Ένας απολογισμός στην πρώτη περίοδο της απελευθέρωσης, εκτός από τους χιλιάδες νεκρούς και τα ολοκαυτώματα στα χωριά
Το “πέρασμα” των Γερμανών από την Κρήτη άφησε κυριολεκτικά “ανεξίτηλα” τα σημάδια του στο σώμα του νησιού. Χιλιάδες άνθρωποι εκτελέστηκαν ή έπεσαν στις μάχες, ενώ πολλοί άλλοι πέθαναν από την πείνα. Χιλιάδες και οι τραυματίες, τα ορφανά, οι χήρες. Οικογένειες μαυροφορέθηκαν.

Αυτή η θυσία του νησιού έμεινε για πάντα στην ιστορία. Ολόκληροι οικισμοί αφανίστηκαν. Τα χωριά της Βιάννου, τʼ Ανώγεια, η Κάνδανος, το Τυμπάκι, τα Βορίζια, το Άνω Μέρος, το Γερακάρι, ο Καλλικράτης… Χάθηκαν ακόμη σημαντικά μνημεία της ιστορίας. Υποδομές του νησιού καταστράφηκαν.

Υπάρχει όμως κι άλλη μια πλευρά. Οι καταστροφές στα σπίτια και τις ιδιοκτησίες των ανθρώπων.
Λίγο μετά την απελευθέρωση, το υπουργείο Πρόνοιας κατέγραψε αυτές τις καταστροφές.

Τον απολογισμό δημοσίευσε το 1948 η εφημερίδα “Κρητική Ενότης”, που κυκλοφορούσε στην Αθήνα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχε παρουσιάσει στην εφημερίδα ο προϊστάμενος της υπηρεσίας Μελετών και Στατιστικής του υπουργείου, μηχανικός Δ. Καραδήμας, σχεδόν 17.500 κατοικίες είχαν καταστραφεί.

Στην κατηγορία της ολικής καταστροφής είχαν καταγραφεί 11.448 κατοικίες και στην κατηγορία της μερικής καταστροφής υπήρχαν άλλες 6.011 κατοικίες.

Με άλλα λόγια, σημαίνει ότι σχεδόν 17.500 οικογένειες βρέθηκαν χωρίς κατοικία, δηλαδή περισσότεροι 70.000 άνθρωποι…

Οι καταστροφές παρουσιάζονται στον παρακάτω κατάλογο του υπουργείου Πρόνοιας:
Nομός Χανίων
Κατεστραμμένες οικίες ολοσχερώς μερικώς
1. Επαρχία Κυδωνίας 1917 2268
2. Επαρχία Σελίνου 465 87
3. Επαρχία Κισσάμου 242 287
4. Επαρχία Αποκορώνου 118 269
5. Επαρχία Σφακίων 91 145
ΣΥΝΟΛΟ 2833 3056

Νομός Ηρακλείου
Κατεστραμμένες οικίες ολοσχερώς μερικώς
1. Επαρχία Τεμένους 2233 119
2. Επαρχία Πυργιωτίσσης 1403 29
3. Επαρχία Μαλεβυζίου 185 60
4. Επαρχία Καινουρίου 222 119
5. Επαρχία Μονοφατσίου 187 598
6. Επαρχία Βιάννου 945 98
7. Επαρχία Πεδιάδος 171 404
ΣΥΝΟΛΟ 5346 1427

Νομός Ρεθύμνης
Κατεστραμμένες οικίες ολοσχερώς μερικώς
1. Επαρχία Μυλοποτάμου 994 129
2. Επαρχία Ρεθύμνης 517 634
3. Επαρχία Αμαρίου 524 100
4. Επαρχία Αγ. Βασιλείου 374 129
ΣΥΝΟΛΟ 2409 992

Νομός Λασιθίου
Κατεστραμμένες οικίες ολοσχερώς μερικώς
1. Επαρχία Κυδωνίας 1917 2268
2. Επαρχία Σελίνου 465 87
3. Επαρχία Κισσάμου 242 287
4. Επαρχία Αποκορώνου 118 269
5. Επαρχία Σφακίων 91 145
ΣΥΝΟΛΟ 2833 3056