Η απόδοση λογαριασμού για το ληστρικό δάνειο του 1832, στην έκθεση του έμπιστου του Όθωνα, Αλέξανδρου Ραγκαβή, τον Ιούλιο του 1856

Ο Καποδίστριας φτάνοντας στην Ελλάδα, πέρα από τα τεράστια προβλήματα μιας εξαθλιωμένης, μετά από 400 χρόνια σκλαβιάς, χώρας, με ρακένδυτο και πεινασμένο πληθυσμό, αλλά και μετά την κυριαρχία των τοπαρχών, που βρήκαν την ευκαιρία να κάνουν κουμάντο καθώς η Ελλάδα στην ουσία ήταν ακυβέρνητη, είχε να αντιμετωπίσει και τα ληστρικά δάνεια του 1824-1825, τα λεγόμενα δάνεια του αγώνα, τα πρώτα που πήρε η Ελλάδα. Δάνεια που το μεγαλύτερο μέρος τους φαγώθηκε είτε από τους ίδιους τους δανειστές, είτε από διάφορους επιτήδειους, ακόμη και αγωνιστές της Επανάστασης! Έτσι το μικρό κράτος καταχρεώθηκε και δεσμεύτηκε στους δανειστές, πριν καν συσταθεί!

Και τα δύο δάνεια, συνολικής ονομαστικής αξίας 2,8 εκατομμυρίων λιρών, ήταν από την Αγγλία. Το πρώτο, του 1824, ήταν ποσού 800.000 λιρών, απʼ το οποίο έφτασαν στην Ελλάδα μόλις 348.000 λίρες! Και δεν χρωστούσαμε προηγουμένως τίποτε! Τα υπόλοιπα δόθηκαν για μεσιτείες κ.α.

Το δεύτερο, του 1825, ήταν ποσού 2.000.000 λιρών και ζητήθηκε από τους ίδιους δανειστές για να καλυφτούν οι ανάγκες του αγώνα, όπως και το πρώτο, αλλά και για να πληρωθεί αυτό του 1824. Οι όροι του ήταν ακόμη χειρότεροι του πρώτου. Στην Ελλάδα έφτασαν ελάχιστα από τα χρήματα αυτά. Τα περισσότερα κρατήθηκαν αμέσως από τους τοκογλύφους αλλά και ναυπηγούς της Αγγλίας και της Αμερικής που υποτίθεται κατασκεύαζαν καράβια για τον ελληνικό στόλο.

Οι δανειστές για τα δύο αυτά δάνεια έφτασαν να ζητούν 30 χρόνια αργότερα… 8 εκατομμύρια λίρες!

Το πόσο ληστρικά ήταν αυτά τα δάνεια, το περιγράφει κι ο ίδιος ο Καποδίστριας, σε έγγραφη απάντησή του προς τον Ουίλμοτ Όρτον, σε επιστολή του από το Παρίσι, στις 3 Οκτωβρίου 1827, πριν δηλαδή έλθει στην Ελλάδα. Ο Κυβερνήτης είχε κληθεί να απαντήσει σε διάφορα ερωτήματα για την κατάσταση της χώρας. Ιδού τι απάντησε («Επιστολαί Ι.Α. Καποδίστρια», τόμος 1, 1841) για τα δάνεια, καθώς είχε ήδη ενημερωθεί για τον ληστρικό χαρακτήρα τους και τη λεηλασία των ποσών.

«Τα μεν εν Λονδίνω γενόμενα δύω δάνεια των 1824 και 1825, βαρύνουσι την Ελλάδα με χρέος 2.426.800 λιρών και λαγαριαζομένων και των εξαμηνιών των καθυστερούντων επιμερισμάτων, προστίθενται έτι 73.665 λίραι. Τα δε εκ των συνδρομών προκύψαντα, επί το έγγιστον επιλογιζόμενα, ίσως υπερέβησαν τα 2.000.000 φράγκα, ή 80.000 λίρας.

Αλλά δεν έπεται και ότι η Ελλάς έλαβε τω όντι ή ότι εξωδεύθη εν τη Ελλάδι και υπέρ της Ελλάδος το όλον των ειρημένων ποσοτήτων· μόλις δε ελαχίστη μερίς αυτών κατέφθασεν εις τον διορισμόν της. Και εν μεν τω παρόντι δύσκολον να απογράψωμεν ακριβώς το εις χείρας των ελληνικών αρχών επιδοθέν αργύριον, ή την σωστήν τιμήν των παρά των φιλελλήνων αποσταλέντων εις την Ελλάδα πραγμάτων».

Νέο δάνειο

Για να αντιμετωπίσει αυτή την κατάσταση, ο Καποδίστριας, πριν καν έλθει στην Ελλάδα, ζήτησε από την Ρωσία, τη Γαλλία και την Αγγλία νέο δάνειο, ύψους 60 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων. Το οποίο, παρά τις υποσχέσεις, δόθηκε χρόνια αργότερα και μετά τη δολοφονία του. Τους όρους του δανείου συμφώνησε από το Μόναχο η αντιβασιλεία της Ελλάδας, πριν φτάσει ο Όθωνας στη χώρα.

Χρόνια αργότερα, το 1856, σε απολογισμό της ελληνικής κυβέρνησης, φαίνεται πώς διατέθηκε το δάνειο. Ο εκ των εμπίστων του Όθωνα υπουργός Αλέξανδρος Ραγκαβής, σε υπόμνημά του προς τους εκπροσώπους των μεγάλων δυνάμεων, με ημερομηνία 28 Ιουλίου 1856, έδινε ως εξής λογαριασμό για το δάνειο:

«Το κεφάλαιον των 60 εκατομμυρίων φράγκων απετέλει δραχ. 67.008.000

1. Έξοδα διαπραγματεύσεως κτλ δρ. 2.303.968,39

2. Απότισις παλαιών χρεών δρ. 2.238.559,45

3. Τόκος και χρεώλυτρον κατεβλήθη εκ του δανείου υπό της Ελλάδος και εις λογαριασμόν αυτής δρ. 29.157.135,23

4. Τη Τουρκία δια την παραχώρησιν της Φθιώτιδος δρ. 12.531.164,54

5. Δαπάνη του βαυαρικού στρατού δρ. 11.500.000

6. Υπόλοιπον οφειλόμενον τη Ελλάδι δρ. 3.083.440, 43

(Σύνολον) δρ. 60.844.267,44»

Η αναφορά του Ραγκαβή υπάρχει στο έργο «Το Βασίλειον της Ελλάδος και η Ελληνική Ολομέλεια», άγνωστου συγγραφέα, που εκδόθηκε το 1862.

Η συμφωνία της αντιβασιλείας με τους δανειστές ήταν να πληρώνει η Ελλάδα για τοκοχρεολύσια με τις πρώτες εισπράξεις του δημοσίου, κάθε μήνα, πριν δώσει για οποιαδήποτε άλλη ανάγκη της χώρας.

Φυσικά το δάνειο του 1832, όπως και αυτά του 1824-25, δεν έσωσαν την Ελλάδα. Μόνο τα κέρδη των δανειστών αύξησαν κι έδεσαν ακόμη περισσότερο τη χώρα. Το 1843 η κυβέρνηση δήλωσε ότι δεν μπορούσε να πληρώσει το τοκοχρεολύσιο του δανείου του 1832 και κήρυξε πτώχευση. Η Ελλάδα βρέθηκε πολύ φτωχότερη μετά το δάνειο και παρά τις θυσίες του ελληνικού λαού. Το χρέος είχε φτάσει τα 90 εκατομμύρια από 60. Και με έσοδα του κράτους 14 εκατομμύρια έπρεπε κάθε χρόνο να πληρώνει για μια δόση 6 εκατομμύρια, δηλαδή τα 43% των δημοσίων εσόδων…

Εκείνοι ήταν Βαυαροί και συμφώνησαν από το δάνειο μόλις το 5% να δοθεί για τις πραγματικές ανάγκες της Ελλάδας καθώς και να παρακρατούνται τα πρώτα έσοδα του κράτους για τις δανειακές ανάγκες.

Πέρασαν 180 χρόνια από τότε. Σήμερα, οι Έλληνες που διαχειρίζονται τα νέα δάνεια, συμφωνούν να έρχεται στη χώρα ένα ποσό 9-11% και να δεσμεύονται αμέσως τα πρώτα έσοδα και η δημόσια περιουσία του κράτους για τις δανειακές ανάγκες…