΕΞ και σήμερα εμπορικό με οικιακά είδη, παρακάτω 4) οι αποθήκες Γκριδάκη και Καπελάκη και 5) το κτίριο της Ένωσης Σουλτανοπαραγωγών Κρήτης, μέχρι πρότινος Έκθεση επίπλων Βλαντή. Απέναντι 6)το κτίριο εργοστάσιου Βασιλάκη ή «Μπακόλα», σήμερα Μηχανολογικό Περιφέρειας Κρήτης και κέντρα διασκέδασης Big Fish κλπ. Στη συνέχεια επί της παραλιακής 7) το κτήριο αποθηκών Παπαδάκη Θεοχάρη δίπλα στη Κλινική Μητέρα και 8) το εργοστάσιο Μαγγανά.

Μέσα στην πόλη στο τέρμα της οδού Αγ. Τίτου σήμερα διασώζεται μόνο 9) η οικία Γ.Διαλυνά ενώ το υπόλοιπο κτήριο του εργοστασίου που είχε κατεδαφιστεί προ πολλού σήμερα ανοικοδομείται. Απέναντι 10) οι αποθήκες σταφίδες ΕΛΕΜΕ, σήμερα κέντρο διασκέδασης. Ενώ στη θέση του Υγειονομικού, 11) το σταφιδεργοστάσιο και οινοποιείο Νικολούδη, αργότερα κατάστημα «Αθηναϊκόν».

*Ο Γιώργος Τίγκιλης είναι ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Σμυρναίων Ηρακλείου, σήμερα Προϊστάμενος ΚΕΠ Δήμου Ηρακλείου