Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη [email protected]
Επιχρωματισμένη λιθογραφία που κυκλοφόρησε σε καρτ ποστάλ, γαλλική έκδοση, L.Albert.
Αναμνηστικό καρτ ποστάλ για την Κρήτη, γαλλικής έκδοσης, με κυρίαρχη εικόνα την άφιξη του πρίγκιπα
Λιθογραφία από πραγματική φωτογραφία. Η εικόνα είχε δημοσιευτεί στις 9 Ιανουαρίου 1899 (με το νέο, ευρωπαϊκό ημερολόγιο, που πήγαινε 12 ημέρες πιο μπροστά από το ελληνικό) στο αγγλικό περιοδικό “The Graphic”, με ανάλογο ρεπορτάζ.
Ο πρίγκιπας απευθύνει στους Κρήτες το μήνυμά του, από το διοικητήριο των Χανίων. Η πρωτότυπη φωτογραφία υπάρχει στο Κρητικό Αρχείο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος
Ήταν Τετάρτη 9 Δεκεμβρίου 1898. Η πρώτη ημέρα της κρητικής ελευθερίας κι η αρχή ενός περίεργου καθεστώτος, της αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας. Μετά από 230 χρόνια Τουρκοκρατίας και 450 χρόνια Ενετοκρατίας, το νησί ανέπνεε έναν υποτυπώδη αέρα ελευθερίας. Όχι όμως πραγματικής ελευθερίας, καθώς την τουρκική διοίκηση αντικατέστησαν οι μεγάλες δυνάμεις, ενώ η οθωμανική αυτοκρατορία διατήρησε τη δική της επικυριαρχία. Η Κρητική Πολιτεία ήταν ένα ενδιάμεσο καθεστώς μέχρι την ένωση με την Ελλάδα, που θα ερχόταν 15 χρόνια αργότερα, την 1η Δεκεμβρίου 1913. Ακόμη και στη σημαία της Κρητικής Πολιτείας αποτυπωνόταν η τουρκική επικυριαρχία, με το κόκκινο αστέρι στο πάνω αριστερά τετράγωνο. Γιʼ αυτό οι Κρήτες επαναστάτες ουδέποτε θεώρησαν την περίοδο της αυτονομίας ως ένα καθεστώς που απηχούσε τους πόθους της Κρήτης. Απλά ήταν ένα ενδιάμεσο στάδιο μέχρι τον τελικό στόχο που ήταν η ένωση με την Ελλάδα.
Η αυτονομία της Κρητικής Πολιτείας, τουλάχιστον μέχρι τον Ιούλιο του 1909, όταν αποχώρησαν οι χερσαίες δυνάμεις των επονομαζόμενων Προστάτιδων Δυνάμεων (Αγγλία, Ρωσία, Γαλλία, Ιταλία), ήταν περισσότερο σχηματική, παρά ουσιαστική. Τον Τούρκο κατακτητή είχαν αντικαταστήσει οι διεθνείς δυνάμεις, που ουσιαστικά κατείχαν το νησί και εμπόδισαν πολλές φορές την ένωση, νωρίτερα από το χρόνο που συντελέστηκε.
Σε κάθε περίπτωση, όμως, η 9η Δεκεμβρίου 1898 θεωρείται η πρώτη μέρα της απελευθέρωσης της Κρήτης. Το γεγονός που σφράγιζε τη νέα περίοδο της κρητικής ιστορίας ήταν η άφιξη του πρίγκιπα Γεωργίου. Φυσικά δεν ήταν οι Δυνάμεις εκείνες που «παραχώρησαν» την ελευθερία στην Κρήτη, αλλά οι ποταμοί αίματος των Κρητών, κυρίως με τις επαναστάσεις του 19ου αιώνα. Η πυρπόληση των Χανίων, το Φεβρουάριο του 1897 και η σφαγή του Ηρακλείου στις 25 Αυγούστου 1898, σφράγισαν και επιτάχυναν τις εξελίξεις. Οι Κρητικοί, παρότι είχαν αδιαπραγμάτευτο στόχο την ένωση, δέχτηκαν την αυτονομία ως ενδιάμεσο στάδιο, ελπίζοντας ότι δεν θα αργούσε η μέρα που το νησί θα αποτελούσε τμήμα της ελληνικής επικράτειας.
Στη σημερινή αναφορά μας παρουσιάζουμε το πανηγυρικό φύλλο του «Ρωμηού» του Γεωργίου Σουρή για την εγκατάσταση του πρίγκιπα στο νησί, με την οποία ξεκινούσε η περίοδος της Κρητικής Πολιτείας. Ο Σουρής, πιστός υποστηρικτής των αγώνων του νησιού για ελευθερία, πάντοτε με θέρμη τραγουδούσε με τη σατιρική του γραφίδα τα αιτήματα της Κρήτης. Κι αυτή τη φορά αφιέρωσε ολόκληρο το φύλλο του «Ρωμηού» της 12ης Δεκεμβρίου 1898 στην εγκατάσταση του δευτερότοκου γιού του μονάρχη της Ελλάδας ως ύπατου αρμοστή. Ποιητικός λόγος… λίαν πριγκιπικός, αλλά όχι ως ύμνο στο πρόσωπο του Γεωργίου, αλλά στην εξέλιξη που συμβόλιζε για το νησί ο αρμοστής. Άλλωστε ο Σουρής είχε διωχθεί για τον αντιμοναρχικό του ποιητικό λόγο με άλλες ευκαιρίες.
Έγραφε τότε ο Σουρής:
Πέστε το με τα λαγούτα, πέ
στε το με τα βιολιά
πως Διοικητής πηγαίνει το
παιδί του Βασιληά.
--
Άη Γιώργη καββαλάρη,
φώτισε το παλληλάρι.
Δος του θάρρος να φουκτώση
την αυτόνομη παντιέρα,
κι η ψυχή του φτερώση
με της Κρήτης τον αέρα.
--
Άη Γιώργη καββαλάρη δος
του δόξα περισσή
νʼ ατσαλώση το κορμί του
στης ανδρείας το νησί.
Όνειρα να του γελάτε,
φυλακτά να το φυλάτε,
φέρτε το μʼ εληάς κλαδί
στου νησιού την ερημιά
λεβεντόκορμο παιδί
σε λεβέντικα κορμιά.
Και αλλού πρόσθετε:
Της ορφάνιας οι καϋμοί
λησμονιούνται στο χορό,
φάτε λευθεριάς ψωμί,
πιήτε λευθεριάς νερό.
---
Παίζε, Κρητική παντιέρα,
στον καθάριο τον αέρα.
Τους κυματισμούς της όλοι
δακρυσμένοι τους κυττούν,
Ναύαρχοι, Στρατοί και Στόλοι
την Λαμπρή της χαιρετούν.
Κι ακόμη συμπλήρωνε στο
ίδιο πανηγυρικό φύλλο του
«Ρωμηού»:
Γειά σου, Κρήτη τιμημένη,
που γιορτάζεις Πασχαλιά,
όχι μʼ άρματα σαν πρώτα,
σήμερα με τα φιλιά,
σήμερα χωρίς τουφέκι,
σήμερα με την εληά,
και ξαπλόνει (sic) τα κλαδιά
της η χρυσή πορτοκαλιά
και ξαρμάτωτη διαβαίνεις με
τον γυιό του Βασιληά.
Στη συνέχεια αναδημοσιεύουμε ολόκληρο το φύλλο του «Ρωμηού» της 12ης Δεκεμβρίου, αφιερωμένο στην κρητική ελευθερία. Παράλληλα παρουσιάζουμε εικόνες από την ημέρα της άφιξης του πρίγκιπα Γεωργίου στη Σούδα, κυρίως από εφημερίδες και περιοδικά του εξωτερικού, αλλά και το πρωτότυπο της ιστορικής φωτογραφίας από το μήνυμα που απηύθυνε ο αρμοστής στους Κρήτες, στις 9 Δεκεμβρίου 1898 .
